Cùng một dây chuyền, vì sao doanh nghiệp này đạt năng suất cao hơn doanh nghiệp khác?

Năng suất không chỉ nằm ở máy móc

Trong quá trình hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất chất lượng, các chuyên gia nhận thấy một thực tế khá phổ biến: nhiều doanh nghiệp đầu tư những dây chuyền sản xuất hiện đại, nhập khẩu từ cùng một nhà cung cấp, nhưng năng suất đạt được lại chênh lệch đáng kể.

Có doanh nghiệp vận hành ổn định, tỷ lệ lỗi thấp, giao hàng đúng tiến độ và liên tục cải tiến hiệu quả sản xuất. Trong khi đó, có doanh nghiệp thường xuyên gặp tình trạng dừng máy, lãng phí nguyên vật liệu, phát sinh hàng lỗi hoặc năng suất lao động tăng rất chậm.

Điều này cho thấy máy móc chỉ là một phần của bài toán năng suất. Một dây chuyền hiện đại không tự động tạo ra năng suất cao nếu thiếu một hệ thống quản trị phù hợp và đội ngũ lao động đủ năng lực để khai thác hiệu quả công nghệ.

Nhiều nghiên cứu về quản trị sản xuất cho thấy năng suất là kết quả tổng hợp của các yếu tố như tổ chức sản xuất, quản lý nguồn lực, kỹ năng lao động, khả năng cải tiến quy trình và văn hóa làm việc trong doanh nghiệp. Nói cách khác, cùng một chiếc máy nhưng cách sử dụng khác nhau sẽ tạo ra những kết quả hoàn toàn khác nhau.

Quản trị tốt giúp khai thác tối đa năng lực dây chuyền

Một trong những yếu tố tạo nên sự khác biệt lớn nhất giữa các doanh nghiệp là năng lực quản trị.

Tại các doanh nghiệp có năng suất cao, hoạt động sản xuất thường được tổ chức theo quy trình rõ ràng, dữ liệu được theo dõi thường xuyên và các quyết định được đưa ra dựa trên số liệu thực tế thay vì cảm tính.

Điển hình là Vinamilk nhiều năm qua đã triển khai các mô hình quản trị sản xuất tiên tiến như Lean và TPM (Bảo trì năng suất toàn diện) tại các nhà máy. Doanh nghiệp chú trọng theo dõi các chỉ số hiệu suất thiết bị, kiểm soát chất lượng theo thời gian thực và liên tục cải tiến quy trình vận hành nhằm tối ưu công suất dây chuyền sản xuất.

Tương tự, Traphaco được biết đến là một trong những doanh nghiệp dược phẩm chú trọng xây dựng văn hóa chất lượng và cải tiến liên tục. Theo các tài liệu về năng suất chất lượng, doanh nghiệp luôn đặt chất lượng làm giá trị cốt lõi, đồng thời duy trì các hoạt động cải tiến trong toàn bộ quá trình sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến nhà máy và hệ thống phân phối. Chính tư duy quản trị dựa trên dữ liệu và cải tiến liên tục đã góp phần giúp doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh trong nhiều năm.

Ngược lại, ở nhiều doanh nghiệp, các vấn đề phát sinh thường được xử lý theo hướng "chữa cháy". Máy móc hỏng mới sửa, hàng lỗi mới tìm nguyên nhân, khách hàng phàn nàn mới xem xét cải tiến. Cách tiếp cận này khiến doanh nghiệp luôn ở thế bị động và khó nâng cao năng suất một cách bền vững.

Một ví dụ dễ thấy là việc quản lý thời gian dừng máy. Hai doanh nghiệp có cùng thiết bị nhưng doanh nghiệp áp dụng bảo trì dự phòng sẽ giảm đáng kể thời gian ngừng sản xuất so với doanh nghiệp chỉ sửa chữa khi máy hỏng. Tương tự, việc bố trí mặt bằng sản xuất khoa học, kiểm soát tồn kho hợp lý hay xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá hiệu quả công việc (KPI) rõ ràng đều có thể giúp gia tăng năng suất mà không cần đầu tư thêm máy móc.

Các chuyên gia cho rằng khoảng cách năng suất giữa các doanh nghiệp hiện nay phần lớn không nằm ở công nghệ mà nằm ở khả năng quản trị công nghệ.

Văn hóa doanh nghiệp và kỹ năng người lao động tạo nên khác biệt

Bên cạnh quản trị, văn hóa doanh nghiệp là yếu tố quan trọng nhưng thường bị đánh giá thấp khi nói đến năng suất. Ở những doanh nghiệp thành công, văn hóa cải tiến liên tục được xây dựng thành thói quen trong toàn bộ tổ chức. Người lao động được khuyến khích đưa ra sáng kiến, phát hiện lãng phí và đề xuất giải pháp cải tiến công việc hằng ngày.

Mỗi cải tiến có thể chỉ giúp tiết kiệm vài phút thao tác hoặc giảm một công đoạn không cần thiết, nhưng khi được thực hiện liên tục sẽ tạo ra hiệu quả rất lớn.

Ngược lại, trong môi trường làm việc thiếu sự gắn kết, người lao động thường chỉ hoàn thành công việc theo yêu cầu tối thiểu. Các sáng kiến cải tiến ít được ghi nhận, dẫn đến tâm lý ngại thay đổi và thiếu động lực nâng cao hiệu quả công việc.

Yếu tố thứ ba tạo nên sự khác biệt là kỹ năng của người lao động.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và tự động hóa ngày càng mạnh mẽ, yêu cầu đối với người lao động không chỉ là vận hành máy móc mà còn phải hiểu quy trình, biết phân tích dữ liệu và chủ động xử lý các tình huống phát sinh.

Một công nhân được đào tạo bài bản có thể vận hành thiết bị hiệu quả hơn, phát hiện lỗi sớm hơn và giảm thiểu nguy cơ gián đoạn sản xuất. Trong khi đó, lực lượng lao động thiếu kỹ năng thường làm gia tăng tỷ lệ sai lỗi, tiêu hao nguyên vật liệu và chi phí vận hành.

Nhiều doanh nghiệp hiện nay đã chuyển từ tư duy "đầu tư máy móc" sang "đầu tư con người". Các chương trình đào tạo kỹ năng, phát triển năng lực quản lý và xây dựng đội ngũ cải tiến nội bộ đang được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao năng suất dài hạn.

Năng suất cao là kết quả của cả một hệ thống

Theo các chuyên gia năng suất chất lượng, doanh nghiệp có năng suất vượt trội thường không dựa vào một giải pháp đơn lẻ mà xây dựng đồng bộ nhiều yếu tố hỗ trợ lẫn nhau.

Máy móc hiện đại giúp tăng năng lực sản xuất, nhưng quản trị hiệu quả mới giúp khai thác tối đa công suất thiết bị. Văn hóa doanh nghiệp tạo động lực đổi mới, còn nguồn nhân lực chất lượng cao giúp biến các mục tiêu cải tiến thành kết quả thực tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc đầu tư thêm dây chuyền sản xuất có thể giúp doanh nghiệp tăng quy mô, nhưng chưa chắc tạo ra lợi thế bền vững. Ngược lại, những doanh nghiệp biết tối ưu quy trình, phát huy năng lực con người và xây dựng văn hóa cải tiến liên tục thường đạt được năng suất cao hơn ngay cả khi sở hữu cùng nguồn lực sản xuất.

Thực tế này cho thấy năng suất không đơn thuần là câu chuyện của máy móc hay công nghệ. Đó là kết quả của một hệ thống quản trị hiệu quả, một môi trường làm việc tích cực và một đội ngũ lao động có năng lực. Đây cũng là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn.

Nguyên Hương