Bao bì tái chế: Làm thế nào để kiểm soát chất lượng và an toàn?

Tái chế giúp tiết kiệm tài nguyên và giảm lượng chất thải phát sinh, nhưng vật liệu sau tái chế vẫn phải đáp ứng các yêu cầu phù hợp với mục đích sử dụng. Đặc biệt, nếu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, yếu tố an toàn cần được kiểm soát chặt chẽ.

Tái chế không đồng nghĩa sử dụng cho mọi mục đích

Một vật liệu có nguồn gốc tái chế không có nghĩa có thể sử dụng tùy ý để sản xuất bao bì. Với bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, vật liệu phải đáp ứng yêu cầu an toàn tương ứng.

Hiện Việt Nam có các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định yêu cầu an toàn đối với bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm theo từng nhóm vật liệu. Trong đó, QCVN 12-1:2011/BYT áp dụng đối với bao bì, dụng cụ bằng nhựa tổng hợp; QCVN 12-2:2011/BYT đối với cao su; QCVN 12-3:2011/BYT đối với kim loại và QCVN 12-4:2015/BYT đối với thủy tinh, gốm, sứ và tráng men.

Các quy chuẩn này là căn cứ kỹ thuật quan trọng để kiểm soát an toàn của vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Vì vậy, khi sử dụng vật liệu tái chế để sản xuất bao bì thực phẩm, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm sản phẩm đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật áp dụng tương ứng.

Kiểm soát từ nguyên liệu đầu vào

Đối với bao bì tái chế, chất lượng cần được kiểm soát ngay từ nguyên liệu đầu vào. Vật liệu thu hồi phải được phân loại, làm sạch và xử lý phù hợp trước khi đưa vào sản xuất.

Đặc biệt, với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, việc kiểm soát nguồn nguyên liệu có ý nghĩa quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ lẫn tạp chất hoặc các chất không phù hợp với mục đích sử dụng.

Doanh nghiệp vì vậy cần xác định rõ loại vật liệu được sử dụng, nguồn nguyên liệu, mục đích của bao bì và các yêu cầu kỹ thuật phải đáp ứng. Không thể chỉ dựa vào thông tin “bao bì làm từ vật liệu tái chế” để kết luận sản phẩm an toàn hay không an toàn.

Kiểm soát các chỉ tiêu an toàn

Một trong những vấn đề cần quan tâm đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm là khả năng các chất từ vật liệu bao bì thôi nhiễm vào thực phẩm.

Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm quy định các yêu cầu an toàn và chỉ tiêu kỹ thuật tương ứng với từng nhóm vật liệu. Vì vậy, việc đánh giá chất lượng không nên chỉ dựa vào hình thức bên ngoài của bao bì mà cần căn cứ vào các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp kiểm tra phù hợp.

Điều này cũng cho thấy cần phân biệt giữa bao bì có khả năng tái chế và bao bì tái chế đáp ứng yêu cầu an toàn cho một mục đích sử dụng cụ thể. Hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau.

Trách nhiệm tái chế và yêu cầu an toàn là hai vấn đề khác nhau

Bên cạnh yêu cầu về chất lượng, việc tái chế bao bì còn gắn với trách nhiệm bảo vệ môi trường của doanh nghiệp.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP và Nghị định 48/2026/NĐ-CP, quy định trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu đối với một số sản phẩm, bao bì.

Theo cơ chế này, nhà sản xuất, nhập khẩu thuộc đối tượng áp dụng có trách nhiệm thực hiện tái chế hoặc đóng góp tài chính hỗ trợ hoạt động tái chế theo quy định.

Tuy nhiên, trách nhiệm tái chế nhằm thực hiện mục tiêu quản lý chất thải và bảo vệ môi trường không thay thế các yêu cầu về an toàn của bao bì. Một loại bao bì được thu hồi, tái chế vẫn phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật nếu được sử dụng trong những lĩnh vực có quy định về an toàn, đặc biệt là tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.

Doanh nghiệp cần kiểm soát cả quá trình

Để bảo đảm chất lượng bao bì tái chế, doanh nghiệp cần kiểm soát từ nguyên liệu đầu vào đến quá trình sản xuất và sản phẩm cuối cùng. Với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, việc lựa chọn vật liệu, kiểm soát quá trình xử lý và đánh giá các chỉ tiêu an toàn phải phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật áp dụng.

Bên cạnh đó, thông tin về sản phẩm cũng phải được thể hiện theo quy định về nhãn hàng hóa. Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP, là một trong những căn cứ pháp lý hiện hành về nội dung và cách ghi nhãn hàng hóa.

Không nên đánh đồng “tái chế” với “kém an toàn”

Ở góc độ người tiêu dùng, không nên mặc định bao bì tái chế kém an toàn hơn bao bì làm từ nguyên liệu nguyên sinh. Điều quan trọng là bao bì được sử dụng vào mục đích gì và có đáp ứng các yêu cầu chất lượng, an toàn tương ứng hay không.

Ngược lại, cũng không nên chỉ dựa vào thông điệp “thân thiện môi trường”, “tái chế” để mặc định sản phẩm an toàn.

Bao bì tái chế chỉ thực sự có giá trị khi đồng thời đáp ứng hai yêu cầu: giảm tác động đến môi trường và bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng. Vì vậy, kiểm soát chất lượng cần được thực hiện xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất đến thành phẩm, trong đó các loại bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm phải tuân thủ những yêu cầu kỹ thuật tương ứng.

Hùng Anh