Đầu tư tác động: Mảnh ghép còn thiếu của dòng vốn cho doanh nghiệp Việt

Trong khi doanh nghiệp Việt Nam đang thiếu khoảng 24 tỷ USD vốn mỗi năm, một dòng tiền toàn cầu trị giá 1,6 nghìn tỷ USD - đầu tư tác động lại đang tìm kiếm các thị trường mới. Câu hỏi đặt ra là liệu Việt Nam có tận dụng được cơ hội này để thúc đẩy tăng trưởng bền vững?

Đầu tư tác động – dòng vốn mới của kinh tế bền vững

Tại Diễn đàn “Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng” tổ chức tại TP.HCM ngày 10/3/2026, các nhà hoạch định chính sách, tổ chức tài chính và doanh nghiệp đã cùng thảo luận về giải pháp thu hút dòng vốn đầu tư tác động cho Việt Nam. Sự kiện do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX) tổ chức, với sự hỗ trợ của Chính phủ Canada.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC phát biểu bế mạc Diễn đàn ngày 10/3. 

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC cho biết, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hướng tới phát triển bền vững, đầu tư tác động đang trở thành xu hướng quan trọng khi kết hợp giữa hiệu quả tài chính và các giá trị xã hội, môi trường. Thông qua các chương trình xúc tiến đầu tư và thương mại, ITPC mong muốn hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tiếp cận thị trường, mở rộng hợp tác và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo các chuyên gia, quy mô thị trường đầu tư tác động toàn cầu hiện đã đạt khoảng 1,6 nghìn tỷ USD, trong khi nguồn vốn dành cho các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) lên tới hơn 30 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, khu vực châu Á - Thái Bình Dương vẫn đối mặt với khoảng trống tài chính khoảng 1,5 nghìn tỷ USD để thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs).

Việt Nam nổi lên trên bản đồ đầu tư tác động khu vực

Trong bức tranh khu vực, Việt Nam được đánh giá là một trong những thị trường hấp dẫn nhất đối với nhà đầu tư tác động. Giai đoạn 2020- 2022, Việt Nam thu hút khoảng 2 tỷ USD vốn đầu tư tác động, chiếm gần 30% tổng vốn của khu vực Đông Nam Á.

Tính từ năm 2017 đến nay, hơn 3,2 tỷ USD đã được rót vào thị trường này. Nền kinh tế Việt Nam đang duy trì tốc độ tăng trưởng cao, đạt khoảng 8,02% trong năm 2025.

Tuy nhiên, khi tiến tới nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao, các nguồn vốn hỗ trợ truyền thống như ODA đang dần thu hẹp. Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển dịch sang các mô hình tài chính mới, trong đó có tài chính hỗn hợp, đồng đầu tư và cơ chế huy động vốn tư nhân.

Ngài Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam cho rằng, việc đầu tư vào các doanh nghiệp tạo tác động xã hội, đặc biệt là doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ sẽ giúp kết nối doanh nghiệp nhỏ vào chuỗi giá trị toàn cầu và mở ra các thị trường mới. Các chương trình hợp tác quốc tế cũng đang góp phần huy động nguồn vốn tư nhân khi mỗi 1 USD từ ngân sách nhà nước có thể thu hút thêm khoảng 1,17 USD từ khu vực tư nhân.

Ngài Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn. 

Khoảng trống tín dụng lớn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ

Dù có nhiều tiềm năng, hệ sinh thái doanh nghiệp tạo tác động tại Việt Nam vẫn đang đối mặt nhiều rào cản, đặc biệt là vấn đề tiếp cận tài chính. Theo các phân tích, khoảng 62% nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam chưa được đáp ứng, tương đương khoảng trống tín dụng lên tới 24 tỷ USD mỗi năm.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ các yêu cầu khắt khe về tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng hạn chế và năng lực quản trị của nhiều doanh nghiệp còn chưa đáp ứng tiêu chuẩn của nhà đầu tư quốc tế. Bên cạnh đó, cấu trúc thị trường vốn vẫn nghiêng nhiều về các công cụ nợ, trong khi nguồn vốn cổ phần hoặc các công cụ tài chính linh hoạt còn hạn chế.

Trong khi đó, các doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB) - nhóm doanh nghiệp hướng tới giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường – lại đóng vai trò quan trọng trong phát triển bao trùm. Nhiều doanh nghiệp trong nhóm này hoạt động tại các khu vực khó khăn, phục vụ cộng đồng yếu thế như đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật hoặc nông dân nghèo.

Mở khóa dòng vốn cho nền kinh tế xanh

Các chuyên gia cho rằng, để khơi thông dòng vốn đầu tư tác động, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái tài chính phù hợp hơn cho doanh nghiệp, bao gồm cơ chế chia sẻ rủi ro, các công cụ tài chính linh hoạt và chương trình hỗ trợ nâng cao năng lực doanh nghiệp.

Một số mô hình quốc tế cho thấy việc kết hợp vốn công với vốn tư nhân có thể giúp giảm rủi ro cho nhà đầu tư và thúc đẩy các lĩnh vực như năng lượng sạch, công nghệ khí hậu hay nông nghiệp bền vững. Đồng thời, các công cụ tài chính mới như tài trợ dựa trên doanh thu, trái phiếu tác động hay trái phiếu khí hậu cũng đang được thử nghiệm để phù hợp hơn với đặc thù doanh nghiệp nhỏ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam thiếu khoảng 24 tỷ USD vốn mỗi năm, trong khi dòng vốn đầu tư tác động toàn cầu 1,6 nghìn tỷ USD đang tìm kiếm thị trường mới.

Thông qua Dự án “Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam” (IIRV), do Canada tài trợ, hơn 17,5 triệu đô la Canada vốn đầu tư đã được huy động cho các doanh nghiệp tạo tác động tại Việt Nam kể từ năm 2022. Dự án cũng hỗ trợ gần 250 doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, đo lường tác động và chuẩn bị sẵn sàng cho việc tiếp nhận đầu tư.

Các chuyên gia tại diễn đàn cho rằng, Việt Nam đang có những điều kiện thuận lợi để trở thành trung tâm đầu tư tác động trong khu vực, nhờ cộng đồng doanh nghiệp năng động, cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và thị trường tiêu dùng đang phát triển nhanh.

Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, cần tiếp tục củng cố hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp, từ các chương trình ươm tạo, tăng tốc khởi nghiệp đến hoàn thiện khung chính sách và nâng cao tính minh bạch của thị trường. Việc kết nối hiệu quả giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ không chỉ giúp giải quyết bài toán vốn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, mà còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh và bao trùm. Trong bối cảnh thế giới đang hướng tới phát triển bền vững, đầu tư tác động được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng giúp Việt Nam vừa duy trì tăng trưởng kinh tế, vừa tạo ra các giá trị tích cực cho xã hội và môi trường.

Kim Thoa