Việt Nam giữ vững an ninh năng lượng giữa cú sốc toàn cầu: Nền tảng cho tăng trưởng hai con số

Việt Nam trong nhóm 13 quốc gia giữ được trạng thái ổn định

Ngày 10/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức kỳ đầu tiên Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”. Diễn đàn gắn với việc công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 và giới thiệu Chuyên trang An ninh năng lượng Việt Nam, mở ra một diễn đàn đối thoại chính sách thường niên về lĩnh vực có ý nghĩa thiết yếu đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, năm 2026 là năm hệ thống năng lượng Việt Nam phải đối mặt với cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu chịu sức ép lớn; giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng. Cùng thời điểm, nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño đẩy nhu cầu điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 và giới thiệu Chuyên trang An ninh năng lượng Việt Nam

Bức tranh năng lượng toàn cầu được Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 phác họa cho thấy mức độ nghiêm trọng của những biến động này. Trong 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng; chỉ 13 quốc gia giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

“Việc Việt Nam giữ vững vị trí này không phải điều hiển nhiên. Đó là kết quả của tuyến chỉ đạo thống nhất từ Trung ương tới cơ sở, của điều hành chủ động, quyết liệt”- Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, kết quả bảo đảm an ninh năng lượng trong năm được thể hiện trên nhiều phương diện, từ cung ứng điện, bảo đảm nguồn nhiên liệu đến kiểm soát giá và hoàn thiện thể chế.

Trước hết, Việt Nam đã bảo đảm cung ứng đủ điện trong một năm có nhiều yếu tố bất lợi. Điện sản xuất và nhập khẩu năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm trước và cao hơn kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống lập kỷ lục 57.537 MW vào ngày 24/6/2026, trong đó riêng miền Bắc đạt 30.248 MW. Dù phụ tải tăng cao và hệ thống phải vượt qua các đợt nắng nóng cực đoan, cả nước không phải thực hiện cắt điện luân phiên. Đáng chú ý, điện thương phẩm trong 10 tháng tăng 9,84%, lần đầu tiên đạt mức xấp xỉ tốc độ tăng GDP.

Điểm tựa thứ hai là khả năng duy trì nguồn cung xăng dầu khi tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa. Ngay sau khi gián đoạn bắt đầu, ngày 4/3/2026, Tổ công tác về an ninh năng lượng được thành lập để theo dõi tình hình và triển khai các giải pháp ứng phó.

Trong chín tháng, hai cơ sở lọc dầu trong nước sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu. Nhà máy lọc dầu Dung Quất vận hành ở mức khoảng 123%, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn khoảng 112% công suất thiết kế quy đổi. Hoạt động khai thác dầu, condensate của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đạt 115% kế hoạch chín tháng; sản lượng khí về bờ đạt 120%.

Cùng với việc huy động cao năng lực sản xuất trong nước, nguồn dầu thô cũng được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại. Nhờ đó, Việt Nam chưa để xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu và chưa phải sử dụng đến nguồn xăng dầu dự trữ quốc gia.

Thứ ba, giá năng lượng được giữ trong tầm kiểm soát. Trước sức ép tăng giá từ thị trường thế giới, Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tại thời điểm ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới, thấp nhất trong 16 nền kinh tế được so sánh. Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.

Đáng chú ý, năm 2026 là năm đầu tiên tiết kiệm năng lượng được đặt thành chỉ tiêu cụ thể: tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng.

 Phiên tham luận và tọa đàm trong khuôn khổ Diễn đàn.

Tự chủ năng lượng để không bị động trước những cú sốc mới

Nếu năm 2026 cho thấy năng lực ứng phó của hệ thống năng lượng, thì giai đoạn 2027–2028 sẽ là phép thử tiếp theo đối với khả năng bảo đảm nguồn cung. Theo Báo cáo, năm 2027 đã khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026, trong khi các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài tới khoảng tháng 6/2027, tiếp tục gây sức ép lên nguồn thủy điện.

Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh yêu cầu trong mọi trường hợp phải cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, phục vụ phát triển kinh tế và đời sống nhân dân. Các công trình nguồn, lưới bắt buộc vận hành trong năm 2027 phải được thực hiện bằng được.

Bộ trưởng cũng giao tám nhóm nhiệm vụ, trong đó có hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027; đưa công nghệ bản sao số vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027; tích nước tối đa các hồ thủy điện đến ngày 31/12/2026 và giữ nước đến hết ngày 31/3/2027; duy trì công suất khả dụng của các nhà máy điện; bảo đảm đủ than, khí, dầu cho vận hành hệ thống.

Cùng với đó là yêu cầu đẩy nhanh các công trình nguồn và lưới trọng điểm, nhất là các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc; bổ sung công suất đỉnh bằng pin lưu trữ và điện mặt trời mái nhà; siết chặt quản lý nhu cầu điện, phấn đấu giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc trong năm 2027.

Ở tầm trung và dài hạn, Báo cáo đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm: giảm phụ thuộc nhập khẩu; phát triển hạ tầng năng lượng; ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống; hoàn thiện thể chế; phát triển khoa học công nghệ và nguồn nhân lực; tăng cường hợp tác quốc tế.

Những vấn đề này cũng được đặt ra tại các phiên tham luận và tọa đàm trong khuôn khổ Diễn đàn. Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết, tổng vốn đầu tư giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 830.000 tỷ đồng, quy mô lớn nhất từ trước đến nay.

Về nguồn cung dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 gia tăng trữ lượng 15–20 triệu tấn quy dầu mỗi năm, đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Dự án Lô B phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Tập đoàn cũng phối hợp nghiên cứu kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, hướng tới bổ sung năng lực dự trữ quốc gia và mục tiêu 90 ngày nhập ròng.

Đối với than, đại diện Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam cho biết, nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong chín tháng năm 2026. Năm 2030, nhu cầu nhập khẩu than cho sản xuất điện dự kiến ở mức 38–40 triệu tấn. Tập đoàn đề xuất lộ trình để tỷ lệ than nhập khẩu được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn đạt tối thiểu 50% vào năm 2030.

Trong khi đó, tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi được đánh giá khoảng 600.000 MW. Để khai thác nguồn năng lượng này, cần đồng bộ khung pháp lý, quy hoạch nguồn và lưới, phân bổ rủi ro hợp lý và nội địa hóa chuỗi cung ứng.

Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến, Bộ Công Thương xác định năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm: hoàn thiện thể chế; bảo đảm đủ điện cho năm 2027, 2028 và giai đoạn đến năm 2030; nâng cao năng lực tự chủ nguồn cung nhiên liệu; điều hành dựa trên dữ liệu; thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ.

Với việc lần đầu tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia thường niên, công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam và xây dựng chuyên trang chuyên biệt, Bộ Công Thương hướng tới hình thành một kênh đối thoại chính sách có tính liên tục, gắn khuyến nghị với cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn thực hiện. Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, kết quả triển khai các khuyến nghị tại Diễn đàn năm nay sẽ được đánh giá công khai tại kỳ diễn đàn năm 2027.

Lê Kim Liên