Bài 2: Thách thức kép: Tài chính và dữ liệu trong hành trình chuyển đổi xanh

Chưa sẵn sàng cho chuyển đổi xanh

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp Xanh TP.HCM (HGBA), cho biết khoảng 90% doanh nghiệp Việt Nam chưa thực sự sẵn sàng cho chuyển đổi xanh. Những rào cản lớn nhất hiện nay là hạn chế về tài chính, thiếu nhân lực chuyên môn và năng lực thu thập, xử lý dữ liệu ESG.

Nhiều doanh nghiệp vẫn đang loay hoay giữa bài toán phục hồi sau dịch, duy trì tăng trưởng và áp lực phải xây dựng hệ thống quản lý môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Điều này đòi hỏi không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn cần đầu tư vào hệ thống đo lường phát thải khí nhà kính vì đây yêu cầu bắt buộc từ nhiều thị trường xuất khẩu lớn.

Trong nước, xu hướng này cũng đang được thúc đẩy mạnh khi các chính sách về thị trường carbon và minh bạch dữ liệu môi trường dần hoàn thiện. Điều đó buộc doanh nghiệp không chỉ dừng ở tuân thủ mà phải tích hợp chuyển đổi xanh vào chiến lược kinh doanh cốt lõi.

“Nghịch lý” tài chính trong chuyển đổi xanh

Một điểm đáng chú ý là “nghịch lý tài chính”, doanh nghiệp nhận thức được tầm quan trọng của ESG và coi đây là khoản đầu tư chiến lược, nhưng lại gặp khó trong tiếp cận nguồn vốn xanh.

Thực tế cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa doanh nghiệp lớn và khối doanh nghiệp nhỏ và vừa trong khả năng đáp ứng tiêu chuẩn báo cáo, quản trị phát thải và thu thập dữ liệu. Một khảo sát cho thấy chỉ khoảng 25% doanh nghiệp xem khả năng tiếp cận tài chính là động lực chính để triển khai ESG, cho thấy nguồn lực này vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Nhiều doanh nghiệp mong muốn tiếp cận vốn xanh dễ dàng hơn để thực hiện ESG, nhưng rào cản vẫn nằm ở yêu cầu tài sản đảm bảo, năng lực báo cáo chưa đạt chuẩn quốc tế và sự hỗ trợ còn hạn chế từ hệ thống tài chính.

Bên cạnh tài chính, thiếu hụt nhân lực chuyên môn về ESG và quản trị dữ liệu đang là điểm nghẽn lớn. Chuyển đổi xanh đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu về phát thải, rủi ro môi trường và các chỉ tiêu xã hội, điều mà nhiều doanh nghiệp chưa làm chủ.

Một nguyên nhân quan trọng là doanh nghiệp vẫn coi ESG là chi phí ngắn hạn, thay vì đầu tư dài hạn. Điều này dẫn đến việc chậm xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu, khiến quá trình triển khai thiếu đồng bộ và lúng túng trước các tiêu chuẩn quốc tế.

Để cải thiện, nhiều chương trình đào tạo và hỗ trợ đang được triển khai nhằm nâng cao năng lực báo cáo và quản lý bền vững. Việc minh bạch dữ liệu và áp dụng tiêu chuẩn quốc tế được xem là yếu tố giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với yêu cầu toàn cầu.

Áp lực kép: chuyển đổi xanh và chuyển đổi số

Không chỉ dừng ở chuyển đổi xanh, doanh nghiệp Việt còn đối mặt với áp lực từ chuyển đổi số.

Ngoài ra, doanh nghiệp không chỉ thiếu nhân lực ESG mà còn thiếu chuyên môn công nghệ để xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu tự động, đảm bảo độ chính xác và minh bạch. Đây là thách thức lớn với doanh nghiệp nhỏ, vốn chưa đầu tư mạnh vào công nghệ.

Dù đối mặt nhiều khó khăn, chuyển đổi xanh vẫn mở ra cơ hội nếu doanh nghiệp có chiến lược phù hợp. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là quá trình tái cấu trúc mô hình kinh doanh theo hướng bền vững.

Doanh nghiệp có thể nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua tối ưu hóa năng lượng, giảm lãng phí và cải tiến quy trình sản xuất. Việc thực hiện ESG hiệu quả cũng giúp tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi như tín dụng xanh hoặc trái phiếu xanh, nếu có hệ thống báo cáo minh bạch.

Cùng với đó, cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh trở thành một phần tất yếu trong chiến lược phát triển kinh tế. Các cơ chế hỗ trợ như thị trường carbon và chương trình đào tạo đang dần được triển khai, tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích ứng.

Chuyển đổi xanh đang là giai đoạn thử thách lớn đối với doanh nghiệp Việt, với những rào cản về tài chính, dữ liệu và năng lực quản trị. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm để doanh nghiệp tái định vị chiến lược phát triển.

Những doanh nghiệp chủ động đầu tư bài bản, xây dựng hệ thống dữ liệu và tích hợp ESG vào hoạt động cốt lõi sẽ có lợi thế trong cạnh tranh toàn cầu. Ngược lại, chậm thích ứng có thể khiến doanh nghiệp mất cơ hội và bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh tiêu chuẩn xanh trở thành điều kiện bắt buộc, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để doanh nghiệp Việt phát triển bền vững và hội nhập sâu hơn vào thị trường quốc tế.

An Nguyên