Phát huy vai trò của công nghệ trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

PGS. TS Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ Tài chính (Đại học Đại Nam) nhấn mạnh, công nghệ 4.0 là đòn bẩy quan trọng để nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) - yếu tố phản ánh chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Thực tiễn quốc tế cho thấy, những quốc gia vươn lên mạnh mẽ đều dựa vào nền tảng khoa học công nghệ: không có công nghệ, khó có thể tạo ra bước nhảy vọt về năng lực cạnh tranh.

Ảnh minh họa.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, công nghệ vẫn chưa đóng góp tương xứng với tiềm năng. Một trong những điểm nghẽn rõ nhất là sự lệch pha trong đội ngũ nhân lực. Trong lĩnh vực công nghệ tài chính, người giỏi công nghệ lại thiếu kiến thức tài chính, trong khi chuyên gia tài chính lại hạn chế về công nghệ. Sự thiếu hụt tính liên ngành khiến việc phát triển các sản phẩm vừa an toàn vừa hiệu quả trở nên khó khăn.

Ở góc độ đào tạo, dù các trường đại học đã chuyển sang mô hình giáo dục dựa trên kết quả đầu ra, chú trọng năng lực thực hành, nhưng các ngành công nghệ ứng dụng vẫn gặp khó trong tuyển sinh. Nguyên nhân sâu xa nằm ở tâm lý xã hội: người học vẫn ưu tiên lựa chọn các ngành nghề an toàn, thay vì đón đầu xu hướng công nghệ. Điều này khiến nguồn nhân lực chất lượng cao không theo kịp nhu cầu chuyển đổi.

Theo các chuyên gia, nếu không thay đổi cách tiếp cận, đặc biệt là trong đào tạo, công nghệ sẽ tiếp tục bị “hình thức hóa”. Thay vì chạy theo các khóa học ngắn hạn mang tính trào lưu, cần tập trung vào những ứng dụng có chiều sâu, gắn với bài toán thực tiễn như quản trị rủi ro bằng AI hay mở rộng tiếp cận tín dụng cho nông dân. Trong lĩnh vực nông nghiệp, vấn đề không chỉ nằm ở thiếu công nghệ, mà còn ở cách hiểu chưa đúng về công nghệ.

Theo TS. Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách Nông nghiệp và Môi trường, sự quan tâm hiện nay chủ yếu dồn vào các giải pháp như thiết bị bay không người lái hay cơ giới hóa. Tuy nhiên, nền tảng quyết định lại nằm ở khoa học cơ bản. Để phát triển bền vững, nông nghiệp Việt Nam cần tập trung vào những yếu tố cốt lõi như di truyền học, lai tạo giống, công nghệ vaccine và hệ thống dự báo khí hậu.

Ngay cả các lĩnh vực truyền thống như khoa học đất, tài nguyên nước hay phân bón cũng cần được nâng cấp liên tục. Đây mới là nền tảng nâng cao năng suất và giá trị gia tăng. Mục tiêu lớn nhất là tự chủ công nghệ lõi. Khi còn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài, mọi biến động đều có thể trở thành rủi ro. Khoa học vì thế phải phục vụ nhu cầu thiết thực nhất của sản xuất, từ giống cây trồng đến kiểm soát dịch bệnh...

Ở góc độ thị trường, công nghệ được kỳ vọng là giải pháp xử lý những bất ổn kéo dài như mất cân đối cung - cầu và tình trạng “giải cứu” nông sản. Khi thiếu hệ thống dự báo và quản trị chuỗi cung ứng, sản xuất dễ rơi vào trạng thái tự phát, còn thị trường thì biến động khó kiểm soát.

Một rào cản khác là niềm tin. Việc thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch khiến nông sản Việt mất nhiều năm để tiếp cận thị trường quốc tế, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh. Trong nước, tâm lý e dè với tài chính số và tín dụng trực tuyến cũng khiến công nghệ khó lan tỏa tới khu vực nông thôn.

Nhìn tổng thể, công nghệ không phải “đòn bẩy tự thân” có thể tự động tạo ra tăng trưởng. Nếu không đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về nhân lực, tư duy, công nghệ sẽ tiếp tục chỉ nằm trên giấy. Vấn đề cốt lõi không phải là đầu tư bao nhiêu, mà là đầu tư như thế nào để tạo ra giá trị thực. Nếu không thay đổi cách làm, mục tiêu tăng trưởng cao không chỉ khó đạt được mà còn đối mặt với nguy cơ bị trì hoãn trong một giai đoạn phát triển then chốt.

Hiền Anh