Tăng tốc khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Phòng Lab chuyên dụng dành cho Chương trình Samsung Innovation Campus tại Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia-NIC Hòa Lạc. (Ảnh KHÁNH AN)

Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh thế giới đang bước vào thời kỳ cạnh tranh quyết liệt về công nghệ và dữ liệu. Đối với Việt Nam, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là yếu tố hỗ trợ tăng trưởng mà ngày càng trở thành nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh quốc gia. Chính vì vậy, việc triển khai Nghị quyết 57 đã được đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp, thường xuyên của Tổng Bí thư Tô Lâm cùng Ban Chỉ đạo Trung ương, với yêu cầu rõ ràng: hành động nhanh, tạo đột phá và lan tỏa kết quả.

Khẩn trương, đồng bộ trong toàn hệ thống

Một trong những dấu ấn rõ nét của quá trình triển khai Nghị quyết 57 là sự vào cuộc nhanh chóng và đồng bộ của các cơ quan trung ương và địa phương. Ngay sau phiên họp tổng kết năm 2025, các cơ quan đã tập trung xây dựng kế hoạch triển khai năm 2026 với phương châm “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả”.

Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương đã xác định rõ trọng tâm là tăng tốc triển khai các nhiệm vụ có tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và hiệu quả quản trị. Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu rà soát, bổ sung và hoàn thiện kế hoạch thực hiện theo hướng gắn chặt với các chương trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Kết quả bước đầu cho thấy tinh thần triển khai rất tích cực. Tính đến đầu tháng 3/2026, đã có 102/103 cơ quan trung ương và địa phương hoàn thành việc ban hành kế hoạch thực hiện Nghị quyết trong năm 2026. Điều này thể hiện sự thống nhất cao trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị đối với mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Cùng với đó, các cơ chế điều phối ở cấp quốc gia cũng được kích hoạt mạnh mẽ. Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 đã tổ chức phiên họp đầu tiên của năm 2026 để rà soát tiến độ và tháo gỡ các vướng mắc. Ủy ban quốc gia về dữ liệu cũng được vận hành với những quyết sách quan trọng nhằm thúc đẩy việc hình thành và khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu quốc gia - tài nguyên chiến lược của nền kinh tế số.

Tập trung tháo gỡ “điểm nghẽn”

Trong thời gian ngắn đầu năm 2026, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo cùng các tổ giúp việc và hội đồng tư vấn đã tổ chức 8 cuộc họp chuyên đề với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và chuyên gia. Các cuộc làm việc này tập trung trao đổi thẳng thắn những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai, từ vấn đề hoàn thiện thể chế chính sách đến việc xây dựng hệ sinh thái dữ liệu, phát triển dịch vụ công trực tuyến, thúc đẩy mô hình hợp tác “ba nhà” giữa Nhà nước-doanh nghiệp-cơ sở nghiên cứu.

Về kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao, tính đến ngày 5/3/2026: Tổng số nhiệm vụ triển khai Nghị quyết 57 là 1.633, trong đó: 911 nhiệm vụ đã hoàn thành (72%); 214 nhiệm vụ đang thực hiện đúng hạn (17%) và 146 nhiệm vụ quá hạn (11%); 362 nhiệm vụ thường xuyên (22%). Tổng số nhiệm vụ năm 2026 là 722, bao gồm 360 nhiệm vụ có thời hạn và 362 nhiệm vụ thường xuyên. Trong đó, có 250 nhiệm vụ cần tập trung thực hiện ngay từ quý I/2026.

Về tiếp nhận xử lý phản ánh, kiến nghị, sáng kiến, giải pháp về Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi số, đến nay, Hệ thống đã tiếp nhận tổng số 965 hồ sơ, trong đó 840 hồ sơ đã trả lời (87%), 125 hồ sơ đang xử lý (13%). Đối với địa phương, đã có 9/34 địa phương xác định rõ các chỉ số đánh giá kết quả thực hiện; 3/34 địa phương xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu từng đơn vị; 3/34 địa phương xây dựng nội dung kế hoạch đáp ứng đầy đủ yêu cầu của Ban Chỉ đạo gắn với lộ trình tổng thể, trong đó Hà Nội đã ban hành kế hoạch gồm 110 chỉ tiêu, 138 nhiệm vụ và 30 dự án trọng điểm có tính bao trùm, lan tỏa và tạo nền tảng chung cả vùng Đồng bằng sông Hồng; Thành phố Hồ Chí Minh ban hành kế hoạch gồm 125 nhiệm vụ với định hướng ưu tiên ứng dụng công nghệ cao vào các ngành dịch vụ và công nghiệp mũi nhọn, xây dựng hệ sinh thái công nghệ có sức cạnh tranh trong khu vực. Kế hoạch của Đà Nẵng với 32 chỉ tiêu và 111 nhiệm vụ chiến lược với mục tiêu tạo sự bứt phá trong kinh tế số và vi mạch bán dẫn, khẳng định vị thế trung tâm khoa học công nghệ của khu vực miền trung. Đối với các bộ, ngành, một số đã xác định rõ các chỉ số đánh giá kết quả thực hiện, xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu.

Công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách tiếp tục được quan tâm, hoàn thiện. Từ ngày 20/12/2025 đến ngày 26/2/2026, các cơ quan của Chính phủ và các đơn vị liên quan đã nỗ lực rất lớn để xây dựng, trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành 01 nghị quyết và 15 nghị định liên quan đến Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số. Các bộ, cơ quan, địa phương đã ban hành 4 thông tư và đang xây dựng một số dự thảo văn bản hướng dẫn theo thẩm quyền. Những nội dung này cho thấy cách tiếp cận thực tiễn của việc triển khai Nghị quyết 57: không chỉ ban hành chủ trương mà còn trực tiếp tháo gỡ các nút thắt đang cản trở quá trình chuyển đổi.

Một số địa phương đã chủ động, sáng tạo trong cách triển khai khắc phục các điểm nghẽn về chuyển đổi số, như: Hải Phòng đã xây dựng được 5 cơ sở dữ liệu chuyên ngành cơ bản bảo đảm tính “đúng, đủ, sạch, sống”. Hà Nội đã khắc phục điểm nghẽn về hạ tầng, thiết bị (vốn chưa đồng bộ, với cấu hình còn thiếu và yếu), cũng như phần mềm (nhỏ, lẻ, không liên thông) thông qua việc triển khai thống nhất trên toàn thành phố mô hình mẫu chuyển đổi số cấp xã/phường, với trọng tâm là bảo đảm trang thiết bị đầu cuối với cấu hình phù hợp; đầu tư hiện đại thiết bị tại 139 Điểm Hỗ trợ dịch vụ công số; và đưa vào vận hành Nền tảng không gian làm việc số (HanoiWork) dùng chung, bắt buộc trong toàn hệ thống chính trị - là trung tâm kết nối con người-quy trình-dữ liệu, hình thành phương thức làm việc số thống nhất, nâng cao năng suất lao động khu vực công và hiệu quả chỉ đạo, điều hành dựa trên dữ liệu.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu cơ bản nhằm phục vụ 3 mục tiêu chính là công tác nghiệp vụ chuyên ngành, giải quyết thủ tục hành chính và chỉ đạo, điều hành. Đến nay đã có 9/9 cơ sở dữ liệu công bố phạm vi thông tin trong cơ sở dữ liệu được khai thác, sử dụng thay thế giấy tờ trong thành phần hồ sơ thủ tục hành chính trên Cổng Dịch vụ công quốc gia theo Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP.

Lan tỏa động lực đổi mới sáng tạo

Không chỉ dừng ở các nhiệm vụ quản lý nhà nước, Nghị quyết 57 còn hướng tới mục tiêu lớn hơn: hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh mẽ trong toàn xã hội.

Trong năm 2025, số lượng đơn đăng ký quyền bảo hộ tăng 33%. Từ ngày 15/12/2025 đến 14/2/2026, Cục Sở hữu trí tuệ tiếp nhận 254 đơn đăng ký bảo hộ sáng chế của cá nhân, tổ chức Việt Nam và cấp 159 văn bằng bảo hộ. Đến ngày 2/3/2026, Cổng Sáng kiến đã tiếp nhận 48 sáng kiến đột phá (đã đánh giá 19/48), 32 đề xuất công nghệ chiến lược, 9 ý tưởng và 43 đề nghị công nhận sáng kiến…

Một sản phẩm khoa học công nghệ cao. (Ảnh: KIM BÁCH)

Theo số liệu Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp từ 50 cơ sở giáo dục đại học cho thấy, đã ký kết với hơn 500 đối tác, tổ chức nhiều hoạt động đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế. Mô hình 3 nhà bước đầu được áp dụng vào thực tế khi thể chế đã cơ bản được ban hành đầy đủ. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã dự thảo và đang trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ 3 dự thảo nghị định, 4 đề án phục vụ phát triển nhân lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quy mô đào tạo khối ngành STEM tiếp tục tăng mạnh. Năm học 2024-2025, nhóm ngành công nghệ-kỹ thuật có hơn 685.800 sinh viên (33% quy mô đại học), 21.600 học viên cao học (20,3%) và 3.500 nghiên cứu sinh (27,5%). Đặc biệt, năm 2025 có 74 ngành công nghệ then chốt, công nghệ chiến lược đạt điểm chuẩn từ 28/30 trở lên, cho thấy sức hút mạnh mẽ và sự chuyển biến tích cực trong nhận thức xã hội về đào tạo khoa học - kỹ thuật. Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, có 34 cơ sở đào tạo, quy mô khoảng 3.500 sinh viên và mỗi năm khoảng 1.000 sinh viên tốt nghiệp

Các cơ quan, đơn vị, địa phương đã bước đầu triển khai việc thu hút, trọng dụng nhân lực trình độ. Trong đó, Hà Nội đã ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài, với nhiều chính sách vượt trội và thông qua chủ trương xây dựng Chương trình học bổng đào tạo 1.000 nghiên cứu sinh theo chuẩn quốc tế phục vụ giải quyết các bài toán lớn của Thủ đô.

Về hợp tác quốc tế, Việt Nam cũng đã ký kết ý định thư, thúc đẩy hợp tác với nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, các nước EU, Trung Quốc, Hàn Quốc… nhằm trao đổi cấp cao, đề nghị tăng đầu tư chất lượng cao gắn chuyển giao công nghệ, hợp tác trong các lĩnh vực then chốt như AI, lượng tử, bán dẫn, 5G/6G, năng lượng hạt nhân…

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của các doanh nghiệp công nghệ, các trung tâm đổi mới sáng tạo, các khu công nghệ cao và hệ sinh thái khởi nghiệp. Tuy nhiên, để những động lực này thực sự trở thành nền tảng cho tăng trưởng dài hạn, cần có sự kết nối chặt chẽ giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường. Chính vì vậy, việc thúc đẩy mô hình hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu đang được coi là một trong những trọng tâm của quá trình triển khai Nghị quyết. Khi các nguồn lực được kết nối hiệu quả, những kết quả nghiên cứu khoa học có thể nhanh chóng chuyển hóa thành sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Đồng thời, các chương trình phát triển đô thị thông minh, khu công nghệ cao và các trung tâm đổi mới sáng tạo cũng đang được thúc đẩy như những “cực tăng trưởng mới” của nền kinh tế tri thức, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Nhìn rộng hơn, việc triển khai Nghị quyết 57 không chỉ nhằm giải quyết các nhiệm vụ trước mắt mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn: xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp mới với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số, quốc gia nào nắm bắt được cơ hội này sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội. Đối với Việt Nam, việc thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo chính là con đường ngắn nhất để nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng tăng trưởng và thu hẹp khoảng cách phát triển.

Những bước triển khai ban đầu của Nghị quyết 57 cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc biến khoa học, công nghệ và chuyển đổi số thành động lực phát triển chủ yếu. Tuy nhiên, để đạt được những mục tiêu lớn hơn, quá trình thực hiện vẫn cần tiếp tục được đẩy mạnh với tinh thần đổi mới, sáng tạo và dám nghĩ, dám làm. Điều quan trọng là mỗi bộ, ngành, địa phương phải xem việc triển khai Nghị quyết không chỉ là nhiệm vụ hành chính mà là cơ hội để tái cấu trúc mô hình phát triển, nâng cao hiệu quả quản trị và tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế.

Thời gian tới, các cơ quan Trung ương và địa phương cần tập trung triển khai ngay các nhiệm vụ, giải pháp đã được đồng chí Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo giao tại Thông báo số 17-TB/CQTTBCĐ ngày 29/12/2025 và Chương trình công tác năm 2026 của Ban Chỉ đạo (Chương trình số 02-CTr-BCĐTW ngày 2/2/2026), nhất là các nhiệm vụ trong quý I/2026 để tháo gỡ các điểm nghẽn cốt lõi về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã chỉ ra.

Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Nhưng với quyết tâm chính trị cao, sự chỉ đạo sát sao của Trung ương và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Nghị quyết 57 đang từng bước khơi dậy nguồn lực to lớn của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ không chỉ là một nghị quyết về khoa học và công nghệ, mà còn là cú huých chiến lược giúp Việt Nam tăng tốc trên con đường xây dựng nền kinh tế số, xã hội số và quốc gia số trong những năm tới.

Theo Báo Nhân Dân