Quá trình tạo ra sản phẩm an toàn - Góc nhìn từ tiêu chuẩn và quy chuẩn

Từ ý tưởng sản phẩm đến những yêu cầu về chất lượng

Một sản phẩm an toàn không bắt đầu từ khâu kiểm tra cuối cùng mà được hình thành ngay từ quá trình nghiên cứu, thiết kế và sản xuất.

Trước khi đưa một sản phẩm ra thị trường, doanh nghiệp cần xác định các yêu cầu kỹ thuật phù hợp với công năng sử dụng, điều kiện vận hành cũng như các rủi ro có thể phát sinh. Những yêu cầu này được cụ thể hóa thông qua các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kiểm soát nội bộ và hệ thống quản lý chất lượng.

Theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn là quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác. Việc áp dụng tiêu chuẩn về nguyên tắc là tự nguyện, trừ trường hợp được viện dẫn trong văn bản quy phạm pháp luật hoặc quy định khác.

Trong sản xuất, doanh nghiệp có thể lựa chọn áp dụng các tiêu chuẩn phù hợp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, kiểm soát quá trình và đáp ứng yêu cầu của thị trường. Các hệ thống quản lý như ISO 9001 về quản lý chất lượng, HACCP trong lĩnh vực thực phẩm hay các tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành được nhiều doanh nghiệp áp dụng để kiểm soát rủi ro trong quá trình sản xuất.

Tuy nhiên, tiêu chuẩn mới chỉ là một phần trong hành trình tạo ra sản phẩm an toàn.

Quy chuẩn kỹ thuật – “hàng rào” bắt buộc bảo vệ người tiêu dùng

Nếu tiêu chuẩn là công cụ giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng thì quy chuẩn kỹ thuật là yêu cầu mang tính bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn, sức khỏe con người, môi trường và các lợi ích công cộng.

Theo Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn kỹ thuật là quy định về mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác phải tuân thủ để bảo đảm an toàn, vệ sinh, sức khỏe con người; bảo vệ động vật, thực vật, môi trường; bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia, quyền lợi người tiêu dùng cùng các yêu cầu thiết yếu khác.

Đối với những sản phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn, Nhà nước ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) để quản lý. Doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu những sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh của quy chuẩn phải đáp ứng các yêu cầu bắt buộc trước khi lưu thông trên thị trường.

Ví dụ, các nhóm sản phẩm như thiết bị điện, đồ chơi trẻ em, vật liệu xây dựng, phương tiện giao thông, sản phẩm thực phẩm… đều có những yêu cầu kỹ thuật riêng nhằm kiểm soát các nguy cơ có thể gây mất an toàn cho người sử dụng.

Kiểm tra, thử nghiệm – bước xác minh chất lượng sản phẩm

Một sản phẩm dù được thiết kế tốt nhưng vẫn cần được kiểm tra, thử nghiệm để chứng minh khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Trong quá trình đánh giá sản phẩm, doanh nghiệp có thể thực hiện các hoạt động thử nghiệm, giám định, kiểm định hoặc chứng nhận sự phù hợp theo quy định. Kết quả đánh giá giúp xác định sản phẩm có đáp ứng các yêu cầu của tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng hay không.

Đối với sản phẩm thuộc nhóm phải quản lý bằng quy chuẩn kỹ thuật, việc đánh giá sự phù hợp là cơ sở để doanh nghiệp chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu bắt buộc trước khi đưa ra thị trường.

Bên cạnh kiểm soát tại nhà máy, việc giám sát sau lưu thông cũng có ý nghĩa quan trọng. Bởi chất lượng sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào một thời điểm sản xuất mà còn liên quan đến bảo quản, vận chuyển, phân phối và hướng dẫn sử dụng.

Chất lượng sản phẩm là trách nhiệm của cả chuỗi

Một sản phẩm an toàn không chỉ là kết quả của riêng doanh nghiệp sản xuất mà là thành quả của cả chuỗi từ nguyên liệu đầu vào, thiết kế, sản xuất, kiểm tra, phân phối đến người tiêu dùng.

Doanh nghiệp có trách nhiệm bảo đảm chất lượng sản phẩm, cung cấp thông tin chính xác về hàng hóa và tuân thủ các quy định kỹ thuật liên quan. Cơ quan quản lý nhà nước thực hiện việc xây dựng, ban hành quy chuẩn, kiểm tra, thanh tra việc chấp hành pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Về phía người tiêu dùng, việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thông tin đầy đủ về nhãn hàng hóa, hướng dẫn sử dụng và các dấu hiệu chứng nhận, công bố phù hợp theo quy định cũng góp phần hạn chế rủi ro khi mua sắm.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng đa dạng với nhiều sản phẩm mới xuất hiện, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trở thành những công cụ quan trọng giúp tạo dựng niềm tin giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng.

Một sản phẩm an toàn không phải là sản phẩm “may mắn không xảy ra sự cố”, mà là sản phẩm được tạo ra từ một quy trình có kiểm soát, tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật và được kiểm chứng bằng những công cụ quản lý chất lượng phù hợp.

Hùng Anh