Cảnh báo tình trạng bán thuốc không có đơn của bác sĩ, nhiều nguy cơ với người dùng

Phát hiện nhiều nơi bán không đúng quy định

Tình trạng bán thuốc mà không có đơn kê của bác sĩ đang tiếp tục được ghi nhận tại nhiều địa phương, dù quy định xử phạt đã được siết chặt. Đáng chú ý, từ ngày 15/5/2026, hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc bị phạt 10-20 triệu đồng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm có thể bị phạt gấp đôi.

Tuy nhiên tình trạng bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc của người hành nghề khám, chữa bệnh tiếp tục được cơ quan quản lý phát hiện, xử lý tại một số địa phương, cho thấy việc kiểm soát khâu bán lẻ vẫn cần được tăng cường.

Mới đây, một số cơ quan báo chí ghi nhận dấu hiệu bán thuốc kê đơn, trong đó có kháng sinh, tại nhà thuốc thuộc khuôn viên bệnh viện mà không yêu cầu người mua xuất trình đơn thuốc. Tuy nhiên, đây mới là thông tin phản ánh và cần được cơ quan chức năng kiểm tra, xác minh trước khi đưa ra kết luận. Trong khi đó, thực tế xử lý vi phạm tại các địa phương cho thấy tình trạng bán thuốc kê đơn không có đơn vẫn được cơ quan quản lý phát hiện.

Tại thành phố Hồ Chí Minh, Sở Y tế thời gian qua đã công bố nhiều quyết định xử phạt các cơ sở kinh doanh dược, trong đó có hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc. Riêng tháng 6/2026, 6 cơ sở kinh doanh dược bị xử phạt với tổng số tiền hơn 161 triệu đồng do nhiều vi phạm, trong đó có trường hợp liên quan đến bán thuốc kê đơn không có đơn.

Bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc tiềm ẩn nhiều rủi ro. Ảnh minh họa

Đến đầu tháng 7, Nhà thuốc Pharmacity số 1771 bị phạt 30 triệu đồng vì bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc; Nhà thuốc tây Phú Châu bị phạt 17,5 triệu đồng với hành vi tương tự. Một cơ sở khác bị phạt tổng cộng 39 triệu đồng do nhiều vi phạm, trong đó có bán thuốc kê đơn không có đơn. Chi nhánh Công ty TNHH Nha khoa Sài Gòn Dentist - Nha khoa Trồng răng (đường Phan Huy Ích, phường Tân Sơn) bị xử phạt 46 triệu đồng do cùng lúc mắc nhiều vi phạm trong đó có hành vi bán thuốc không có đơn thuốc

Không chỉ tại các nhà thuốc truyền thống, Cục Quản lý Dược cũng từng yêu cầu các Sở Y tế tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh dược trên môi trường mạng. Cục cho biết đã có thông tin phản ánh về việc mua bán thuốc, bao gồm thuốc kê đơn và thuốc phải kiểm soát đặc biệt trên mạng xã hội; đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát các cơ sở bán lẻ và xử lý nghiêm việc mua bán thuốc kê đơn không đúng quy định.

Tiềm ẩn nhiều nguy hiểm cho sức khỏe người bệnh

Theo quy định hiện hành, thuốc kê đơn là thuốc khi cấp phát, bán lẻ và sử dụng phải có đơn thuốc; việc sử dụng không đúng chỉ định của người kê đơn có thể gây nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe. Vì vậy, việc kiểm soát đơn thuốc tại nhà thuốc không chỉ là yêu cầu về thủ tục mà còn là một mắt xích quan trọng nhằm hạn chế tình trạng người dân tự chẩn đoán, tự điều trị và sử dụng thuốc không phù hợp.

Đáng chú ý, từ năm 2026, hệ thống quản lý cũng được đẩy mạnh theo hướng kết nối dữ liệu giữa cơ sở cung ứng thuốc và đơn thuốc điện tử, nhằm tăng khả năng kiểm soát việc bán thuốc kê đơn. Bộ Y tế đã ban hành kế hoạch triển khai hệ thống cơ sở dữ liệu về dược và kết nối cơ sở cung ứng thuốc để kiểm soát kê đơn, bán thuốc kê đơn.

Thuốc kê đơn khác thuốc không kê đơn ở chỗ việc sử dụng cần dựa trên đánh giá, chẩn đoán và chỉ định của người có chuyên môn. Theo dược sĩ Khoa Dược, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, thuốc kê đơn nếu sử dụng không đúng chỉ định có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe, trong khi thuốc không kê đơn phải đáp ứng những tiêu chí về mức độ an toàn, nguy cơ tương tác và khả năng lạm dụng.

Đáng lo nhất là kháng sinh. Người bệnh tự mua thuốc có thể sử dụng sai hoạt chất, sai liều, sai thời gian hoặc dùng kháng sinh trong trường hợp bệnh không cần kháng sinh. Khi đó, không những hiệu quả điều trị giảm mà còn thúc đẩy vi khuẩn kháng thuốc.

Trao đổi với báo Tuổi Trẻ, bác sĩ Trần Văn Ngọc cảnh báo dược sĩ nhà thuốc không thể thay bác sĩ chẩn đoán bệnh hay quyết định người bệnh có cần sử dụng kháng sinh hay không. Các chuyên gia lo ngại việc mua kháng sinh không cần đơn tiếp tục làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh trong cộng đồng.

Bộ Y tế cũng từng cảnh báo mua, bán kháng sinh không theo đơn là một trong những nguyên nhân quan trọng làm gia tăng kháng thuốc. Khi vi khuẩn kháng thuốc lan rộng, những bệnh nhiễm trùng vốn có thể điều trị bằng thuốc thông thường có nguy cơ trở nên khó điều trị hơn.

Không chỉ kháng sinh, việc tự ý sử dụng thuốc kê đơn còn có thể dẫn tới tác dụng phụ, tương tác thuốc, che lấp triệu chứng bệnh hoặc làm chậm quá trình chẩn đoán chính xác. Một đơn thuốc từng được bác sĩ kê cho một bệnh trước đây cũng không có nghĩa người bệnh có thể tiếp tục sử dụng cho lần mắc bệnh sau.

Tiêu chuẩn chất lượng thuốc ngày càng được cập nhật

Song song với kiểm soát việc kê đơn và bán thuốc theo đơn, chất lượng thuốc phải được đánh giá xuyên suốt từ nguyên liệu, quá trình sản xuất đến sản phẩm lưu hành. Đáng chú ý, TCVN XI-1:2025 – Bộ tiêu chuẩn quốc gia về thuốc – Phần 1: Phương pháp kiểm nghiệm thuốc quy định hệ thống phương pháp kiểm nghiệm nhằm đánh giá chất lượng thuốc thành phẩm, nguyên liệu làm thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế, dược liệu và thuốc từ dược liệu đăng ký lưu hành trong nước. Các yêu cầu kiểm nghiệm không chỉ nhằm xác định thuốc có đúng thành phần, hàm lượng mà còn đánh giá các chỉ tiêu chất lượng đặc trưng, qua đó phát hiện sản phẩm không đáp ứng yêu cầu trước khi đưa vào sử dụng.

Bên cạnh đó, Sửa đổi 3:2025 TCVN I-1:2017 cập nhật, thay thế 23 tiêu chuẩn trong bộ tiêu chuẩn trước đây, góp phần hoàn thiện hệ thống phương pháp kiểm nghiệm và nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng thuốc trong điều kiện sản xuất, lưu thông ngày càng đa dạng.

Các tiêu chuẩn này cho thấy kiểm soát chất lượng thuốc không chỉ dừng ở việc xác định thuốc có đúng tên hay còn hạn sử dụng, mà còn liên quan đến các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp kiểm nghiệm cụ thể. Trong khi đó, về quản lý bán lẻ, Nghị định 90/2026/NĐ-CP đã nâng mức phạt đối với hành vi bán thuốc kê đơn không có đơn lên 10-20 triệu đồng đối với cá nhân; tổ chức chịu mức phạt gấp đôi.

Việc tăng chế tài là cần thiết, nhưng để ngăn thuốc kê đơn đến tay người bệnh không qua kiểm soát, cần đồng thời tăng cường kiểm tra nhà thuốc, giám sát việc thực hiện kê đơn điện tử và liên thông đơn thuốc. Bộ Y tế cũng xác định kết nối cơ sở cung ứng thuốc với đơn thuốc điện tử là giải pháp quan trọng để kiểm soát bán thuốc kê đơn và hạn chế nguy cơ kháng thuốc.

Thuốc không phải hàng hóa thông thường. Một viên thuốc được bán không đúng quy định có thể không chỉ là một hành vi vi phạm pháp luật mà còn trở thành mắt xích làm gia tăng lạm dụng thuốc, kháng thuốc và nguy cơ tai biến cho người sử dụng.

An Dương