Khi doanh nghiệp nhỏ cũng phải 'đo phát thải' để giữ đơn hàng

Từ áp lực thị trường đến yêu cầu phải thay đổi

Trong nhiều năm, năng suất của doanh nghiệp thường được nhìn qua các chỉ số như sản lượng, chi phí hay tốc độ giao hàng. Tuy nhiên, bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng khi các thị trường xuất khẩu lớn, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU), ngày càng siết yêu cầu về môi trường và phát thải carbon.

Một trong những chính sách được nhắc tới nhiều hiện nay là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU. Cơ chế này yêu cầu kê khai lượng phát thải khí nhà kính đối với một số nhóm hàng hóa nhập khẩu vào châu Âu như thép, xi măng, nhôm, phân bón, điện và hydro. Từ năm 2026, CBAM bước vào giai đoạn thực thi chính thức. Theo nhiều chuyên gia, điều này sẽ tác động trực tiếp tới doanh nghiệp xuất khẩu và cả chuỗi cung ứng liên quan.

Kiểm kê khí nhà kính được xem là bước chuẩn bị quan trọng để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ doanh nghiệp lớn, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng bắt đầu chịu áp lực từ đối tác quốc tế. Một số nhà mua hàng yêu cầu nhà cung cấp phải minh bạch dữ liệu phát thải, sử dụng năng lượng hiệu quả hơn hoặc xây dựng lộ trình giảm carbon trong sản xuất. Điều đó khiến khái niệm “kiểm kê khí nhà kính” không còn là câu chuyện riêng của ngành môi trường mà đã trở thành một phần trong hoạt động quản trị doanh nghiệp.

Theo quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Quyết định 13/2024/QĐ-TTg, nhiều cơ sở phát thải lớn tại Việt Nam thuộc diện phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính định kỳ. Danh mục hiện bao gồm hàng nghìn cơ sở thuộc lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng và xử lý chất thải.

“Đo phát thải” cũng là cách nhìn lại hiệu quả sản xuất

Trong thực tế, quá trình kiểm kê khí nhà kính không đơn thuần là tính toán lượng carbon phát thải. Để có dữ liệu, doanh nghiệp buộc phải rà soát toàn bộ hoạt động sử dụng điện, nhiên liệu, nguyên liệu đầu vào, vận hành máy móc, logistics và cả tỷ lệ hao hụt trong sản xuất.

Nhiều chuyên gia cho rằng đây cũng là lúc doanh nghiệp nhìn rõ hơn những “điểm lãng phí” tồn tại lâu nay trong nhà máy. Khi theo dõi mức tiêu thụ năng lượng theo từng công đoạn, doanh nghiệp có thể phát hiện máy móc vận hành chưa tối ưu, tỷ lệ hàng lỗi cao hoặc quy trình sản xuất gây tiêu hao nguyên liệu lớn. Việc cải tiến những điểm này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất.

Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu quan tâm tới các hệ thống quản lý như ISO 14001 về quản lý môi trường, ISO 50001 về quản lý năng lượng hay tiêu chuẩn ISO 14064 liên quan tới kiểm kê khí nhà kính.

Ở góc độ quản lý môi trường, Công ty Cổ phần Phú Khang là một trong những doanh nghiệp đã áp dụng hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001. Việc áp dụng hệ thống này giúp doanh nghiệp kiểm soát các yếu tố tác động đến môi trường trong quá trình sản xuất, từ đó tối ưu hóa sử dụng năng lượng, nước và nguyên liệu đầu vào. Đồng thời, doanh nghiệp từng bước cải thiện quy trình vận hành theo hướng giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Phú Khang triển khai hệ thống quản lý môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001, góp phần kiểm soát tác động môi trường, tối ưu sử dụng tài nguyên và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo thông tin doanh nghiệp công bố, việc triển khai ISO 14001 góp phần giúp đơn vị nâng cao uy tín với đối tác, đặc biệt trong bối cảnh nhiều khách hàng quốc tế ngày càng chú trọng tiêu chí môi trường trong lựa chọn nhà cung ứng. Các chuyên gia đánh giá, nếu trước đây doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn chủ yếu để đáp ứng yêu cầu chứng nhận thì hiện nay nhiều đơn vị đã xem đây là công cụ quản trị giúp tối ưu vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Áp lực mới - cơ hội mới

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng ưu tiên yếu tố phát triển bền vững, doanh nghiệp nào chủ động thích ứng sớm có thể tạo lợi thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một số đơn vị tư vấn và tổ chức đánh giá cho biết số doanh nghiệp tìm hiểu về kiểm kê khí nhà kính, CBAM và ESG đang tăng nhanh trong khoảng hai năm trở lại đây. Nhiều doanh nghiệp không thuộc diện bắt buộc vẫn chủ động triển khai sớm để chuẩn bị cho các yêu cầu trong tương lai.

Theo các chuyên gia, điều quan trọng nhất hiện nay không phải là doanh nghiệp phải đầu tư ngay các công nghệ quá đắt đỏ, mà là xây dựng được hệ thống dữ liệu minh bạch và tư duy quản trị hiệu quả tài nguyên. Từ thay thế thiết bị tiêu tốn điện năng, tối ưu vận hành kho lạnh, giảm nguyên liệu lỗi cho tới số hóa quy trình quản lý sản xuất, nhiều giải pháp cải tiến nhỏ nếu được thực hiện đồng bộ vẫn có thể giúp doanh nghiệp vừa tiết kiệm chi phí, vừa giảm phát thải.

Đáng chú ý, xu hướng này đang khiến khái niệm “năng suất chất lượng” thay đổi đáng kể. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu quan tâm làm ra nhiều sản phẩm hơn thì nay bài toán còn là làm ra sản phẩm với mức tiêu hao năng lượng thấp hơn, ít phát thải hơn và minh bạch hơn.

Trong bối cảnh kinh tế xanh và thương mại bền vững trở thành xu thế toàn cầu, yêu cầu về phát thải carbon được dự báo sẽ ngày càng phổ biến ở nhiều ngành hàng. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp không thể tiếp tục sản xuất theo cách cũ nếu muốn duy trì đơn hàng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Từ góc nhìn khác, đây cũng có thể xem là cơ hội để doanh nghiệp Việt tái cấu trúc hoạt động sản xuất theo hướng hiệu quả hơn. Khi dữ liệu được đo lường rõ ràng, lãng phí được nhận diện và quy trình vận hành được chuẩn hóa, bài toán phát thải và bài toán năng suất thực chất đang có điểm gặp nhau. Và trong cuộc đua mới ấy, những doanh nghiệp chủ động thay đổi sớm có thể sẽ là những đơn vị nắm lợi thế trước tiên.

Nguyễn Hương