Bài 1: Tiêu chuẩn xanh không còn là lựa chọn: Doanh nghiệp Việt trước 'luật chơi' toàn cầu

Tiêu chuẩn xanh - từ khái niệm đến “luật chơi”

Trước đây, nhiều doanh nghiệp xem tiêu chuẩn ESG như một khái niệm mang tính truyền thông: giải pháp để nâng cao hình ảnh thương hiệu, thu hút nhà đầu tư, hoặc tạo điểm nhấn trong chiến lược truyền thông. Nhưng theo chuyên gia, ESG giờ đây đã trở thành “tấm vé thông hành bắt buộc” nếu doanh nghiệp muốn vươn tầm quốc tế, đặc biệt trong các ngành sản xuất và xuất khẩu. Đây là khẳng định được đưa ra tại hội thảo chuyên đề về ESG và sản xuất bền vững, nơi giới chuyên gia đề cao vai trò của tiêu chuẩn này trong việc định hình năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.

Không chỉ có ESG, các quy định về khí thải carbon như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) cũng đang được triển khai thực tế và đặt ra thách thức mới cho hàng hóa xuất khẩu. CBAM không còn là một đề xuất dài hạn, cơ chế này đang được thực thi đầy đủ và ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành sản xuất vốn có mức phát thải cao, buộc doanh nghiệp phải thu thập, báo cáo thông tin phát thải nếu muốn xuất khẩu sang EU.

Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) trở thành "cột mốc vàng", khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt trực tiếp với yêu cầu về phát thải và chi phí carbon.

Theo các chuyên gia, nếu doanh nghiệp chỉ nhìn nhận các quy định này như một rào cản kỹ thuật đơn thuần, họ sẽ luôn ở thế bị động. Thay vào đó, những yêu cầu này phản ánh sự dịch chuyển cơ bản trong chuỗi cung ứng toàn cầu: không còn chỉ dựa trên giá thành hay năng lực sản xuất, mà ngày càng gắn chặt với khả năng quản trị rủi ro môi trường, minh bạch dữ liệu và năng lực báo cáo bền vững.

Doanh nghiệp Việt Nam trước áp lực toàn cầu

Việt Nam đã trở thành một trung tâm sản xuất và xuất khẩu năng động, thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài nhờ môi trường kinh doanh ổn định và lực lượng lao động dồi dào. Tuy nhiên, khi bước vào thị trường quốc tế, doanh nghiệp nội địa đang đối diện với yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn xanh.

Trong số đó, ESG là một điểm nhấn then chốt. Nhiều doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) chưa thực sự hiểu rõ hoặc chuẩn bị đầy đủ cho yêu cầu này. Điều này phản ánh khoảng cách khá lớn giữa yêu cầu thị trường và năng lực thực tế của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, số lượng doanh nghiệp Việt Nam có hệ thống đo lường và báo cáo phát thải khí nhà kính đúng chuẩn quốc tế còn hạn chế. Điều này đặt ra rủi ro lớn khi đối mặt với những tiêu chí mới như CBAM, vốn yêu cầu dữ liệu phát thải chi tiết và minh bạch để xác định chi phí carbon phải trả. Nếu không đáp ứng các tiêu chí này một cách chính xác, sản phẩm của doanh nghiệp có thể bị tính phí cao hơn, thậm chí bị từ chối nhập khẩu.

Quan sát trong thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu thay đổi cách tiếp cận. Thay vì coi tiêu chuẩn khí hậu như một chi phí phải gánh chịu, họ bắt đầu xây dựng hệ thống đo lường phát thải, tối ưu hóa sản xuất và thu thập dữ liệu bền vững để đáp ứng yêu cầu đối tác quốc tế. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị phần hiện có mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn về phát triển bền vững.

Chuẩn xanh và chiến lược phát triển bền vững

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong chuyển đổi xanh là sự thay đổi từ mô hình tăng trưởng tuyến tính vốn dựa vào khai thác tài nguyên và thải bỏ sang mô hình kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng mô hình tăng trưởng cũ đã dần bộc lộ hạn chế khi đối diện với áp lực cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, tiêu chuẩn ESG và các chính sách liên quan như CBAM không còn là lựa chọn, mà là “luật chơi mới” để giữ vững vị thế trên thị trường toàn cầu.

Một số doanh nghiệp lớn đã áp dụng chiến lược ESG như một phần của phát triển bền vững, không chỉ để tuân thủ yêu cầu quốc tế mà còn nâng cao hiệu suất vận hành, thu hút vốn đầu tư và xây dựng thương hiệu hấp dẫn hơn trong mắt đối tác và khách hàng. Sự thay đổi này cho thấy chuyển đổi xanh không đơn thuần là tuân thủ quy định, mà còn là bước đi chiến lược để phát triển bền vững và mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, khó khăn vẫn hiện hữu, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thu thập dữ liệu, xây dựng hệ thống báo cáo ESG theo tiêu chuẩn quốc tế và phải đối mặt với chi phí đầu tư ban đầu cao. Điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực từ phía doanh nghiệp mà còn cần sự hỗ trợ của chính sách công, tư vấn pháp lý và các chương trình đào tạo về quản trị và báo cáo bền vững.

Chuyên gia nhận định rằng để tiến trình chuyển đổi xanh thực sự thành công, doanh nghiệp cần chuyển từ quan điểm “chỉ tuân thủ để tránh rủi ro” sang tích hợp ESG vào chiến lược kinh doanh cốt lõi, làm nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn. Điều này bao gồm việc xây dựng hệ thống dữ liệu, thiết lập chuẩn đo lường phát thải và áp dụng các mô hình sản xuất thân thiện với môi trường.

Tiêu chuẩn xanh hiện đã vượt khỏi phạm vi lựa chọn mang tính phong trào hay truyền thông chúng đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục duy trì và mở rộng vai trò trên thị trường quốc tế. Từ các quy định như ESG đến biện pháp như CBAM, doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách thức vận hành, minh bạch dữ liệu và nâng cao năng lực quản trị môi trường nếu muốn không chỉ giữ thị phần mà còn phát triển trong bối cảnh toàn cầu hoá sâu rộng.

Trong thời đại mà tiêu chuẩn xanh được coi như “hộ chiếu” để tiếp cận cơ hội kinh doanh mới, doanh nghiệp Việt Nam cần coi chuyển đổi xanh không chỉ là nhiệm vụ tuân thủ mà là một phần của chiến lược phát triển dài hạn, đảm bảo bền vững và cạnh tranh bền bỉ trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

(Còn nữa)

Cẩm Anh