Bài 1: Công nghệ và cuộc chiến nhận diện sản phẩm kém chất lượng trên thị trường

Hàng kém chất lượng ngày càng khó nhận diện bằng phương pháp truyền thống

Trong nhiều năm qua, các lực lượng chức năng trên khắp cả nước đã liên tục phát hiện và xử lý các hành vi liên quan đến hàng giả, hàng kém chất lượng trong nhiều lĩnh vực như thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, hàng tiêu dùng và thiết bị điện tử. Qua các vụ việc bị xử lý có thể nhận thấy điểm đáng lo ngại là hành vi vi phạm ngày càng tinh vi hơn, không chỉ dừng lại ở việc làm giả bao bì hay nhãn mác đơn thuần mà còn giả mạo cả thông tin truy xuất nguồn gốc, chứng nhận chất lượng, thậm chí sao chép gần như hoàn chỉnh sản phẩm chính hãng.

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng bán hàng trực tuyến cũng tạo ra môi trường thuận lợi để các sản phẩm không rõ nguồn gốc tiếp cận người tiêu dùng một cách nhanh chóng, trong khi việc kiểm tra trực tiếp lại gặp nhiều hạn chế.

Trong bối cảnh đó, phương pháp kiểm tra truyền thống dựa vào cảm quan hoặc giấy tờ chứng nhận đơn lẻ không còn đủ để đáp ứng yêu cầu quản lý chất lượng hàng hóa trong thời đại số.

Công nghệ hỗ trợ truy xuất và xác thực sản phẩm

Trước những thách thức ngày càng lớn, nhiều công nghệ hiện đại đã được ứng dụng nhằm tăng cường khả năng nhận diện sản phẩm kém chất lượng và hỗ trợ minh bạch hóa thị trường.

Một trong những giải pháp phổ biến hiện nay là hệ thống mã QR truy xuất nguồn gốc. Thông qua việc quét mã bằng điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin về sản phẩm như đơn vị sản xuất, quy trình sản xuất, lô hàng, ngày sản xuất và các thông tin liên quan khác. Giải pháp này đang được nhiều doanh nghiệp và địa phương triển khai nhằm tăng tính minh bạch của hàng hóa.

Ở mức độ cao hơn, các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đang được nghiên cứu và ứng dụng trong phân tích hành vi tiêu dùng, phát hiện bất thường trong chuỗi cung ứng và hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra cảnh báo sớm về nguy cơ gian lận thương mại.

Đặc biệt, công nghệ blockchain được nhiều chuyên gia đánh giá là một trong những giải pháp tiềm năng trong xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Với đặc tính dữ liệu không thể chỉnh sửa, blockchain giúp đảm bảo tính toàn vẹn của thông tin sản phẩm, từ đó hạn chế nguy cơ bị làm giả dữ liệu.

Ứng dụng blockchain truy xuất nguồn gốc sản phẩm được TH true MILK sử dụng. 

Nếu như trước đây việc kiểm tra chất lượng sản phẩm chủ yếu dựa vào các phương pháp thủ công như thử nghiệm mẫu, kiểm tra hồ sơ giấy tờ hoặc kiểm tra trực tiếp tại hiện trường thì hiện nay xu hướng đang chuyển dần sang xây dựng truy xuất nguồn gốc số hóa.

Trong hệ sinh thái này, dữ liệu về sản phẩm được thu thập và đồng bộ từ nhiều khâu khác nhau như sản xuất, vận chuyển, lưu kho và phân phối. Mỗi sản phẩm được gắn một định danh số, giúp các bên liên quan có thể theo dõi toàn bộ hành trình của sản phẩm trong chuỗi cung ứng. Điều này không chỉ giúp cơ quan quản lý dễ dàng giám sát và kiểm tra mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, đồng thời tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, việc triển khai hệ thống này trên diện rộng vẫn còn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là vấn đề chuẩn hóa dữ liệu giữa các ngành hàng và mức độ sẵn sàng công nghệ của doanh nghiệp. Thời gian qua, nhiều cơ quan quản lý nhà nước đã đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ vào công tác giám sát thị trường, đặc biệt là trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, dược phẩm và hàng tiêu dùng thiết yếu.

Các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng truy xuất nguồn gốc và công cụ giám sát trực tuyến đang từng bước được xây dựng và hoàn thiện nhằm tăng cường hiệu quả quản lý và giảm phụ thuộc vào phương pháp kiểm tra truyền thống.

Ở phía doanh nghiệp, việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm tốt hơn mà còn là yếu tố quan trọng để xây dựng thương hiệu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Những doanh nghiệp áp dụng hệ thống quản lý chất lượng hiện đại, kết hợp truy xuất nguồn gốc và quy trình sản xuất thường có lợi thế hơn trong việc tiếp cận thị trường và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để triển khai đồng bộ các giải pháp công nghệ, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Những thách thức đặt ra

Mặc dù công nghệ đang mở ra nhiều cơ hội trong việc nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng sản phẩm, song vẫn tồn tại không ít thách thức. Theo chuyên gia, trước hết là vấn đề chi phí đầu tư và vận hành hệ thống công nghệ, đặc biệt đối với các giải pháp tiên tiến như blockchain.

Bên cạnh đó là vấn đề đồng bộ dữ liệu giữa các bên trong chuỗi cung ứng. Nếu dữ liệu không chính xác hoặc không được cập nhật đầy đủ, hệ thống truy xuất sẽ mất đi tính hiệu quả, thậm chí gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng. Một vấn đề khác là nguy cơ bị lợi dụng công nghệ để làm giả thông tin truy xuất. Trên thực tế, một số hành vi gian lận đã bắt đầu chuyển sang việc sao chép mã QR, giả lập hệ thống kiểm tra hoặc tạo ra các trang xác thực giả mạo.

Điều này cho thấy, công nghệ dù quan trọng nhưng không thể là giải pháp duy nhất, mà cần kết hợp với công tác quản lý, kiểm tra và chế tài xử lý vi phạm.

Có thể thấy, cuộc chiến giữa công nghệ và các hành vi gian lận thương mại là một quá trình lâu dài và liên tục thay đổi. Khi công nghệ kiểm soát phát triển, các hình thức gian lận cũng biến đổi ngày càng tinh vi hơn, đòi hỏi hệ thống quản lý phải liên tục cập nhật và hoàn thiện.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng hệ sinh thái minh bạch, có sự tham gia của cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng được xem là yếu tố then chốt. Công nghệ đóng vai trò là công cụ hỗ trợ quan trọng, nhưng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào cách con người vận hành và kiểm soát hệ thống đó.

(Còn nữa)

Hùng Anh