AI và IoT trong nhà máy thông minh: Nâng năng suất hay chỉ là xu hướng?

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra với nhiều doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam hiện nay là: Liệu ứng dụng AI và IoT có thực sự mang lại giá trị vượt trội về năng suất, hay chỉ đơn thuần là một xu hướng công nghệ mới nổi bắt mắt nhưng khó triển khai trong thực tế?

IoT và AI: Nền tảng cho nhà máy thông minh

IoT giúp kết nối các máy móc, thiết bị và cảm biến trong nhà máy, từ đó thu thập dữ liệu theo thời gian thực để giám sát tình trạng vận hành, nhiệt độ, năng suất sản xuất, tiêu hao nguyên liệu… Dữ liệu này không còn bị ghi chép thủ công mà được số hoá và cập nhật liên tục, tạo nền tảng cho các công cụ phân tích thông minh.

Trong khi đó, AI là công nghệ giúp phân tích lượng dữ liệu khổng lồ thu thập từ IoT, nhận diện xu hướng, dự báo sự cố, tối ưu lịch trình sản xuất và hỗ trợ kiểm soát chất lượng. Nó cho phép nhà máy không chỉ “quan sát” dữ liệu mà còn học hỏi và ra quyết định một cách thông minh hơn điều mà sản xuất truyền thống rất khó đạt được.

Nhờ sự kết hợp này, các nhà máy thông minh không chỉ tự động hóa các khâu sản xuất, mà còn phân tích, dự đoán và tối ưu quy trình theo thời gian thực mở ra năng lực tăng trưởng mới trong hoạt động công nghiệp.

Tại Việt Nam, VinFast được xem là một trong những doanh nghiệp nội địa tiên phong trong việc xây dựng các nhà máy sản xuất quy mô lớn với các công nghệ hiện đại. Nhà máy ô tô VinFast được vận hành dựa trên nền tảng tự động hóa cao, kết hợp IoT để thu thập dữ liệu vận hành dây chuyền và robot tự hành, giúp kiểm soát từng công đoạn theo thời gian thực, duy trì tính minh bạch và ổn định vận hành.

Khả năng này giúp VinFast giảm sai sót, rút ngắn thời gian sản xuất và duy trì chất lượng đầu ra ổn định trên các dây chuyền lắp ráp ô tô điện, điều mà phương pháp sản xuất truyền thống khó làm kịp.

Một trong những ví dụ tiêu biểu về ứng dụng công nghệ số và tự động hoá trong sản xuất tại Việt Nam là Nestlé Việt Nam, đặc biệt tại nhà máy cà phê Trị An (Đồng Nai). Đây là một trong những nhà máy chế biến cà phê hiện đại của tập đoàn trên toàn cầu, cung cấp sản phẩm cho hơn 29 quốc gia.

Tại nhà máy này, Nestlé đã triển khai mức độ tự động hoá cao, với toàn bộ quy trình vận hành được điều khiển từ trung tâm thông qua hệ thống máy tính. Các công đoạn sản xuất, từ chiết xuất, chế biến đến đóng gói, được tích hợp và giám sát trên nền tảng số, giúp tối ưu hoá hiệu suất và đảm bảo chất lượng đồng nhất.

Bên cạnh đó, nhà máy còn ứng dụng các giải pháp công nghệ hiện đại như hệ thống kho thông minh, dây chuyền tự động và các mô hình sản xuất tuần hoàn nhằm tối ưu tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả vận hành.

Việc đầu tư liên tục hàng trăm triệu USD để nâng cấp công nghệ và mở rộng năng lực sản xuất cho thấy Nestlé không chỉ dừng ở tự động hoá, mà đang từng bước tiến tới mô hình nhà máy thông minh dựa trên dữ liệu. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc các công nghệ như IoT và số hoá đang được triển khai thực chất trong sản xuất tại Việt Nam, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

AI và IoT: Xu hướng thiết yếu hay chỉ là trào lưu?

Câu trả lời không đơn giản chỉ là “có” hay “không”. Các ví dụ như VinFast hay là Nestlé Việt Nam cho thấy, AI và IoT không chỉ là trào lưu công nghệ, mà thực sự đang trở thành những công cụ nâng cao hiệu quả sản xuất đáng kể đặc biệt là trong các nhà máy quy mô lớn, có dữ liệu và chiến lược vận hành bài bản.

Tuy nhiên, thách thức vẫn hiện hữu như:

Chi phí đầu tư ban đầu cao: Một hệ thống IoT và AI đòi hỏi hạ tầng mạng, cảm biến thông minh và phần mềm phân tích, không phải doanh nghiệp nhỏ nào cũng đủ nguồn lực để đầu tư.

Thiếu nhân lực chuyên môn: Triển khai và vận hành các hệ thống dữ liệu thời gian thực, hoặc xây dựng mô hình AI phù hợp, đòi hỏi đội ngũ có kỹ năng cao - điều mà nhiều nhà máy ở Việt Nam vẫn đang thiếu.

Dữ liệu và chiến lược rõ ràng: AI chỉ hữu ích khi dữ liệu được thu thập, lưu trữ và phân tích bài bản điều không phải doanh nghiệp nào cũng thực hiện hiệu quả ngay từ đầu.

Nếu chỉ áp dụng công nghệ “cho có”, mà không có chiến lược chuyển đổi số cụ thể, AI và IoT chỉ dừng lại ở mức tiêu điểm công nghệ, khó mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài.

Nhìn chung, AI và IoT không còn là khái niệm xa lạ, mà đã được tích hợp vào các nhà máy lớn như VinFast và Nestlé nhằm nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng và tối ưu hoá vận hành từ việc giám sát dữ liệu thời gian thực đến phân tích dự báo và tự động hoá các quyết định sản xuất.

Điều quan trọng là mỗi doanh nghiệp cần có một lộ trình chuyển đổi số rõ ràng, tham chiếu từ hiệu quả thực tế của các điển hình tiên phong, thay vì chạy theo trào lưu công nghệ mà không thu được giá trị thiết thực.

Cẩm Anh