Bài 1: Khi chất lượng không còn nằm trên giấy

Từ sản phẩm đến hành trình dữ liệu

Khi lựa chọn một sản phẩm, người tiêu dùng thường quan tâm đến tên hàng hóa, nhà sản xuất, thành phần, công dụng và những thông tin được thể hiện trên nhãn. Với các sản phẩm có mã QR, việc tìm hiểu thông tin có thể thuận tiện hơn khi người mua sử dụng điện thoại để truy cập nội dung được cung cấp. Đằng sau thao tác đơn giản ấy là một hướng tiếp cận ngày càng được chú trọng: số hóa thông tin và theo dõi hành trình của sản phẩm trong chuỗi cung ứng.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là việc gắn mã lên bao bì. Theo Quyết định số 100/QĐ-TTg ngày 19/1/2019 của Thủ tướng Chính phủ, truy xuất nguồn gốc được thúc đẩy nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm chất lượng, tính an toàn của sản phẩm, hàng hóa và tăng cường tính công khai, minh bạch thông tin trên thị trường.

Người tiêu dùng quét mã QR để tra cứu thông tin sản phẩm, góp phần tăng tính minh bạch trên thị trường.

Theo đó, một sản phẩm nông nghiệp từ vùng trồng đến cơ sở sơ chế, đóng gói, vận chuyển rồi phân phối ra thị trường. Nếu thông tin ở từng công đoạn được ghi nhận đầy đủ, thống nhất và có thể đối chiếu, doanh nghiệp sẽ có thêm căn cứ để quản lý quá trình lưu chuyển hàng hóa. Khi cần xác định lô sản phẩm, rà soát thông tin hoặc phối hợp giữa các khâu, dữ liệu truy xuất có thể hỗ trợ việc tìm kiếm thông tin nhanh chóng hơn.

Cách làm này cũng có ý nghĩa đối với những ngành hàng có chuỗi cung ứng gồm nhiều chủ thể. Thay vì thông tin chỉ nằm rời rạc tại từng cơ sở, việc xây dựng hệ thống dữ liệu có khả năng kết nối giúp các bên liên quan thuận lợi hơn trong trao đổi và quản lý thông tin. Đây là một trong những hướng phát triển quan trọng của hoạt động truy xuất nguồn gốc trong quá trình chuyển đổi số.

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự hữu ích khi phản ánh đúng những gì đã diễn ra. Một mã QR có thể dẫn đến trang thông tin sản phẩm, nhưng giá trị của thông tin phụ thuộc vào nội dung được cung cấp, nguồn dữ liệu và khả năng kiểm chứng. Vì vậy, cần phân biệt giữa việc có mã để tra cứu với việc có một hệ thống truy xuất nguồn gốc được tổ chức đầy đủ, trong đó thông tin được ghi nhận và cập nhật theo các công đoạn liên quan.

Dữ liệu cần có căn cứ kỹ thuật

Nếu truy xuất nguồn gốc giúp làm rõ hành trình của sản phẩm, thì thông tin về chất lượng còn cần những căn cứ cụ thể hơn. Chẳng hạn, dữ liệu về nguyên liệu, ngày sản xuất hoặc nơi đóng gói có thể giúp nhận diện và theo dõi sản phẩm, nhưng không tự nó chứng minh mọi chỉ tiêu chất lượng đều đáp ứng yêu cầu. Để đánh giá một đặc tính cụ thể, cần căn cứ vào yêu cầu kỹ thuật tương ứng và phương pháp đánh giá phù hợp.

Đây là điểm cho thấy mối liên hệ giữa dữ liệu với tiêu chuẩn, đo lường và đánh giá sự phù hợp. Tiêu chuẩn cung cấp những yêu cầu hoặc hướng dẫn kỹ thuật được thống nhất; hoạt động đo lường tạo ra kết quả đo theo phương pháp xác định; còn thử nghiệm, giám định hoặc chứng nhận, tùy trường hợp, có thể cung cấp căn cứ đánh giá mức độ đáp ứng yêu cầu. Khi các thông tin này được ghi nhận, quản lý và liên kết phù hợp với hồ sơ sản phẩm, doanh nghiệp có thêm cơ sở để theo dõi chất lượng trong quá trình sản xuất, kinh doanh.

Để dữ liệu phát huy giá trị, việc chuẩn hóa cách ghi nhận và trao đổi thông tin cũng rất quan trọng. Nếu mỗi đơn vị sử dụng cách định danh, cách mô tả hoặc cấu trúc dữ liệu khác nhau, việc kết nối và đối chiếu có thể gặp khó khăn. Ngược lại, khi thông tin được tổ chức theo những nguyên tắc thống nhất, khả năng chia sẻ giữa các khâu trong chuỗi cung ứng sẽ thuận lợi hơn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp quản lý hồ sơ và truy xuất thông tin khi cần thiết.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần xác định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu ở từng công đoạn, bảo đảm thông tin nhất quán giữa hồ sơ, nhãn hàng hóa và dữ liệu truy xuất. Công nghệ có thể hỗ trợ thu thập, lưu trữ và truyền tải thông tin, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đối với tính chính xác của dữ liệu do mình tạo lập hoặc cung cấp.

Với người tiêu dùng, những công cụ tra cứu này mở thêm một kênh tiếp cận thông tin trước khi lựa chọn sản phẩm. Việc tìm hiểu thông tin nhà sản xuất, nguồn gốc hoặc các nội dung liên quan được công bố có thể giúp người mua có thêm căn cứ tham khảo. Dù vậy, thông tin truy xuất cần được xem xét đúng phạm vi; những nội dung về chất lượng chỉ có giá trị chứng minh khi được hỗ trợ bằng căn cứ phù hợp, chứ không đơn thuần vì xuất hiện trên một trang web hay sau thao tác quét mã.

Trong quá trình chuyển đổi số, giá trị của dữ liệu không nằm ở số lượng mã được tạo ra hay lượng thông tin được đưa lên mạng, mà ở khả năng phục vụ quản lý và ra quyết định. Khi dữ liệu được xây dựng trên nền tảng thống nhất, có nguồn gốc rõ ràng và gắn với các căn cứ kỹ thuật cần thiết, doanh nghiệp có điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, còn thị trường có thêm cơ sở để tiếp cận thông tin minh bạch hơn.

Chất lượng vì thế không chỉ được thể hiện qua những dòng thông tin trên giấy tờ. Khi được ghi nhận và quản lý đúng cách, dữ liệu có thể giúp làm rõ quá trình hình thành, lưu chuyển và những căn cứ đánh giá chất lượng của sản phẩm. Đó cũng là hướng đi để tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng đồng hành với chuyển đổi số, góp phần xây dựng hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng chuyên nghiệp và tin cậy hơn.

Cẩm Anh