Tạo cú hích tăng trưởng từ sức mạnh chính sách tài khóa

Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều khó khăn về vốn, thị trường và chi phí đầu vào, việc sử dụng hiệu quả chính sách tài khóa không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ ngắn hạn mà còn đóng vai trò tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững dài hạn.

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân đã có những chia sẻ với phóng viên Tạp chí Chất lượng Việt Nam xoay quanh vấn đề này.

PGS. TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân.

Thưa ông, trong quý I/2026, GDP Việt Nam tăng 7,83% - mức tăng trưởng cao nhất trong 15 năm qua trong quý đầu năm. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm vẫn là thách thức rất lớn. Theo ông, áp lực lớn nhất đối với nền kinh tế trong các quý còn lại hiện nay là gì?

Để cả năm đạt tăng trưởng GDP ở mức hai con số, tức tối thiểu khoảng 10%, trong khi quý I mới đạt 7,83% và nếu quý II khó vượt mốc 10%, thì áp lực đối với hai quý cuối năm là cực kỳ lớn. Theo tính toán, tăng trưởng bình quân quý của quý III và quý IV phải đạt khoảng 11,5-12% mới có thể bù đắp phần thiếu hụt của nửa đầu năm. Đây là nhiệm vụ rất nặng nề trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp vẫn đang gặp nhiều khó khăn.

Trong bối cảnh đó, để hoàn thành mục tiêu đề ra, Việt Nam phải phát huy đồng thời cả các động lực tăng trưởng truyền thống lẫn những động lực tăng trưởng mới. Trước hết là tăng tốc giải ngân đầu tư công đối với tất cả các loại dự án, đặc biệt là các đại dự án hạ tầng có sức lan tỏa mạnh như đường cao tốc, sân bay, đường sắt tốc độ cao, hạ tầng logistics hay năng lượng.

Cần huy động tối đa đầu tư tư nhân, thúc đẩy xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, kích thích tiêu dùng nội địa và tạo thêm động lực tăng trưởng mới như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng.

Đồng thời, Việt Nam cũng cần phát triển các mô hình kinh tế mới như kinh tế tuần hoàn, kinh tế đêm, kinh tế sáng tạo, kinh tế di sản hay kinh tế thể thao để mở rộng dư địa tăng trưởng.

Quan trọng hơn cả là phải tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp (DN). DN hiện nay không chỉ chịu áp lực chi phí vốn, chi phí đầu vào mà còn gặp khó khăn về thị trường và dòng tiền. Nếu không tháo gỡ được những “điểm nghẽn” này thì rất khó để cộng đồng DN phát huy tối đa năng lực sáng tạo và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh DN trong nước vẫn còn gặp nhiều khó khăn, theo ông, Việt Nam có cần thêm các giải pháp hỗ trợ hay không, đặc biệt là các chính sách tài khóa?

Theo tôi, các giải pháp hỗ trợ DN nói chung và các chính sách tài khóa nói riêng là điều cần thiết nhằm duy trì mức tăng trưởng cao, thế nhưng chúng ta cần được thiết kế linh hoạt theo từng ngành, từng lĩnh vực và từng địa phương, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phân cấp, trao quyền và xây dựng các cơ chế đặc thù cho những đầu tàu kinh tế như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng hay Quảng Ninh.

Các đại dự án như sân bay Long Thành, Gia Bình, Phan Thiết, Cao Bằng, hệ thống cao tốc, đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam hay các công trình hạ tầng chiến lược khác cần được triển khai quyết liệt hơn nữa để tạo động lực kéo cho toàn bộ nền kinh tế.

Song song với đó, cần tăng mạnh đầu tư cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đối với khu vực tư nhân, cần có cơ chế hỗ trợ mạnh hơn như cắt bỏ triệt để các điều kiện kinh doanh gây cản trở, miễn giảm thuế, hỗ trợ lãi suất ở mức hợp lý để thúc đẩy làn sóng thành lập DN mới cũng như khuyến khích DN quay trở lại hoạt động.

Ngoài ra, cần tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu thông qua các cơ chế tín dụng xuất nhập khẩu thuận lợi, hỗ trợ xúc tiến thương mại, tận dụng tốt các FTA đã ký kết để mở rộng thị trường.

Một điểm rất quan trọng nữa là cần coi trọng thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt là đầu tư công nghệ cao, đầu tư xanh và đầu tư vào các ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn. Song song với đó là thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp thông qua các quỹ đầu tư và phát huy vai trò của các trung tâm tài chính quốc tế, sàn giao dịch hàng hóa quốc tế để mở rộng nguồn lực cho nền kinh tế.

Theo ông, trong giai đoạn phát triển mới, các công cụ thuế, phí cần được thiết kế và sử dụng như thế nào để tiếp tục trở thành động lực hỗ trợ tăng trưởng?

Trong giai đoạn đại dịch COVID-19, chính sách tài khóa đã đóng vai trò rất quan trọng, giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng dương, trong khi nhiều nền kinh tế trên thế giới rơi vào tăng trưởng âm sâu.

Từ kinh nghiệm này, năm 2026, Việt Nam cần tiếp tục áp dụng nhưng ở mức độ mạnh mẽ hơn. Chẳng hạn, cần tăng đầu tư công lên mức tối đa có thể, đồng thời khai thác hiệu quả tài sản công sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy như đất đai, trụ sở, công trình công để tránh lãng phí nguồn lực.

Ngoài ra, cần xử lý nhanh các dự án tồn đọng kéo dài, giải quyết tình trạng tài sản bị “đóng băng”, gây lãng phí và hư hỏng. Đây là nguồn lực rất lớn nếu được khơi thông đúng cách.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của DN nhà nước trong các lĩnh vực then chốt, đặc biệt là vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ cao.

Đồng thời, tiếp tục khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh hơn bằng việc cắt bỏ các rào cản kinh doanh và hỗ trợ hình thành các tập đoàn tư nhân lớn có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Việt Nam cần làm gì để các chính sách hỗ trợ không chỉ mang tính ngắn hạn mà còn tạo niềm tin cho đầu tư dài hạn, thưa ông?

Điều quan trọng nhất là phải duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và tạo môi trường đầu tư minh bạch, dễ dự báo. Khi DN và nhà đầu tư có niềm tin vào sự ổn định của chính sách, họ mới mạnh dạn đầu tư dài hạn.

Muốn vậy, cần tuân thủ kỷ luật tài khóa nghiêm minh, công khai minh bạch trong thu-chi ngân sách và sử dụng nguồn lực hiệu quả. Đồng thời, cần tiếp tục nuôi dưỡng nguồn thu bằng cách phát triển cộng đồng DN mạnh, có khả năng cạnh tranh cao và tạo giá trị gia tăng lớn.

Ngoài ra, Việt Nam cần tăng quy mô các quỹ dự trữ chiến lược như dự trữ ngoại hối, dự trữ năng lượng để tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài. Song song với đó là xử lý nhanh các dự án đầu tư dở dang, tránh lãng phí nguồn lực và kiểm soát chặt việc phân bổ ngân sách để tránh đầu tư dàn trải.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thanh Hiền (thực hiện)