Từ GlobalG.A.P đến canh tác xanh: Cuộc chuyển mình của vùng nguyên liệu

Khi nông sản không chỉ cạnh tranh bằng giá

Theo các chuyên gia nông nghiệp, trước đây nhiều doanh nghiệp và nông hộ chủ yếu tập trung vào sản lượng và giá bán. Tuy nhiên, thị trường quốc tế hiện không còn đánh giá nông sản chỉ qua mẫu mã hay giá thành, mà còn nhìn vào toàn bộ quá trình sản xuất.

Một lô hàng có thể bị cảnh báo hoặc trả về nếu phát hiện dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép, thiếu hồ sơ truy xuất hoặc không đáp ứng tiêu chuẩn canh tác bền vững. Điều này tạo ra áp lực lớn lên vùng nguyên liệu, nơi vốn được xem là “gốc” của chuỗi nông sản xuất khẩu.

Các tiêu chuẩn như GlobalG.A.P yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát từ nguồn nước, đất trồng, phân bón cho đến quy trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và điều kiện lao động. Mục tiêu không chỉ là an toàn thực phẩm, mà còn hướng tới bảo vệ môi trường và phát triển nông nghiệp bền vững.

Theo giới chuyên môn, đây là bước chuyển lớn của nông nghiệp Việt Nam: từ tư duy “trồng để bán” sang “trồng theo tiêu chuẩn thị trường”.

Trong nhóm doanh nghiệp đầu tư lớn vào vùng nguyên liệu quy mô lớn, Hoàng Anh Gia Lai là một trong những đơn vị đang phát triển mô hình nông nghiệp gắn với tiêu chuẩn GlobalG.A.P và hướng canh tác tuần hoàn. Các sản phẩm chuối và sầu riêng của Hoàng Anh Gia Lai được sản xuất theo tiêu chuẩn GLOBALG.A.P và VietGAP nhằm phục vụ xuất khẩu sang các thị trường như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Hoàng Anh Gia Lai phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn theo hướng nông nghiệp tuần hoàn, giảm phụ thuộc hóa chất và hướng tới canh tác bền vững.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp đang phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn “hai cây – một con”, gồm chuối, sầu riêng và chăn nuôi heo. Trong mô hình này, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi sau xử lý được tái sử dụng làm phân bón và tưới tiêu cho cây trồng.

Theo thông tin từ các báo cáo và bài viết chuyên ngành, Hoàng Anh Gia Lai đã nghiên cứu công nghệ sinh học để xử lý phụ phẩm và giảm lượng phân bón hóa học trong canh tác. Doanh nghiệp cũng tận dụng nguồn nước sau xử lý từ hệ thống chăn nuôi để phục vụ tưới tiêu cho vùng nguyên liệu. Mô hình này giúp doanh nghiệp giảm chi phí xử lý chất thải, hạn chế tác động môi trường và từng bước giảm phụ thuộc vào hóa chất trong sản xuất nông nghiệp.

Cùng với xu hướng phát triển vùng nguyên liệu xanh, Công ty Cổ phần thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Doveco) đang tập trung xây dựng chuỗi sản xuất khép kín từ vùng trồng đến chế biến và xuất khẩu nông sản. Theo thông tin từ doanh nghiệp, Doveco hiện sở hữu nhiều trung tâm chế biến rau quả hiện đại tại Ninh Bình, Sơn La và Gia Lai, đồng thời phát triển vùng nguyên liệu liên kết phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Doanh nghiệp cho biết đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu từ các thị trường quốc tế.

Doveco xây dựng chuỗi sản xuất - chế biến nông sản khép kín, gắn vùng trồng với tiêu chuẩn chất lượng phục vụ xuất khẩu.

Trong ngành rau quả chế biến, chất lượng nguyên liệu đầu vào đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu vùng trồng không kiểm soát tốt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc quy trình canh tác thiếu đồng bộ, sản phẩm chế biến xuất khẩu rất dễ bị ảnh hưởng. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp hiện không còn thu mua nguyên liệu theo cách truyền thống mà chuyển sang liên kết vùng trồng, hướng dẫn kỹ thuật canh tác và kiểm soát quy trình sản xuất ngay từ đầu vụ.

Theo các chuyên gia, đây là hướng đi giúp doanh nghiệp vừa đảm bảo chất lượng nguyên liệu, vừa tạo nền tảng cho nông nghiệp bền vững trong dài hạn.

Giảm thuốc bảo vệ thực vật - yêu cầu bắt buộc của thị trường

Một trong những thay đổi rõ nhất của vùng nguyên liệu hiện nay là xu hướng giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học.

Nếu trước đây việc sử dụng thuốc được xem là giải pháp để đảm bảo năng suất, thì nay nhiều thị trường nhập khẩu đã siết chặt mức dư lượng cho phép. Chỉ cần vượt ngưỡng nhỏ, lô hàng có thể bị cảnh báo hoặc đình chỉ nhập khẩu. Điều này buộc doanh nghiệp phải chuyển sang các giải pháp canh tác an toàn hơn như quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng phân sinh học, kiểm soát nước tưới và tăng truy xuất dữ liệu sản xuất.

Theo giới chuyên môn, việc giảm hóa chất trong nông nghiệp là xu hướng gần như không thể đảo ngược nếu nông sản Việt muốn giữ thị trường xuất khẩu. Sự chuyển mình của vùng nguyên liệu hiện nay không chỉ nằm ở việc đạt thêm một chứng nhận quốc tế, mà là thay đổi cách làm nông nghiệp theo hướng bền vững hơn. Từ GlobalG.A.P, truy xuất nguồn gốc cho tới nông nghiệp tuần hoàn, siết dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, các tiêu chuẩn mới đang buộc doanh nghiệp và nông dân phải sản xuất có trách nhiệm hơn với môi trường và người tiêu dùng.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, vùng nguyên liệu không còn đơn thuần là nơi cung cấp nông sản, mà đang trở thành nền tảng quyết định năng lực xuất khẩu và giá trị thương hiệu của doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam.

Nguyễn Hương