Tăng trưởng tích cực từ công nghiệp điện tử, hướng tới phát triển bền vững

Quý I/2026, bức tranh kinh tế tại nhiều địa phương công nghiệp phía Bắc cho thấy xu hướng tăng trưởng rõ nét, trong đó khu vực công nghiệp tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt. Tại Bắc Ninh, tốc độ tăng trưởng GRDP quý I đạt 9,82%, đứng thứ 5 cả nước, phản ánh sự phục hồi và bứt tốc mạnh mẽ của nền kinh tế địa phương.

Đáng chú ý, khu vực công nghiệp xây dựng tăng tới 11,9%, riêng công nghiệp tăng 12,12% và đóng góp khoảng 8 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng chung. Công nghiệp hiện chiếm gần 65% GRDP của tỉnh, trong đó riêng ngành sản xuất điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học đã chiếm trên 61% giá trị toàn ngành công nghiệp. Những con số này cho thấy, tăng trưởng của Bắc Ninh đang phụ thuộc rất lớn vào một trụ cột duy nhất là công nghiệp điện tử.

Xu hướng này cũng được ghi nhận rõ tại Thái Nguyên - một trong những trung tâm công nghiệp điện tử lớn của cả nước. Sự hiện diện và mở rộng của các doanh nghiệp FDI đã tạo ra lực đẩy mạnh mẽ cho tăng trưởng. Điển hình như dự án của DBG Technology Việt Nam, chỉ sau hơn hai năm đi vào hoạt động đã đạt giá trị xuất khẩu trên 4,5 tỷ USD, tạo việc làm cho gần 15.000 lao động và đóng góp khoảng 1,4 triệu USD vào ngân sách mỗi năm.

Doanh nghiệp này tiếp tục mở rộng đầu tư thêm 30 triệu USD, nâng tổng vốn lên 195 triệu USD, cho thấy xu hướng gia tăng quy mô sản xuất trong lĩnh vực điện tử vẫn đang diễn ra mạnh mẽ. Cùng với đó, hệ sinh thái công nghiệp điện tử tại Thái Nguyên ngày càng được củng cố khi nhiều doanh nghiệp vệ tinh tham gia chuỗi cung ứng, tạo nên một mạng lưới sản xuất quy mô lớn.

Nhà máy sản xuất xe máy điện tại Khu công nghiệp Tân Hưng (xã Lạng Giang) vừa đi vào hoạt động.

Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng ấn tượng là một thực tế đáng suy ngẫm về chất lượng và tính bền vững của năng suất. Tại cả Bắc Ninh và Thái Nguyên, khu vực FDI vẫn giữ vai trò chi phối trong sản xuất công nghiệp, đặc biệt là ở các ngành có giá trị cao như điện tử. Phần lớn giá trị gia tăng đến từ hoạt động lắp ráp, gia công, trong khi tỷ lệ nội địa hóa còn hạn chế. Doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia ở các khâu phụ trợ, giá trị gia tăng thấp và chưa làm chủ được công nghệ cốt lõi. Điều này khiến cho năng suất lao động tuy tăng về mặt số lượng, nhưng chưa thực sự phản ánh sự cải thiện về chất.

Sự phụ thuộc vào khu vực FDI cũng đặt ra nhiều rủi ro cho mô hình tăng trưởng. Khi các tập đoàn đa quốc gia điều chỉnh chiến lược hoặc khi chuỗi cung ứng toàn cầu biến động, nền kinh tế địa phương có thể chịu tác động trực tiếp. Bên cạnh đó, mối liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa vẫn còn lỏng lẻo, chưa hình thành được chuỗi giá trị bền vững. Điều này đồng nghĩa với việc phần lớn giá trị sản xuất vẫn nằm ngoài khu vực kinh tế trong nước, làm giảm hiệu quả lan tỏa của tăng trưởng.

Một vấn đề khác không thể bỏ qua là áp lực về hạ tầng, lao động và môi trường khi công nghiệp phát triển quá nhanh. Việc mở rộng sản xuất với tốc độ cao nhưng thiếu đồng bộ về quy hoạch và chất lượng nguồn nhân lực có thể khiến năng suất tăng trưởng theo chiều rộng, trong khi chiều sâu lại chưa được cải thiện tương xứng.

Trước những thách thức đó, định hướng điều chỉnh đã bắt đầu được đặt ra. Ông Nguyễn Tiến Cương- Phó Giám đốc Sở Công Thương Thái Nguyên, nhấn mạnh rằng, phát triển công nghiệp của tỉnh không chỉ dừng ở tăng trưởng, mà phải gắn với yếu tố bền vững, trong đó chú trọng ứng dụng công nghệ hiện đại, bảo vệ môi trường, đồng thời nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong sản xuất. Đây được xem là hướng đi then chốt để từng bước giảm phụ thuộc vào khu vực FDI và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Công nghiệp điện tử góp phần nâng cao trình độ công nghệ, thúc đẩy chuyển giao kỹ thuật, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trên địa bàn tỉnh.

Trong thời gian tới, công nghiệp điện tử vẫn được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò động lực, góp phần đưa Thái Nguyên tiến xa hơn trên bản đồ công nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ là mở rộng quy mô, mà còn hướng tới xây dựng trung tâm sản xuất gắn với đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình gia công sang mô hình tạo giá trị cao hơn, trong đó doanh nghiệp nội địa phải đóng vai trò ngày càng rõ nét.

Nhìn tổng thể, thực tế từ Bắc Ninh và Thái Nguyên cho thấy, công nghiệp điện tử đang đóng vai trò “đầu kéo” tăng trưởng, nhưng cũng là điểm dễ tổn thương nếu thiếu nền tảng nội lực. Những con số tăng trưởng cao trong quý I/2026 là tín hiệu tích cực, song cũng là lời cảnh báo về giới hạn của mô hình phát triển hiện tại. Nếu không sớm chuyển hướng từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang tăng trưởng dựa vào chất lượng, nguy cơ rơi vào “bẫy gia công” là hoàn toàn có thể xảy ra. Khi đó, năng suất dù có tăng, nhưng sẽ khó tạo ra nền tảng vững chắc cho phát triển dài hạn.

Hiền Anh