Thiết lập danh mục các loại phế liệu và hàng hóa cũ tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục đứt gãy, xung đột thương mại gia tăng và xu hướng dịch chuyển dòng hàng hóa qua các quốc gia trung chuyển ngày càng phức tạp, hoạt động tạm nhập, tái xuất và chuyển khẩu trở thành một cấu phần quan trọng của thương mại quốc tế. Đây không chỉ là công cụ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa logistics và tận dụng chênh lệch thị trường, mà còn góp phần gia tăng kim ngạch và vị thế thương mại của Việt Nam. Tuy nhiên, mặt trái của mô hình này là nguy cơ Việt Nam bị lợi dụng làm điểm trung chuyển phế liệu, hàng hóa đã qua sử dụng kém chất lượng hoặc thậm chí là hàng hóa vi phạm pháp luật quốc tế.

Trước yêu cầu siết chặt quản lý, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã trình Quyền Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng dự thảo Thông tư ban hành danh mục phế liệu và hàng hóa đã qua sử dụng tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất, chuyển khẩu. Đây không đơn thuần là một văn bản hành chính mà là công cụ pháp lý mang tính phòng ngừa rủi ro, giúp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời bảo vệ môi trường và an ninh kinh tế quốc gia.

Dự thảo được xây dựng trên nền tảng pháp lý chặt chẽ, bao gồm Luật Quản lý ngoại thương, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (đã sửa đổi, bổ sung) và Nghị định 146/2025/NĐ-CP. Đồng thời, văn bản mới được thiết kế để thay thế Nghị định 69/2018/NĐ-CP – một nghị định từng là cơ sở pháp lý chủ đạo trong lĩnh vực xuất nhập khẩu. Việc kế thừa nhưng điều chỉnh các quy định cũ giúp đảm bảo tính liên tục của chính sách, đồng thời cập nhật kịp thời với bối cảnh quản lý mới và các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Mục tiêu trọng tâm của Thông tư là ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, phòng ngừa gian lận thương mại và hạn chế tình trạng chuyển tải bất hợp pháp. Khoản 3 Điều 40 Luật Quản lý ngoại thương trao thẩm quyền cho Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định tạm ngừng kinh doanh đối với các loại hàng hóa tiềm ẩn rủi ro cao, qua đó tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc ban hành danh mục kiểm soát theo mã HS. Việc công khai danh mục này không chỉ tăng tính minh bạch mà còn giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ, giảm thiểu vi phạm do thiếu thông tin.

Theo dự thảo, Thông tư sẽ ban hành hai danh mục: danh mục phế liệu tạm ngừng kinh doanh tạm nhập, tái xuất và danh mục hàng hóa đã qua sử dụng thuộc diện kiểm soát nghiêm ngặt. Tuy nhiên, quy định không áp dụng đối với trường hợp chuyển khẩu mà hàng hóa được vận chuyển thẳng từ nước xuất khẩu đến nước nhập khẩu, không qua cửa khẩu Việt Nam. Phạm vi điều chỉnh được xác định rõ ràng đối với thương nhân, cơ quan quản lý và các chủ thể liên quan trong chuỗi cung ứng.

Ở phương diện bảo vệ môi trường, hành lang kỹ thuật đã được củng cố rõ rệt thông qua việc ban hành QCVN 32:2024/BTNMT. Đây là Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định cụ thể các yêu cầu môi trường đối với phế liệu và mẩu vụn nhựa nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất. Quy chuẩn không chỉ dừng lại ở việc xác định loại nhựa được phép nhập khẩu theo mã HS mà còn đặt ra hệ thống tiêu chí kỹ thuật chặt chẽ nhằm kiểm soát chất lượng ngay từ khâu thông quan.

Theo đó, phế liệu nhựa phải được phân loại rõ ràng theo từng chủng loại polymer, không lẫn chất thải nguy hại, không chứa tạp chất vượt ngưỡng cho phép và không phát sinh mùi hôi, vi sinh vật gây hại. Tỷ lệ tạp chất, vật liệu không mong muốn và thành phần ngoài khai báo bị khống chế ở mức nghiêm ngặt. Đối với nhựa dạng mẩu vụn, quy chuẩn quy định yêu cầu về kích thước tối đa, điều kiện làm sạch, cũng như giới hạn đối với kim loại, đất, cát hoặc tạp chất khác còn sót lại trong lô hàng.

Đáng chú ý, QCVN 32:2024/BTNMT còn quy định cụ thể phương pháp lấy mẫu đại diện, quy trình kiểm tra thực tế tại cửa khẩu và nguyên tắc giám định độc lập. Điều này giúp đảm bảo tính khách quan, minh bạch trong quá trình đánh giá chất lượng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng từ chối hoặc buộc tái xuất các lô hàng không đạt chuẩn.

An Dương