TCVN 14104:2025 về khả năng chịu lửa sau cháy của bê tông và bê tông cốt thép

Những năm gần đây, nhiều vụ cháy tại nhà ở, chung cư, nhà xưởng và công trình công nghiệp đã cho thấy thiệt hại không chỉ dừng lại ở tài sản mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khả năng bảo đảm an toàn của kết cấu công trình. Trong nhiều trường hợp, ngọn lửa được khống chế nhưng công trình vẫn đứng trước nguy cơ mất khả năng chịu lực, buộc phải phá dỡ hoặc gia cường với chi phí rất lớn.

Thực tế đó cho thấy, phòng cháy không chỉ là câu chuyện của hệ thống báo cháy hay chữa cháy, mà còn bắt đầu ngay từ khâu thiết kế kết cấu. Đây cũng là mục tiêu mà TCVN 14104:2025 – Kết cấu bê tông và bê tông cốt thép – Nguyên tắc đảm bảo khả năng chịu lửa và khả năng bảo toàn sau cháy hướng tới khi đưa ra các nguyên tắc thiết kế nhằm nâng cao khả năng chống chịu của công trình trước tác động của hỏa hoạn.

Bê tông và bê tông cốt thép là những vật liệu được sử dụng phổ biến trong các công trình dân dụng và công nghiệp nhờ khả năng chịu lực tốt, độ bền cao và tuổi thọ dài. Tuy nhiên, khi xảy ra hỏa hoạn, nhiệt độ cao có thể làm suy giảm cường độ của bê tông, ảnh hưởng đến cốt thép bên trong và làm giảm khả năng chịu lực của kết cấu nếu không được tính toán phù hợp ngay từ giai đoạn thiết kế.

TCVN 14104:2025 được ban hành nhằm thiết lập các nguyên tắc thiết kế để kết cấu bê tông và bê tông cốt thép vẫn duy trì được khả năng chịu lửa theo yêu cầu của từng loại công trình, đồng thời bảo đảm khả năng tiếp tục sử dụng hoặc sửa chữa sau khi đám cháy kết thúc. Tiêu chuẩn áp dụng đối với các công trình dân dụng và công nghiệp sử dụng kết cấu bê tông và bê tông cốt thép.

Điểm đáng chú ý của tiêu chuẩn là không chỉ quan tâm đến khả năng chống chịu trong thời gian xảy ra cháy mà còn đặt ra yêu cầu đánh giá tình trạng kết cấu sau cháy. Cách tiếp cận này phù hợp với xu hướng thiết kế hiện đại, hướng đến giảm thiểu thiệt hại, hạn chế việc phải phá dỡ công trình và tiết kiệm chi phí phục hồi.

Một nội dung xuyên suốt của tiêu chuẩn là yêu cầu xem xét đầy đủ các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng chịu lửa ngay từ giai đoạn thiết kế. Thay vì chỉ tập trung vào khả năng chịu tải trong điều kiện bình thường, việc thiết kế cần tính đến tác động của nhiệt độ cao đối với từng cấu kiện như cột, dầm, sàn và các mối liên kết.

Tiêu chuẩn cũng đưa ra các nguyên tắc lựa chọn giải pháp kết cấu phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ suy giảm khả năng chịu lực khi xảy ra cháy. Mục tiêu là giúp công trình duy trì ổn định trong thời gian cần thiết để lực lượng chức năng triển khai cứu nạn, chữa cháy và người bên trong có đủ thời gian thoát hiểm.

Bên cạnh đó, TCVN 14104:2025 nhấn mạnh vai trò của việc bảo vệ cốt thép trong kết cấu bê tông, bởi đây là bộ phận quyết định khả năng chịu lực của công trình. Khi được thiết kế hợp lý, kết cấu sẽ giảm nguy cơ hư hỏng nghiêm trọng dưới tác động của nhiệt, góp phần kéo dài tuổi thọ công trình và nâng cao mức độ an toàn sau sự cố.

Một điểm mới đáng chú ý là tiêu chuẩn đề cập đến khả năng bảo toàn sau cháy. Điều này có nghĩa, sau khi đám cháy được dập tắt, kết cấu cần được thiết kế theo hướng có thể đánh giá, sửa chữa và tiếp tục khai thác nếu vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, thay vì mặc định phải thay thế hoặc phá bỏ. Đây là cách tiếp cận mang lại lợi ích kinh tế đáng kể, đặc biệt đối với các công trình quy mô lớn.

Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh, các công trình ngày càng cao tầng và có quy mô lớn hơn, yêu cầu về an toàn cháy đối với kết cấu xây dựng cũng trở nên khắt khe hơn. Việc áp dụng các tiêu chuẩn thiết kế phù hợp ngay từ đầu không chỉ giúp giảm rủi ro khi xảy ra sự cố mà còn nâng cao chất lượng tổng thể của công trình trong suốt vòng đời sử dụng.

Đối với các đơn vị tư vấn thiết kế, nhà thầu và chủ đầu tư, TCVN 14104:2025 là cơ sở kỹ thuật quan trọng để lựa chọn giải pháp kết cấu đáp ứng yêu cầu an toàn cháy theo quy định hiện hành. Việc tuân thủ tiêu chuẩn không chỉ giúp nâng cao chất lượng thiết kế mà còn tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiệm thu, quản lý và vận hành công trình.

Ở góc độ rộng hơn, tiêu chuẩn góp phần thúc đẩy ngành xây dựng chuyển từ tư duy chỉ chú trọng khả năng chịu lực thông thường sang cách tiếp cận toàn diện hơn, trong đó an toàn cháy được xem là một yếu tố quan trọng của chất lượng công trình.

Có thể thấy, TCVN 14104:2025 không chỉ bổ sung cơ sở kỹ thuật cho việc thiết kế kết cấu bê tông và bê tông cốt thép mà còn hướng đến mục tiêu xây dựng các công trình an toàn hơn trước nguy cơ hỏa hoạn. Việc chú trọng khả năng chịu lửa và khả năng bảo toàn sau cháy ngay từ khâu thiết kế sẽ góp phần giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản, nâng cao chất lượng công trình và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành xây dựng trong giai đoạn mới.

An Dương