Tại sao ổ cắm, dây điện, sạc điện thoại phải có tiêu chuẩn riêng?

Thực tế, đây là nhóm thiết bị liên quan trực tiếp đến an toàn điện trong mỗi gia đình. Chỉ cần một chi tiết không đạt chuẩn cũng có thể dẫn tới nguy cơ chập điện, điện giật hoặc cháy nổ. Chính vì vậy, các thiết bị điện dân dụng không thể sản xuất tùy ý mà phải tuân theo những quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt.

Mỗi thiết bị điện có đặc tính khác nhau

Nhiều người thường nghĩ ổ cắm, dây điện hay củ sạc đều chỉ có nhiệm vụ truyền điện nên không cần khác biệt quá nhiều. Tuy nhiên, mỗi loại lại hoạt động theo cơ chế riêng và tiềm ẩn những rủi ro khác nhau.

Ổ cắm điện là nơi tiếp xúc trực tiếp với nguồn điện 220V. Thiết bị này phải chịu tải liên tục và thường xuyên phát sinh nhiệt khi sử dụng. Nếu phần chân cắm lỏng, vật liệu dẫn điện kém hoặc lớp nhựa cách điện không đạt chất lượng, ổ cắm có thể nóng lên nhanh chóng sau một thời gian sử dụng.

Trên nhiều diễn đàn điện dân dụng, không ít người chia sẻ hình ảnh ổ cắm bị cháy đen vì cắm cùng lúc nhiều thiết bị công suất lớn như bếp từ, bình nóng lạnh hay điều hòa. Có trường hợp phần nhựa bên ngoài chảy mềm trước khi người dùng kịp phát hiện.

Trong khi đó, dây điện lại liên quan đến khả năng chịu tải. Một dây điện đạt chuẩn phải bảo đảm tiết diện lõi dẫn phù hợp, lớp cách điện đủ dày và có khả năng chịu nhiệt ổn định. Nếu lõi dây quá nhỏ hoặc sử dụng vật liệu kém chất lượng, dây sẽ nóng nhanh khi thiết bị hoạt động ở công suất lớn.

Riêng sạc điện thoại là thiết bị chuyển đổi nguồn điện. Nó không chỉ cấp điện cho điện thoại mà còn phải kiểm soát điện áp, chống quá tải, chống đoản mạch và hạn chế tăng nhiệt. Một củ sạc không đạt chuẩn có thể làm hỏng pin, chai pin hoặc gây cháy nổ khi sử dụng trong thời gian dài.

Tiêu chuẩn kỹ thuật là “hàng rào” an toàn

Theo quy định hiện hành, nhiều thiết bị điện – điện tử gia dụng tại Việt Nam phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn trước khi lưu thông trên thị trường.

QCVN 4:2009/BKHCN quy định các sản phẩm điện và điện tử gia dụng phải được kiểm tra về khả năng chống điện giật, độ bền cách điện, khả năng chịu nhiệt và nguy cơ cháy nổ.

Ngoài ra, Bộ Thông tin và Truyền thông (hiện là Bộ KHCN) cũng ban hành QCVN 132:2022/BTTTT về an toàn điện đối với thiết bị công nghệ thông tin và viễn thông. Quy chuẩn này đưa ra các yêu cầu liên quan đến chống rò điện, chống cháy và bảo vệ người dùng khi xảy ra sự cố điện áp.

Việc mỗi loại thiết bị có tiêu chuẩn riêng là do đặc điểm kỹ thuật khác nhau. Với ổ cắm điện, cơ quan kiểm định phải đánh giá độ bền cơ học khi cắm rút nhiều lần và khả năng chịu tải liên tục. Với dây điện, yêu cầu quan trọng là khả năng dẫn điện và chống cháy lan. Trong khi đó, sạc điện thoại cần được kiểm tra độ ổn định điện áp và khả năng tự ngắt khi quá nhiệt.

Nếu áp dụng chung một bộ tiêu chuẩn cho tất cả thiết bị điện dân dụng, nhiều nguy cơ đặc thù sẽ không được kiểm soát đầy đủ.

Hiện nay trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, người dùng có thể dễ dàng mua ổ cắm, dây sạc hoặc củ sạc với giá chỉ vài chục nghìn đồng. Nhiều sản phẩm không có thương hiệu rõ ràng, thiếu thông tin kỹ thuật hoặc không có dấu hợp quy.

Điểm đáng lo là những thiết bị siêu rẻ thường bị cắt giảm linh kiện bảo vệ để giảm giá thành.

Đối với dây điện, một số nhà sản xuất sử dụng lõi nhôm pha thay vì đồng nguyên chất nhưng vẫn ghi thông số chịu tải cao. Điều này khiến dây nóng nhanh khi sử dụng thực tế. Một số loại còn dùng nhựa tái chế làm lớp cách điện nên dễ giòn nứt sau thời gian dài.

Với ổ cắm điện, phần chân tiếp xúc có thể được làm quá mỏng, dẫn đến hiện tượng phát nhiệt mạnh khi dòng điện lớn chạy qua. Còn ở củ sạc điện thoại, nguy hiểm nhất là việc thiếu mạch chống quá nhiệt và chống quá áp. Khi điện áp không ổn định hoặc pin gặp sự cố, nhiệt độ bên trong củ sạc có thể tăng rất nhanh.

Các kỹ thuật viên điện tử cảnh báo rằng nhiều củ sạc giả hiện nay có hình thức gần giống hàng chính hãng nên người dùng khó nhận biết bằng mắt thường. Tuy nhiên, bên trong lại thiếu các linh kiện bảo vệ quan trọng.

Không chỉ mua đúng mà còn phải dùng đúng

Ngay cả thiết bị đạt chuẩn cũng có thể trở nên nguy hiểm nếu sử dụng sai cách.

Nhiều gia đình hiện có thói quen cắm quá nhiều thiết bị vào cùng một ổ điện. Khi tổng công suất vượt quá khả năng chịu tải, ổ cắm sẽ nóng lên nhanh chóng và dễ gây cháy.

Một số người còn dùng dây điện nhỏ cho điều hòa, bình nóng lạnh hoặc bếp điện – những thiết bị tiêu thụ điện năng lớn. Điều này khiến dây luôn hoạt động trong trạng thái quá tải và nhanh xuống cấp.

Đối với sạc điện thoại, các chuyên gia khuyến cáo không nên sạc qua đêm bằng bộ sạc không rõ nguồn gốc, đồng thời tránh đặt điện thoại đang sạc dưới gối hoặc chăn vì nhiệt khó thoát ra ngoài.

Trong bối cảnh thiết bị điện xuất hiện ngày càng nhiều trong mỗi gia đình, tiêu chuẩn kỹ thuật không còn là câu chuyện của riêng nhà sản xuất hay cơ quan quản lý. Đó cũng là lớp bảo vệ âm thầm giúp giảm nguy cơ cháy nổ và bảo đảm an toàn cho người sử dụng mỗi ngày.

An Nguyên