Tiêu chuẩn mới về tiện nghi nhiệt trên phương tiện giao thông đường sắt

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14571-2:2025 hoàn toàn tương đương với ISO 19659-2:2020, thuộc bộ tiêu chuẩn về hệ thống sưởi, thông gió và điều hòa không khí cho phương tiện giao thông đường sắt.

Theo tiêu chuẩn, tiện nghi nhiệt được hiểu là trạng thái con người cảm thấy hài lòng với môi trường nhiệt xung quanh. Đây là yếu tố chịu ảnh hưởng bởi nhiều thông số như mức độ hoạt động thể chất, khả năng cách nhiệt của trang phục, nhiệt độ không khí, nhiệt độ bức xạ trung bình, vận tốc không khí và độ ẩm tương đối. Các yếu tố này tác động đồng thời đến cảm nhận của hành khách, do đó không thể xác định riêng lẻ một giá trị tối ưu cho từng thông số.

TCVN 14571-2:2025 quy định phương pháp tiếp cận tổng quát nhằm đạt được tiện nghi nhiệt trong các khoang hành khách của phương tiện giao thông đường sắt, bao gồm tàu chính tuyến, tàu khu vực, tàu ngoại ô và tàu đô thị. Tiêu chuẩn áp dụng cho các phương tiện một tầng hoặc hai tầng phục vụ vận tải hành khách công cộng.

Hệ thống HVAC trên phương tiện đường sắt đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm tiện nghi nhiệt cho hành khách theo TCVN 14571-2:2025.

Một trong những điểm đáng chú ý của tiêu chuẩn là việc xem xét đặc thù riêng của môi trường đường sắt. Khác với các công trình xây dựng cố định, hành khách trên tàu thường di chuyển từ môi trường bên ngoài có điều kiện nhiệt khác nhau lên phương tiện. Thời gian di chuyển, cường độ hoạt động trước khi lên tàu và sự thay đổi về trang phục đều có thể làm thay đổi cảm nhận về nhiệt độ và mức độ thoải mái.

Tiêu chuẩn cũng chỉ ra rằng hành khách đi tàu đô thị trong thời gian ngắn thường có nhu cầu về môi trường nhiệt khác với hành khách đi tàu đường dài trong nhiều giờ. Trong điều kiện thời tiết nóng, hành khách trên các tuyến tàu đô thị có xu hướng chấp nhận nhiệt độ thấp hơn và vận tốc không khí lớn hơn nhằm tạo cảm giác dễ chịu sau quá trình di chuyển ngoài trời.

Bên cạnh các yếu tố liên quan đến con người, TCVN 14571-2:2025 còn xem xét những giới hạn kỹ thuật đặc thù của phương tiện đường sắt như mật độ hành khách cao, tốc độ trao đổi không khí lớn, khoảng cách ngắn giữa hành khách và các bề mặt xung quanh, cũng như ràng buộc về không gian lắp đặt hệ thống HVAC. Những điều kiện này khiến việc bảo đảm tiện nghi nhiệt trên tàu trở nên phức tạp hơn so với các công trình dân dụng thông thường.

Theo nội dung tiêu chuẩn, các điều kiện khí hậu bên ngoài là một trong những yếu tố quan trọng cần được tính đến khi thiết kế hệ thống HVAC cho phương tiện giao thông đường sắt. Tiêu chuẩn đề cập đến ảnh hưởng của nhiệt độ môi trường, chất lượng không khí và các phương pháp đo lường nhằm đánh giá mức độ tiện nghi nhiệt trong quá trình vận hành. Ngoài ra, tài liệu cũng xem xét các khu vực đặc thù trên phương tiện như khu vực cửa lên xuống, hành lang và phòng vệ sinh – những nơi có điều kiện nhiệt khác biệt so với khoang hành khách chính.

TCVN 14571-2:2025 không đưa ra yêu cầu mang tính bắt buộc về giá trị đạt hoặc không đạt đối với tiện nghi nhiệt. Thay vào đó, tiêu chuẩn mô tả các thông số, điều kiện và phương pháp đo lường cần được xem xét khi thiết kế và thử nghiệm hệ thống HVAC. Đây được xem là cơ sở kỹ thuật để các quốc gia, khu vực hoặc đơn vị khai thác xây dựng yêu cầu cụ thể phù hợp với điều kiện thời tiết, đặc điểm vận hành và nhu cầu của hành khách.

Trong bối cảnh ngành đường sắt ngày càng chú trọng nâng cao chất lượng dịch vụ và trải nghiệm khách hàng, việc ban hành TCVN 14571-2:2025 góp phần hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho phương tiện giao thông đường sắt tại Việt Nam. Tiêu chuẩn tạo nền tảng cho việc thiết kế và đánh giá các hệ thống điều hòa không khí hiện đại, hướng tới môi trường di chuyển an toàn, thoải mái và phù hợp nhu cầu của hành khách trong nhiều điều kiện khai thác khác nhau.

Cẩm Anh