Phát huy vai trò của tiêu chuẩn đo lường chất lượng trong bảo đảm an toàn thực phẩm ngày Tết

TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia trả lời tại buổi họp báo thường kỳ tháng 1/2026. (Ảnh: Ngọc Xen)

Thời gian gần đây, nhiều vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, khiến người dân không khỏi lo ngại, đặc biệt trong các dịp cao điểm tiêu dùng như Tết Nguyên đán.

Trả lời câu hỏi của phóng viên tại Họp báo thường kỳ tháng 1/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ về vai trò của khoa học công nghệ trong hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm, cũng như các giải pháp, công cụ công nghệ giúp người dân hạn chế rủi ro khi lựa chọn, sử dụng thực phẩm dịp Tết, TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm và ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn - Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tại Công văn số 11554/VPCP-V.I ngày 25/11/2025 của Văn phòng Chính phủ về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong những tháng cuối năm 2025, nhất là dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bảo đảm nhân dân đón Tết an toàn, lành mạnh, Bộ Khoa học và Công nghệ đã có Công văn số 7896/BKHCN-VP ngày 23/12/2025 về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Hiện nay, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tổ chức triển khai thực hiện theo quy định.

Đồng thời, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm về việc triển khai công tác bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026, cử cán bộ tham gia Đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương, Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai, nhằm kiểm tra, đánh giá công tác đảm bảo an toàn thực phẩm tại các địa phương trong dịp Tết Nguyên đán năm 2026, phục vụ nhân dân đón Tết, vui xuân an toàn, bảo đảm sức khỏe, đồng thời đảm bảo phát triển và cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu thực phẩm.

Thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ và đã đạt nhiều kết quả, góp phần nâng cao chất lượng của sản phẩm, hàng hóa. Tuy nhiên, hiện nay trước thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng còn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường điện tử, đồng thời để đáp ứng yêu cầu quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15 ngày 14/6/2025, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15 ngày 18/6/2025, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2026).

Theo đó, các Luật này đã sửa đổi, bổ sung các công cụ quản lý tiên tiến như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo 3 mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hoá quốc gia. Việc sử dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm để định danh các sản phẩm sẽ góp phần minh bạch, kiểm soát nguồn gốc, quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc hàng hóa bán online và chất lượng sản phẩm nói chung, sản phẩm thực phẩm nói riêng.

Đồng thời, khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hoá quốc gia được vận hành sẽ giúp giám sát và phát hiện nhanh hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn, mỹ phẩm giả. Hệ thống này dựa trên các thông tin về: tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; kết quả đánh giá sự phù hợp, kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng, tổ chức xã hội tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức và doanh nghiệp; dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số của sản phẩm.

Tính đến thời điểm hiện tại, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 1173 TCVN về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch. Do đó, người dân có thể dựa vào việc lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời sử dụng công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, QR code theo quy định kiểm tra thông tin sản phẩm để hạn chế rủi ro khi lựa chọn và sử dụng thực phẩm.

"Hoạt động đo lường có vai trò “cân - đong - đo”, giúp bảo đảm số lượng, định lượng hàng hóa, qua đó góp phần bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán. "Vì vậy, đo lường là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động mua bán thực phẩm", TS. Ngọc nói.

Theo TS. Trần Hậu Ngọc, mua bán thực phẩm đóng gói sẵn, người dân nên lựa chọn các sản phẩm có ghi rõ và công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định. Đối với thực phẩm không đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên ưu tiên mua tại những nơi sử dụng phương tiện đo (cân, dụng cụ đo) đã được kiểm định do cơ quan có thẩm quyền về đo lường thực hiện theo quy định và còn hiệu lực.

Thanh Tùng