Dữ liệu số mở đường cho chuyển đổi phương thức quản lý lĩnh vực TCĐLCL

Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng (NQI) là nền tảng số thống nhất, hiện đại, tích hợp các dữ liệu của lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, phục vụ công tác quản lý nhà nước, đồng thời cung cấp thông tin hỗ trợ tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật. Việc xây dựng nền tảng này đã được quy định tại Điều 8c của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15).

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Đăng Khoa, cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng hiện đang được Ủy ban tiếp tục xây dựng và hoàn thiện.

Ông Khoa nhấn mạnh, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu của cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước từ mô hình quản lý dựa trên hồ sơ, thủ tục sang quản lý dựa trên dữ liệu. Đây không chỉ là nền tảng nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Hệ thống dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người tiêu dùng. (Ảnh minh họa)

Đối với công tác quản lý nhà nước, cơ sở dữ liệu giúp cơ quan quản lý tra cứu, đối chiếu thông tin về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy, kết quả thử nghiệm, phương tiện đo tổ chức đánh giá sự phù hợp và kết quả kiểm tra, giám sát. Qua đó, hỗ trợ lựa chọn đối tượng kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm; nâng cao khả năng cảnh báo rủi ro, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; đồng thời hạn chế tình trạng kiểm tra trùng lặp, chồng chéo giữa các cơ quan trung ương và địa phương.

Đối với cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giúp giảm thời gian cung cấp lại hồ sơ, tài liệu; tạo thuận lợi trong thực hiện thủ tục công bố tiêu chuẩn áp dụng, công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy và quản lý hồ sơ chất lượng. Doanh nghiệp có điều kiện nâng cao trách nhiệm tự kiểm soát chất lượng sản phẩm, hàng hóa; người tiêu dùng và xã hội có thêm cơ sở để tiếp cận thông tin minh bạch, lựa chọn sản phẩm, hàng hóa bảo đảm chất lượng.

Một ví dụ điển hình, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu mã số, mã vạch; truy xuất nguồn gốc và nhãn điện tử không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo ra hạ tầng dữ liệu số phục vụ doanh nghiệp và người tiêu dùng. Đây là những thành phần dữ liệu có mối quan hệ chặt chẽ, khi được kết nối sẽ tạo thành hệ sinh thái thông tin thống nhất về sản phẩm, hàng hóa trong toàn bộ vòng đời.

Đối với công tác quản lý nhà nước, việc kết nối dữ liệu giúp cơ quan quản lý có thể tra cứu, đối chiếu và xác thực thông tin sản phẩm từ nguồn dữ liệu thống nhất, thay vì khai thác từ nhiều hệ thống độc lập. Thông tin về doanh nghiệp, mã số mã vạch, nhãn hàng hóa và dữ liệu truy xuất nguồn gốc được liên thông sẽ hỗ trợ hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát chất lượng, cảnh báo rủi ro, phòng chống gian lận thương mại, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, đồng thời cung cấp dữ liệu phục vụ xây dựng chính sách và điều hành dựa trên dữ liệu.

Đối với doanh nghiệp, việc kết nối các cơ sở dữ liệu giúp giảm đáng kể việc kê khai trùng lặp, doanh nghiệp chỉ cần khai báo một lần nhưng có thể sử dụng dữ liệu cho nhiều mục đích khác nhau như đăng ký mã số mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và các ứng dụng số khác. Điều này giúp tiết kiệm chi phí, thời gian, nâng cao hiệu quả quản trị dữ liệu sản phẩm, đồng thời tăng tính minh bạch, đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu và tạo nền tảng để triển khai các mô hình mới như hộ chiếu số sản phẩm.

Đối với các cơ quan, tổ chức và đơn vị cung cấp dịch vụ, dữ liệu được chuẩn hóa và chia sẻ theo các tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn GS1 quốc tế sẽ tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các ứng dụng số, kết nối với hệ thống quản trị doanh nghiệp, thương mại điện tử, logistics, hải quan, kiểm định, chứng nhận và các dịch vụ giá trị gia tăng khác.

Đối với người tiêu dùng, việc quét mã trên sản phẩm có thể tiếp cận đồng thời các thông tin được xác thực như thông tin nhãn hàng hóa, doanh nghiệp sản xuất, nguồn gốc, quá trình lưu thông và các chứng nhận liên quan. Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường, tăng niềm tin của người tiêu dùng và thúc đẩy tiêu dùng bền vững.

Trong thời gian tới, Ủy ban tiếp tục hoàn thiện cơ chế cập nhật, khai thác, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý trung ương, địa phương và các đơn vị liên quan; gắn dữ liệu về công bố hợp quy, chứng nhận hợp quy, thử nghiệm, kiểm tra, cảnh báo rủi ro với hoạt động kiểm tra chuyên ngành, thanh tra, xử lý vi phạm. Việc này sẽ giúp hoạt động quản lý nhà nước về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng chuyển mạnh từ phương thức quản lý thủ công, hồ sơ giấy sang quản lý dựa trên dữ liệu, có trọng tâm, trọng điểm, minh bạch và hiệu quả hơn.

Thanh Tùng