ASTM đưa ra tiêu chuẩn an toàn mới cho xe scooter điện dùng chung

Xe scooter điện (e-scooter) từng được xem là phương tiện mang tính mới lạ, nhưng hiện đã trở thành một giải pháp giao thông phổ biến tại nhiều đô thị trên thế giới. Theo Grand View Research, đến năm 2026, khoảng 110 triệu xe scooter điện đang được sử dụng trên toàn cầu, góp phần đưa thị trường này đạt giá trị hơn 52 tỷ USD và tiếp tục tăng trưởng.

Trong đó, các hệ thống scooter điện dùng chung cho phép người sử dụng thuê xe theo phút hoặc theo giờ đang tạo ra hàng trăm triệu chuyến đi mỗi năm. Riêng tại Mỹ và Canada, số chuyến đi bằng scooter điện dùng chung có thể đạt tới 150 triệu lượt trong năm 2025.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường, công nghệ và thiết kế scooter điện vẫn tiếp tục được hoàn thiện, tập trung vào những vấn đề như hiệu quả sử dụng pin, an toàn người lái, độ bền vật liệu và khả năng chịu tác động trong điều kiện vận hành thực tế.

Scooter dùng chung có yêu cầu khác scooter cá nhân

Năm 2024, Tiểu ban về scooter và ván trượt chạy bằng điện F15.58 thuộc ASTM International đã công bố tiêu chuẩn ASTM F2641 về yêu cầu an toàn đối với scooter điện và pocket bike sử dụng cho mục đích giải trí. Tiêu chuẩn này chủ yếu hướng tới các phương tiện thuộc sở hữu và vận hành cá nhân.

Tuy nhiên, scooter điện thương mại và scooter điện trong các hệ thống chia sẻ lại có những điều kiện sử dụng khác biệt đáng kể. Không giống phương tiện cá nhân thường được bảo quản tại nhà, scooter dùng chung có thể phải hoạt động ngoài đường gần như 24/7 và được sử dụng bởi nhiều người trong một ngày.

Theo Christina Garman, Giám đốc an toàn và tuân thủ tại Future Motion, đồng thời là thành viên của tiểu ban, khi scooter dùng chung bắt đầu xuất hiện trên thị trường, ngành công nghiệp nhận thấy loại phương tiện này có đặc thù sử dụng khác với scooter cá nhân. Do đó, tiêu chuẩn dành cho phương tiện cá nhân chưa thể phản ánh đầy đủ những yêu cầu riêng của scooter dùng chung.

Từ thực tế này, ASTM đã xây dựng ASTM F3769 – Tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn đối với scooter điện thương mại dành cho người trưởng thành, tập trung vào các loại scooter thường được sử dụng trong những mạng lưới cho thuê và chia sẻ.

Một trong những khác biệt lớn nhất nằm ở mức độ chịu tác động. Scooter thương mại có thể phải đối mặt với hành vi sử dụng không đúng cách, va đập hoặc hao mòn nhiều hơn so với phương tiện cá nhân. Việc đánh giá mức độ hư hỏng cũng khó khăn hơn do nhiều xe được vận hành liên tục trên đường phố.

Ngoài ra, scooter dùng chung có khả năng tương tác với người đi bộ cao hơn và phải đảm bảo vận hành an toàn với người sử dụng có trọng lượng rất khác nhau.

“Con người có xu hướng sử dụng mạnh tay hơn đối với những thứ không thuộc sở hữu của mình”, bà Garman cho biết. Vì vậy, một điểm đáng chú ý của tiêu chuẩn mới là các yêu cầu về khả năng chịu tác động, trong đó một số phép thử được thiết kế nghiêm ngặt hơn so với scooter sử dụng cá nhân.

Tăng yêu cầu về cảnh báo và khả năng nhận diện

Một vấn đề khác được tiêu chuẩn ASTM F3769 quan tâm là khả năng tiếp cận và hướng dẫn người sử dụng.

Đối với scooter dùng chung, người thuê phải có tài khoản trước khi kích hoạt phương tiện. Tuy nhiên, người dùng thường không được cung cấp một cuốn hướng dẫn sử dụng trực tiếp khi nhận xe. Vì vậy, phương tiện cần giúp người sử dụng nhanh chóng nắm được cách vận hành và những giới hạn khi tham gia giao thông.

Tiêu chuẩn mới vì thế đưa ra yêu cầu liên quan đến cảnh báo kỹ thuật số và cơ chế xác nhận bắt buộc, nhằm bảo đảm người sử dụng nhận biết những điều được phép và không được phép thực hiện khi điều khiển xe trên đường.

Đặc biệt, scooter thương mại phải được trang bị đèn chiếu sáng, thiết bị phản quang và thiết bị cảnh báo bằng âm thanh. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với phương tiện cá nhân.

Theo bà Garman, với scooter cá nhân, người sở hữu có thể chủ động trang bị đèn hoặc chuông khi di chuyển trong điều kiện thiếu sáng. Trong khi đó, nhà sản xuất và đơn vị vận hành scooter dùng chung phải giả định rằng người thuê không mang theo các thiết bị này. Vì vậy, hệ thống chiếu sáng và cảnh báo phải được tích hợp trực tiếp trên phương tiện.

Các yêu cầu này được quy định theo các tiêu chuẩn ISO liên quan, với mục tiêu nâng cao khả năng nhận diện phương tiện và cảnh báo người tham gia giao thông, đặc biệt vào ban đêm.

Gắn yêu cầu an toàn với pin lithium-ion

ASTM F3769 cũng liên quan đến an toàn đối với pin lithium-ion, một trong những bộ phận quan trọng của scooter điện.

Tiêu chuẩn mới viện dẫn hai tiêu chuẩn an toàn hiện hành là UL 2271 và UL 2272 đối với pin lithium-ion. Để đáp ứng ASTM F3769, scooter điện thương mại cũng phải tuân thủ các yêu cầu liên quan của hai tiêu chuẩn này.

Việc kết hợp yêu cầu về thiết kế, khả năng chịu tác động, hệ thống cảnh báo và an toàn pin cho thấy cách tiếp cận của tiêu chuẩn không chỉ tập trung vào một bộ phận riêng lẻ mà hướng tới an toàn tổng thể của phương tiện trong suốt quá trình sử dụng.

Tiêu chuẩn được xây dựng cùng ngành công nghiệp

Quá trình phát triển ASTM F3769 có sự tham gia của nhiều bên liên quan trong ngành, bao gồm các nhà sản xuất và đơn vị vận hành như Spin, Lime và Bird, cùng các cơ sở thử nghiệm và các tổ chức khác.

Ủy ban An toàn Sản phẩm Tiêu dùng Mỹ (CPSC) cũng tham gia từ giai đoạn đầu và phối hợp với tiểu ban trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn.

ASTM F3769 được thiết kế để có khả năng thích ứng với sự phát triển của thị trường. Phạm vi tiêu chuẩn không chỉ bao gồm scooter điện dạng đứng thông thường mà còn đề cập tới phương tiện có nhiều hơn hai bánh và scooter có ghế ngồi.

Theo bà Garman, mục tiêu của tiêu chuẩn là bảo đảm scooter dùng chung đủ bền để chịu được điều kiện vận hành thực tế trên đường phố. Một chiếc scooter có thể phục vụ tới 20 người sử dụng mỗi ngày, tạo ra cường độ khai thác rất khác so với một phương tiện cá nhân chỉ được chủ sở hữu sử dụng cho những chuyến đi thông thường.

Sự ra đời của ASTM F3769 cho thấy khi phương tiện di chuyển điện ngày càng trở thành một phần của giao thông đô thị, tiêu chuẩn hóa an toàn cần được điều chỉnh theo mô hình sử dụng thực tế. Đối với các phương tiện dùng chung, yêu cầu không chỉ dừng ở khả năng vận hành mà còn bao gồm độ bền, khả năng chịu tác động, cảnh báo người dùng, khả năng nhận diện và an toàn pin – những yếu tố có vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro cho cả người điều khiển và những người tham gia giao thông khác.

Hồng Vân