Tăng trách nhiệm của nền tảng số lớn, rút ngắn thời gian thu hồi hàng hóa lỗi

Thương mại điện tử phát triển nhanh đang đặt ra yêu cầu mới trong bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Không chỉ đối mặt với hàng hóa kém chất lượng, người mua trên môi trường số còn có thể gặp quảng cáo gây hiểu nhầm, thông tin sản phẩm không đầy đủ, người bán khó xác minh hoặc những điều khoản giao dịch bất lợi.

Trong bối cảnh đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đang đề xuất Bộ Công Thương ban hành Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Dự thảo tập trung vào ba nhóm vấn đề đáng chú ý: Tăng trách nhiệm của nền tảng số lớn, kiểm soát chặt hợp đồng theo mẫu và chuẩn hóa quy trình xử lý, thu hồi hàng hóa có khuyết tật. Theo hồ sơ được Bộ Công Thương công bố, dự thảo đang được lấy ý kiến từ ngày 10/8 đến 10/9/2026.

Thương mại điện tử phát triển nhanh đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm của nền tảng số và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ảnh minh họa.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là đề xuất xác định cụ thể nền tảng số lớn. Theo đó, nền tảng phục vụ giao dịch điện tử có từ 3 triệu tài khoản người sử dụng hoạt động hằng năm tại Việt Nam trở lên thuộc nhóm phải thực hiện các trách nhiệm đặc thù. Việc đưa ra ngưỡng cụ thể giúp cơ quan quản lý có căn cứ xác định đối tượng chịu sự giám sát, đồng thời yêu cầu các nền tảng có lượng người dùng lớn phải chủ động kiểm soát rủi ro phát sinh từ hoạt động mua bán trên hệ thống.

Đáng chú ý, nền tảng số lớn được đề xuất phải công khai tiêu chí ưu tiên hiển thị sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; phân biệt rõ nội dung được tài trợ hoặc có thu phí. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng phụ thuộc vào kết quả tìm kiếm và thuật toán đề xuất khi mua hàng trực tuyến.

Dự thảo cũng yêu cầu các nền tảng duy trì tài khoản báo cáo trực tuyến, sẵn sàng cung cấp thông tin về kho lưu trữ quảng cáo, hoạt động kiểm duyệt nội dung, thuật toán hướng đích, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và quy trình xử lý vi phạm. Khi cơ quan có thẩm quyền yêu cầu, dữ liệu phải được cung cấp trong vòng 5 ngày làm việc.

Theo Bộ Công Thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đã bổ sung nhiều quy định liên quan đến giao dịch từ xa, bảo vệ thông tin người tiêu dùng và trách nhiệm của các chủ thể trên nền tảng số. Một nội dung khác được quan tâm là kiểm soát hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung.

Dự thảo đưa ra yêu cầu về ngôn ngữ, cỡ chữ, màu chữ, màu nền và cách trình bày nhằm hạn chế việc doanh nghiệp đưa các điều khoản quan trọng vào phần chữ nhỏ, khó đọc hoặc diễn đạt theo cách khiến người tiêu dùng khó nhận biết quyền và nghĩa vụ của mình.

Đây là vấn đề đáng chú ý trong thương mại điện tử khi nhiều giao dịch chỉ được hoàn tất bằng một thao tác “đồng ý”. Người tiêu dùng có thể chấp nhận hàng loạt điều khoản mà không đọc kỹ, trong khi những nội dung liên quan đến phí, trách nhiệm, điều kiện hủy giao dịch hoặc giải quyết tranh chấp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ.

Theo dự thảo, hồ sơ đăng ký hợp đồng mẫu có thể được nộp trực tiếp hoặc trực tuyến. Thời hạn thẩm định là 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, trường hợp phức tạp có thể được gia hạn tối đa 30 ngày.

Đối với hàng hóa có khuyết tật, dự thảo đưa ra các mốc thời gian cụ thể hơn nhằm hạn chế sản phẩm nguy hiểm tiếp tục lưu thông. Theo đề xuất, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thực hiện biện pháp cần thiết để ngừng cung cấp hàng hóa có khuyết tật trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện hoặc nhận được yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Việc công khai thông tin thu hồi được đề xuất thực hiện trong 3 ngày làm việc đối với hàng hóa nhóm A và 5 ngày làm việc đối với hàng hóa nhóm B. Sau khi kết thúc thu hồi, doanh nghiệp phải báo cáo kết quả trong thời hạn 5 ngày làm việc.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng phân hàng hóa có khuyết tật thành nhóm A và nhóm B. Trong đó, nhóm A là hàng hóa có khả năng gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe người tiêu dùng; nhóm B là hàng hóa có khả năng gây thiệt hại đến tài sản.

Việc rút ngắn thời gian xử lý có ý nghĩa đặc biệt với sản phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe. Trong môi trường bán hàng trực tuyến, một sản phẩm lỗi có thể tiếp cận số lượng lớn người mua chỉ trong thời gian ngắn. Nếu doanh nghiệp chậm ngừng bán, nguy cơ thiệt hại có thể tiếp tục lan rộng.

Thực tế cho thấy công tác thu hồi sản phẩm đã trở thành một phần quan trọng trong quản lý thị trường. Theo Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, trong năm 2025, cơ quan này đã giám sát 19 chương trình thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật.

Nhìn tổng thể, dự thảo đang chuyển trọng tâm bảo vệ người tiêu dùng từ xử lý vi phạm sau khi xảy ra sang kiểm soát rủi ro ngay trong quá trình giao dịch. Nền tảng lớn phải minh bạch hơn, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm rõ hơn với hợp đồng và hàng hóa, trong khi cơ quan quản lý có thêm công cụ để giám sát.

Tuy nhiên, các nội dung trên mới là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định có hiệu lực. Hiệu quả thực tế sau khi ban hành sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng giám sát nền tảng, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

An Dương