TCVN 11892-1:2026 về trồng trọt theo hướng thực hành nông nghiệp tốt

Nông sản an toàn không chỉ là yêu cầu của người tiêu dùng trong nước mà còn là điều kiện quan trọng để hàng hóa Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn sản xuất trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản.

Mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố TCVN 11892-1:2026 - Thực hành nông nghiệp tốt (VietGAP) - Phần 1: Trồng trọt, thay thế phiên bản năm 2017. Tiêu chuẩn mới được xây dựng theo hướng hài hòa với ASEAN GAP, đồng thời tiếp thu nhiều nội dung tiên tiến từ các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalG.A.P. và quy định về nông nghiệp hữu cơ của Liên minh châu Âu (EU). Đây được xem là bước tiến quan trọng giúp hệ thống VietGAP tiệm cận các thông lệ quốc tế, tạo thuận lợi cho nông sản Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một trong những điểm nổi bật của phiên bản mới là xác định rõ 5 nguyên tắc cốt lõi trong hoạt động trồng trọt. Bên cạnh mục tiêu bảo đảm an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn còn nhấn mạnh việc bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo đảm sức khỏe và quyền lợi của người lao động, tăng cường truy xuất nguồn gốc cũng như thúc đẩy cải tiến liên tục trong sản xuất. Cách tiếp cận này giúp VietGAP không chỉ tập trung vào chất lượng sản phẩm mà còn hướng đến phát triển nông nghiệp bền vững.

So với trước đây, tiêu chuẩn cũng quy định rõ hơn đối với các nhóm nhà sản xuất. Theo đó, các nhóm tham gia VietGAP phải có tư cách pháp lý hoặc văn bản hợp pháp chứng minh việc thành lập, đồng thời chỉ định người đại diện chịu trách nhiệm tổ chức và duy trì việc áp dụng tiêu chuẩn. Mỗi nhóm phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ nhằm giám sát hoạt động của các thành viên, qua đó bảo đảm việc thực hiện VietGAP được đồng bộ và hiệu quả.

Một nội dung đáng chú ý khác là yêu cầu kiểm soát "cân bằng khối lượng" và "sản xuất song song". Các cơ sở sản xuất phải đối chiếu lượng nguyên liệu đầu vào, sản phẩm đầu ra và hàng lưu kho tối thiểu một lần mỗi năm để bảo đảm tính minh bạch. Đồng thời, sản phẩm VietGAP và sản phẩm không đạt chứng nhận phải được nhận diện, phân tách và quản lý riêng nhằm tránh nhầm lẫn, tạo điều kiện thuận lợi cho truy xuất nguồn gốc khi cần thiết.

Tiêu chuẩn mới cũng dành nhiều nội dung hơn cho quyền lợi và sức khỏe người lao động. Ngoài yêu cầu về điều kiện làm việc an toàn, các cơ sở sản xuất phải tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho những người trực tiếp tham gia thu hoạch và sơ chế nông sản, kể cả lao động nước ngoài. Việc sử dụng lao động thuê ngoài cũng phải tuân thủ nghiêm các quy định của Bộ luật Lao động, đặc biệt là quy định về độ tuổi tối thiểu.

Không chỉ chú trọng yếu tố con người, TCVN 11892-1:2026 còn tăng cường các yêu cầu về bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học. Tiêu chuẩn yêu cầu khu vực sản xuất không được xâm hại các khu bảo tồn thiên nhiên, đồng thời khuyến khích người sản xuất xây dựng các giải pháp cải thiện môi trường sinh thái tại vùng trồng. Trong quá trình canh tác, việc sử dụng máy móc tiết kiệm nhiên liệu, thiết bị hiệu suất cao và các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió hay biogas cũng được khuyến khích nhằm giảm phát thải và hướng tới nền nông nghiệp xanh.

Đối với hoạt động sơ chế nông sản, tiêu chuẩn lần này quy định chi tiết hơn về điều kiện vệ sinh. Các khu vực tiếp nhận nguyên liệu và khu vực thành phẩm phải được tách biệt bằng vách ngăn hoặc khoảng cách phù hợp để hạn chế nguy cơ nhiễm chéo. Máy móc, thiết bị và dụng cụ phục vụ sơ chế cũng phải được vệ sinh, bảo dưỡng theo quy trình rõ ràng nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, nhiều yêu cầu quản lý cũng được cập nhật. Thời gian lưu trữ hồ sơ được nâng từ tối thiểu 12 tháng lên 24 tháng kể từ ngày thu hoạch, hoặc lâu hơn theo yêu cầu của khách hàng và cơ quan quản lý. Tiêu chuẩn cũng bổ sung quy định về tiếp nhận, xử lý khiếu nại liên quan đến môi trường và đưa thêm phương pháp Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) bên cạnh các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và quản lý cây trồng tổng hợp (ICM) đã được áp dụng trước đó.

Có thể thấy, TCVN 11892-1:2026 không chỉ đơn thuần là bản cập nhật các yêu cầu kỹ thuật mà còn đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của hệ thống VietGAP theo hướng hiện đại, minh bạch và bền vững hơn. Việc hài hòa với các tiêu chuẩn khu vực và quốc tế sẽ góp phần nâng cao uy tín của nông sản Việt Nam, tăng niềm tin của người tiêu dùng, đồng thời mở ra thêm nhiều cơ hội tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao về chất lượng và an toàn thực phẩm.

An Dương