Quy định mới về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong xây dựng

Từ đầu tháng 7/2026, Luật Xây dựng 2025 đã chính thức có hiệu lực. Một trong những điểm đáng chú ý của Luật này là làm rõ nguyên tắc áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời tạo hành lang pháp lý để thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và các mô hình quản lý hiện đại trong toàn bộ quá trình đầu tư xây dựng.

Theo quy định mới, tiêu chuẩn trong hoạt động xây dựng được áp dụng trên nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp được viện dẫn trong quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính linh hoạt cho chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị tư vấn trong việc lựa chọn các tiêu chuẩn tiên tiến trong nước hoặc quốc tế, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước thông qua hệ thống quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc.

Đối với từng dự án đầu tư xây dựng, việc lựa chọn tiêu chuẩn phải được người quyết định đầu tư hoặc chủ đầu tư xem xét, chấp thuận theo đúng trình tự đầu tư xây dựng. Các tiêu chuẩn được áp dụng phải đáp ứng yêu cầu của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, phù hợp với quy định của pháp luật chuyên ngành, đồng thời bảo đảm tính tương thích giữa các tiêu chuẩn được sử dụng và khả năng triển khai trong thực tế. Đây được xem là cơ sở quan trọng nhằm hạn chế tình trạng áp dụng chồng chéo nhiều bộ tiêu chuẩn khác nhau, góp phần nâng cao chất lượng thiết kế, thi công, nghiệm thu và quản lý vận hành công trình.

Luật Xây dựng 2025 có hiệu lực góp phần thúc đẩy ngành xây dựng phát triển theo hướng hiện đại và bền vững. Ảnh minh họa

Đáng chú ý, lần đầu tiên Luật Xây dựng dành những quy định cụ thể về nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động xây dựng. Theo đó, việc ứng dụng công nghệ phải bảo đảm yêu cầu tiên tiến, hiện đại, thân thiện với môi trường và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Đây là định hướng phù hợp với xu thế phát triển của ngành xây dựng trên thế giới, khi công nghệ số đang trở thành yếu tố quyết định để nâng cao năng suất lao động, chất lượng công trình và hiệu quả quản lý dự án.

Luật cũng khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và mô hình thông tin công trình (BIM) trong các khâu khảo sát, thiết kế, thi công, giám sát, nghiệm thu và quản lý vận hành công trình. Việc khai thác dữ liệu số và mô hình số không chỉ giúp các bên tham gia dự án phối hợp hiệu quả hơn, giảm sai sót trong thiết kế và thi công mà còn tối ưu chi phí, rút ngắn tiến độ và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng trong suốt vòng đời công trình.

Các chuyên gia nhận định, việc luật hóa yêu cầu ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số sẽ tạo động lực để doanh nghiệp xây dựng mạnh dạn đầu tư các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), máy bay không người lái (drone), quét laser 3D, bản sao số (Digital Twin), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng quản lý số trong hoạt động xây dựng. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao năng suất lao động mà còn góp phần giảm lãng phí vật tư, tăng cường an toàn lao động, kiểm soát rủi ro và nâng cao chất lượng công trình.

Bên cạnh đó, Luật Xây dựng 2025 cũng giao trách nhiệm cho các bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành trong việc xây dựng, rà soát, cập nhật hệ thống quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chuẩn áp dụng đối với từng loại công trình theo quy định của pháp luật. Điều này giúp hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn từng bước theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ mới, tạo sự thống nhất trong quản lý và thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới công nghệ.

Có thể thấy, những quy định mới không chỉ hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật mà còn tạo nền tảng để ngành xây dựng chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Khi tiêu chuẩn được áp dụng một cách đồng bộ cùng với chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, năng suất lao động, chất lượng công trình và hiệu quả đầu tư xây dựng sẽ được nâng lên, góp phần thúc đẩy ngành xây dựng phát triển theo hướng hiện đại và bền vững.

An Dương