Từ tiêu chuẩn quốc gia đến tiêu chuẩn quốc tế: Con đường nâng tầm sản phẩm Việt

Tiêu chuẩn – nền tảng để sản phẩm Việt bước ra thị trường lớn

Một sản phẩm muốn cạnh tranh trên thị trường quốc tế không chỉ cần giá thành phù hợp mà còn phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn, khả năng truy xuất, bảo vệ môi trường và tính ổn định trong quá trình sản xuất.

Trong hệ thống quản lý chất lượng, tiêu chuẩn đóng vai trò là công cụ kỹ thuật giúp doanh nghiệp xác định các yêu cầu cần đạt đối với sản phẩm, quá trình sản xuất hoặc hệ thống quản lý. Theo quy định hiện hành, tiêu chuẩn là quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý dùng làm chuẩn để phân loại, đánh giá sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế - xã hội.

Khác với quy chuẩn kỹ thuật là những yêu cầu bắt buộc phải tuân thủ, tiêu chuẩn được áp dụng trên nguyên tắc tự nguyện. Tuy nhiên, trong thực tế sản xuất và kinh doanh, nhiều tiêu chuẩn trở thành “tấm vé kỹ thuật” giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực, tạo niềm tin với khách hàng và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia theo hướng hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế được xem là một trong những giải pháp quan trọng để giảm khác biệt kỹ thuật, tạo thuận lợi cho thương mại và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm Việt.

Hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với chuẩn mực quốc tế

Các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, IEC được xây dựng nhằm tạo ra yêu cầu chung được nhiều quốc gia thừa nhận. Khi một tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng trên cơ sở chấp nhận hoặc hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp có thể thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các thị trường nước ngoài do giảm sự khác biệt về yêu cầu kỹ thuật.

Theo định hướng xây dựng tiêu chuẩn hiện nay, Việt Nam ưu tiên hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực và tiêu chuẩn nước ngoài, trừ trường hợp có những đặc thù về điều kiện địa lý, khí hậu, công nghệ, hạ tầng hoặc yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia.

Quá trình này không chỉ đơn thuần là chuyển đổi một bộ yêu cầu kỹ thuật từ quốc tế sang trong nước, mà còn đòi hỏi sự tham gia của cơ quan quản lý, tổ chức khoa học - công nghệ, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp để bảo đảm tính phù hợp khi áp dụng.

Chẳng hạn, trong lĩnh vực quản lý chất lượng, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã lựa chọn áp dụng các hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001 về quản lý chất lượng, ISO 22000 về an toàn thực phẩm… nhằm chuẩn hóa quy trình, kiểm soát rủi ro và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế không đồng nghĩa với việc sản phẩm mặc nhiên đạt chất lượng cao, nhưng đây là công cụ giúp doanh nghiệp xây dựng phương thức quản lý bài bản, kiểm soát quá trình sản xuất và duy trì sự ổn định của sản phẩm.

Từ tuân thủ kỹ thuật đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Trước đây, nhiều doanh nghiệp nhìn nhận tiêu chuẩn chủ yếu như một yêu cầu kỹ thuật hoặc điều kiện để tham gia một số thị trường. Tuy nhiên, trong nền kinh tế hiện đại, tiêu chuẩn ngày càng được xem là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn.

Một doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn phù hợp có thể cải thiện quy trình sản xuất, giảm sai lỗi, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu của chuỗi cung ứng.

Đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như nông sản, thực phẩm chế biến, dệt may, điện tử, cơ khí…, yêu cầu về tiêu chuẩn ngày càng trở thành yếu tố quyết định khả năng tham gia vào các chuỗi cung ứng quốc tế. Các nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến sản phẩm cuối cùng mà còn chú trọng hệ thống quản lý chất lượng, kiểm soát nguyên liệu, quy trình sản xuất và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh việc doanh nghiệp chủ động áp dụng tiêu chuẩn, cơ quan quản lý cũng đang thúc đẩy phát triển hệ thống tiêu chuẩn quốc gia theo hướng hiện đại, hài hòa quốc tế. Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035 đặt mục tiêu xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia mở, hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, trở thành nền tảng kỹ thuật phục vụ quản lý nhà nước, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận tiêu chuẩn mới

Trong môi trường cạnh tranh toàn cầu, việc áp dụng tiêu chuẩn không nên được nhìn nhận chỉ là chi phí đầu tư ban đầu mà cần được xem là khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, để tiêu chuẩn thực sự phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp lĩnh vực hoạt động, quy mô sản xuất và yêu cầu của từng thị trường. Việc áp dụng tiêu chuẩn cần đi kèm với đào tạo nhân lực, cải tiến quy trình, đầu tư công nghệ và xây dựng văn hóa chất lượng trong toàn bộ tổ chức.

Cùng với đó, quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cần tiếp tục gắn với thực tiễn sản xuất, xu hướng công nghệ mới và nhu cầu của thị trường. Việc phát triển các tiêu chuẩn cho lĩnh vực mới như chuyển đổi số, công nghệ cao, sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần tạo nền tảng kỹ thuật cho các ngành kinh tế mới.

Từ tiêu chuẩn quốc gia đến tiêu chuẩn quốc tế không chỉ là hành trình thay đổi một bộ yêu cầu kỹ thuật, mà là quá trình nâng cao tư duy sản xuất, quản trị chất lượng và năng lực cạnh tranh. Khi tiêu chuẩn trở thành một phần trong chiến lược phát triển, sản phẩm Việt sẽ có thêm nền tảng để khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Hùng Anh