Siết quản lý hàng hóa cuối năm, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc

Trong những tháng cuối năm 2025, thị trường hàng tiêu dùng sôi động trở lại, kéo theo nhu cầu mua sắm tăng cao. Tuy nhiên, bên cạnh các cơ sở kinh doanh tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, vẫn còn không ít đối tượng lợi dụng thời điểm này để đưa ra thị trường các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm điều kiện vệ sinh, không hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Thực tế kiểm tra của lực lượng quản lý thị trường tại TP.Hồ Chí Minh cho thấy vi phạm tập trung chủ yếu ở các điểm kinh doanh nhỏ lẻ và trên các nền tảng mạng xã hội. Điển hình, Đội Quản lý thị trường số 13 phối hợp Công an xã Hóc Môn kiểm tra điểm kinh doanh rao bán đường cát trên mạng xã hội, phát hiện 146 bao đường loại 12 kg, tổng khối lượng gần 2 tấn, toàn bộ không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ.

Trước đó, tại xã Đông Thạnh, lực lượng chức năng cũng phát hiện một cơ sở kinh doanh 1.080 kg kẹo dẻo đóng gói, tương đương khoảng 108.000 viên. Số hàng không có nhãn mác, không hạn sử dụng, không hóa đơn và không thể xác định nguồn gốc. Giá trị lô hàng theo giá niêm yết ước tính khoảng 43,2 triệu đồng và đã bị tạm giữ để xử lý theo quy định.

Tình trạng tương tự tiếp tục được ghi nhận tại địa bàn do Đội Quản lý thị trường số 11 phụ trách. Tại phường Bình Trị Đông, lực lượng chức năng phát hiện cơ sở đang chứa trữ, kinh doanh 150 kg kẹo dẻo không nhãn mác, không ghi ngày sản xuất, hạn sử dụng, không có chứng từ hợp pháp.

Trước đó, tại phường An Lạc, Đội đã kiểm tra và tạm giữ hơn 5.100 đơn vị sản phẩm thực phẩm gồm bì phở, mì căn, bánh Mochi… có nhãn gốc bằng tiếng nước ngoài nhưng không có nhãn phụ tiếng Việt, không thể hiện xuất xứ, ngày sản xuất và hạn sử dụng theo quy định.

Đặc biệt, một vụ việc đang gây xôn xao dư luận những ngày qua khi Công an TP.Hải Phòng phát hiện đường dây thu mua thịt lợn bị nhiễm bệnh dịch tả châu Phi, sau đó chế biến thành thực phẩm đóng hộp. Những người này đã thu gom hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi đưa vào kho của Công ty CP Đồ hộp Hạ Long (Halong Canfoco), trong đó có khoảng 2 tấn đã được sản xuất thành thịt hộp.

Đáng chú ý, số thịt được xác định đã ôi thiu, chảy nước, bốc mùi. Sau khi phát hiện, cơ quan chức năng đã lập biên bản, niêm phong, đồng thời tổ chức tiêu hủy toàn bộ hơn 120 tấn thịt nhiễm bệnh.

Liên quan đến vụ việc, Cơ quan CSĐT Công an TP.Hải Phòng đã khởi tố 9 bị can về hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Vụ án đang được tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ vai trò, trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức liên quan để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Thông tin hàng trăm tấn thịt lợn nhiễm bệnh được phát hiện tại kho của Halong Canfoco, trong đó 2 tấn đã được “phù phép” thành các sản phẩm khiến nhiều người tiêu dùng hoang mang. Không ít khách hàng cho biết, họ thường xuyên sử dụng sản phẩm của doanh nghiệp này vì tin tưởng vào thương hiệu lâu năm và sự tiện lợi trong sinh hoạt hàng ngày.

Bánh kẹo, thực phẩm, sản phẩm làm đẹp là những mặt hàng có nhu cầu cao vào dịp cuối năm.

Không chỉ ở lĩnh vực thực phẩm, hàng giả, hàng kém chất lượng trong lĩnh vực y tế cũng tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo Ban Chỉ đạo 389 Bộ Y tế, dù tỷ lệ thuốc giả tại Việt Nam hiện duy trì dưới 0,1% và thuốc kém chất lượng dưới 1% – thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu song các hành vi vi phạm vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ, nhất là với thực phẩm bảo vệ sức khỏe và mỹ phẩm.

Trong đợt cao điểm vừa qua, Cục Quản lý Dược đã triển khai kiểm tra hậu mại tại 40 cơ sở sản xuất, kinh doanh thuốc, nguyên liệu thuốc, dược liệu, thuốc cổ truyền và mỹ phẩm tại nhiều địa phương. Kết quả phát hiện 17 cơ sở vi phạm; một cơ sở đã được chuyển hồ sơ sang cơ quan Công an để xác minh. Từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 11/2025, Cục Quản lý Dược đã ban hành 14 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền gần 1,5 tỷ đồng.

Để nâng cao hiệu quả phòng, chống hàng giả, Bộ Y tế đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, blockchain, kiểm nghiệm hiện đại và giám sát quảng cáo trực tuyến bằng trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp không ít khó khăn do dữ liệu giữa các cơ quan chưa được liên thông, chi phí đầu tư lớn và nhận thức của một bộ phận doanh nghiệp về lợi ích của truy xuất nguồn gốc còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, TP.Hồ Chí Minh vừa ban hành Quyết định số 2881/QĐ-UBND phê duyệt Kế hoạch triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trên địa bàn thành phố năm 2026. Kế hoạch nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc mang tính hệ thống, công khai, minh bạch; xác thực thông tin thông qua các giải pháp công nghệ, kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Chia sẻ tại Hội thảo “Xu hướng thương mại điện tử năm 2026 - Xây dựng và bảo vệ thương hiệu trong kỷ nguyên mới”, ông Nguyễn Thành Công, chuyên gia Tập đoàn VNPT cho rằng, trong môi trường mua sắm trực tuyến, khi người tiêu dùng không thể trực tiếp “sờ tận tay, thấy tận mắt” sản phẩm, thì niềm tin chính là yếu tố quyết định hành vi mua hàng. Thương mại điện tử đang len sâu vào mọi ngóc ngách của đời sống kinh tế, từ doanh nghiệp lớn đến người nông dân bán hàng trực tiếp “từ vườn”, khiến yêu cầu về minh bạch thông tin và bảo vệ thương hiệu ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo ông Nguyễn Thành Công, truy xuất nguồn gốc là giải pháp quan trọng để xây dựng và củng cố niềm tin thị trường. Về bản chất, truy xuất nguồn gốc là việc gắn cho mỗi sản phẩm một “danh tính số” riêng, cho phép người tiêu dùng kiểm tra, xác thực toàn bộ thông tin liên quan đến nguồn gốc, quá trình sản xuất, chế biến và lưu thông. Thông qua mã QR và tem định danh điện tử, mỗi sản phẩm được gắn một mã duy nhất, không trùng lặp.

Đặc biệt, hệ thống có thể ghi nhận thời gian, địa điểm quét mã, từ đó phát hiện các dấu hiệu bất thường như một mã sản phẩm bị quét ở nhiều nơi trong cùng thời điểm – dấu hiệu điển hình của việc sao chép tem, làm giả. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể phát hiện sớm nguy cơ hàng giả, hàng nhái, thay vì chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra.

Không chỉ phục vụ xác thực, truy xuất nguồn gốc còn mở ra kênh tương tác trực tiếp giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng, giúp doanh nghiệp thu thập phản hồi, cải tiến sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ. Trong bối cảnh hàng giả, hàng trôi nổi vẫn là mối đe dọa thường trực, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành yêu cầu tất yếu để bảo vệ người tiêu dùng và hướng tới một thị trường minh bạch, bền vững.

Thanh Hiền