Xây dựng hệ sinh thái hàng Việt: Từ tiêu chuẩn chất lượng đến truy xuất nguồn gốc

Tiêu chuẩn, quy chuẩn tạo nền tảng cho hệ sinh thái hàng Việt

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2069/QĐ-TTg ngày 29/10/2026 phê duyệt Chương trình “Hàng Việt vì người Việt” giai đoạn 2026-2030. Một trong những định hướng đáng chú ý của chương trình là xây dựng hệ sinh thái sản phẩm Việt có chất lượng, sức cạnh tranh và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Theo quyết định, chương trình xác định người tiêu dùng Việt Nam là trung tâm, đồng thời lấy năng lực sản xuất trong nước và việc bảo đảm chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ làm nền tảng. Chất lượng sản phẩm phải phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, yêu cầu về đo lường và các quy định của pháp luật chuyên ngành.

Đây là định hướng quan trọng trong bối cảnh thị trường ngày càng đa dạng về nguồn cung, phương thức phân phối và nhu cầu tiêu dùng. Khi hàng hóa trong nước phải cạnh tranh với sản phẩm nhập khẩu, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử, lợi thế về xuất xứ cần đi cùng chất lượng, giá trị sử dụng và tính minh bạch của thông tin sản phẩm.

Đáng chú ý, chương trình đặt mục tiêu xây dựng và công bố bộ nhận diện “Hàng Việt vì người Việt” trên cơ sở các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) và quy định chuyên ngành, hướng tới tiệm cận thông lệ quốc tế.

Bộ nhận diện “Hàng Việt vì người Việt” được xây dựng dựa trên tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam, đồng thời gắn với các yêu cầu về chất lượng, đo lường, năng suất, đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và truy xuất nguồn gốc. Qua đó, việc nhận diện hàng Việt không chỉ dựa vào xuất xứ mà còn gắn với chất lượng và khả năng minh bạch thông tin sản phẩm.

Chương trình xác định kinh tế tư nhân là lực lượng chủ lực, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là đối tác chiến lược; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp FDI nội địa hóa chuỗi cung ứng và liên kết với doanh nghiệp Việt Nam. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và thương mại điện tử cũng được thúc đẩy ứng dụng trong các khâu sản xuất, kiểm soát chất lượng, phân phối và kết nối người tiêu dùng.

Truy xuất nguồn gốc và dữ liệu số thúc đẩy minh bạch thị trường

Cùng với yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc được chú trọng thông qua việc xây dựng, vận hành Nền tảng số hàng Việt Nam theo hướng kết nối, liên thông và xác thực dữ liệu về doanh nghiệp, sản phẩm, kết quả đánh giá đáp ứng tiêu chí, truy xuất nguồn gốc, điểm phân phối và phản hồi của người tiêu dùng.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc cần phù hợp với quy định pháp luật, tiêu chuẩn quốc gia áp dụng và quy định chuyên ngành; đồng thời bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan.

Việc kết nối, xác thực thông tin giúp người tiêu dùng có thêm căn cứ kiểm tra nguồn gốc sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào quảng cáo hoặc cam kết của người bán. Với doanh nghiệp, dữ liệu truy xuất hỗ trợ minh bạch quá trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và nâng cao uy tín hàng hóa trên thị trường.

Điều này cho thấy truy xuất nguồn gốc không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin trên nhãn hoặc mã QR để người mua kiểm tra. Quan trọng hơn, dữ liệu về sản phẩm, doanh nghiệp và quá trình lưu thông cần được tổ chức, quản lý và kết nối, tạo điều kiện để các bên liên quan kiểm chứng thông tin.

Việc tích hợp dữ liệu trên nền tảng số có ý nghĩa thiết thực đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Cơ quan chức năng có thêm cơ sở theo dõi, xác minh thông tin sản phẩm; doanh nghiệp có điều kiện minh bạch hóa quá trình sản xuất, phân phối; người tiêu dùng có thể tiếp cận thông tin rõ ràng hơn trước khi lựa chọn hàng hóa.

Theo mục tiêu của chương trình, đến năm 2030, tỷ lệ hàng Việt tại siêu thị, trung tâm thương mại phấn đấu đạt trên 80%, tại các kênh thương mại truyền thống đạt trên 60%. Chương trình cũng đặt mục tiêu có tối thiểu 100 doanh nghiệp tham gia chương trình thương hiệu tiên phong “Hàng Việt vì người Việt”, hình thành ít nhất 5 gian hàng số chuyên ngành hàng Việt trên các sàn thương mại điện tử lớn. Doanh số thương mại điện tử được định hướng tăng trưởng bình quân 23–25%/năm, đạt khoảng 93–97 tỷ USD vào năm 2030.

Song song với phát triển hệ sinh thái hàng Việt, chương trình chú trọng kiểm tra, xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, hàng nhập lậu và gian lận xuất xứ trên cả kênh truyền thống lẫn thương mại điện tử. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được định hướng ứng dụng trong phát hiện vi phạm. Đồng thời, các quy định về bảo vệ người tiêu dùng, tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc tiếp tục được hoàn thiện.

Đồng bộ giải pháp, nâng tầm thương hiệu và sức cạnh tranh hàng Việt

Có thể thấy, Chương trình “Hàng Việt vì người Việt” giai đoạn 2026-2030 đặt chất lượng và tính minh bạch làm nền tảng xây dựng niềm tin đối với sản phẩm trong nước. Việc triển khai đồng bộ các yêu cầu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu số sẽ góp phần nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và thúc đẩy hàng Việt phát triển bền vững trên thị trường nội địa.

Xong để đạt được hiểu quả cao cần hoàn thành xây dựng và công bố bộ nhận diện “Hàng Việt vì người Việt” trên cơ sở các TCVN, QCVN và quy định chuyên ngành, tiệm cận thông lệ quốc tế. Triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa phù hợp với quy định pháp luật về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn quốc gia áp dụng và quy định chuyên ngành; bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia và các cơ sở dữ liệu có liên quan.

Khuyến khích tiêu dùng, sử dụng hàng hóa có xuất xứ Việt Nam trong khu vực công. Khuyến khích hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến hệ thống phân phổi và thị trường tiêu thụ; xây dựng chương trình kết nối cung cầu theo từng nhóm sản phẩm chủ lực; tăng cường liên kết giữa địa phương sản xuất với các trung tâm tiêu dùng lớn.

Hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp dây chuyền sản xuất, tăng cường nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; khuyến khích đăng ký nhãn hiệu, sáng chế, chỉ dẫn địa lý và các tài sản sở hữu trí tuệ. Hỗ trợ xây dựng thương hiệu sản phẩm, doanh nghiệp và thương hiệu tập thể theo ngành hàng; ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ sản xuất kinh doanh. Thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ nội địa, nâng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI và chuỗi giá trị toàn cầu.

An Dương