Bộ Y tế đề xuất cấm bày bán công khai, bắt buộc che kín khi kinh doanh thuốc lá

Bộ Y tế vừa đưa ra một đề xuất quan trọng trong dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, theo đó cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Giải pháp này hướng tới giảm sức hấp dẫn và khả năng tiếp cận sản phẩm thuốc lá đối với người dân, nhất là giới trẻ, đồng thời giảm quảng cáo trá hình và hỗ trợ giảm tỷ lệ hút thuốc trong cộng đồng.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn nhấn mạnh luật hiện hành đã mang lại những kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại những thách thức lớn trong thực thi.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã giúp giảm tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và người trưởng thành so với trước đây. Tuy vậy, việc trưng bày bao bì thuốc lá trực tiếp tại điểm bán được coi như một hình thức quảng cáo trá hình, kích thích mua ngoài dự định và tiếp cận dễ dàng với người tiêu dùng, trong đó có cả trẻ em và thanh thiếu niên.

Chia sẻ về đề xuất này, ông Nguyễn Trọng Khoa - Phó cục trưởng Cục Khám chữa bệnh, Bộ Y tế cho hay hiện chưa có hành vi nghiêm cấm trưng bày trong Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá. Việc vẫn cho phép trưng bày bao, tút thuốc lá tương ứng với việc cho phép điểm bán quảng cáo mặt hàng thuốc lá, qua đó khuyến khích tiêu thụ và sử dụng thuốc lá. 

Theo ông Nguyễn Trọng Khoa, Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), việc cấm trưng bày sẽ giúp giảm sức hấp dẫn của sản phẩm, hạn chế hành vi mua ngoài dự định và giảm khả năng tiếp cận của trẻ em, thanh thiếu niên. Quy định này cũng phù hợp với cam kết quốc tế của Việt Nam tại Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá.

Đề xuất cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức. Ảnh minh họa

Ông Trần Văn Thuấn cũng cho hay, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỉ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các quốc gia không áp dụng. 

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất cấm triệt để việc trưng bày thuốc lá. Khi cấp giấy phép bán thuốc lá cần có điều kiện về nơi trưng bày như phải có tủ đựng thuốc lá riêng, bảo đảm yêu cầu không chung, lẫn với hàng hóa khác. Tủ có cửa, rèm, mành kéo che kín, bảo đảm không quan sát được bao thuốc khi đóng cửa tủ và phải thường xuyên đóng cửa tủ sau khi mở để lấy thuốc lá - theo kinh nghiệm của Singapore.

Hiện nay, Việt Nam vẫn còn khoảng 15,8 triệu người hút thuốc, với tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá được cho là nguyên nhân dẫn đến hơn 100.000 ca tử vong do các bệnh liên quan như ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Không chỉ là gánh nặng về sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra tác động kinh tế lớn. 

Bộ Y tế đang lấy ý kiến đóng góp rộng rãi từ các cơ quan, tổ chức và người dân nhằm hoàn thiện dự thảo luật. Khi được thông qua, các quy định mới về cấm trưng bày thuốc lá được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả kiểm soát thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu gánh nặng bệnh tật và hướng tới một môi trường sống không khói thuốc cho mọi người dân Việt Nam.

Từ góc độ quốc tế, ông Nguyễn Tuấn Lâm, chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam, cho rằng luật cần quy định cấm toàn diện, không có ngoại lệ, đồng thời làm rõ thẩm quyền và cơ chế thực thi. WHO khuyến nghị Việt Nam cần quy định cụ thể lực lượng chịu trách nhiệm thực thi, mức xử phạt theo mức độ và tái phạm; quy chuẩn biển cấm hút thuốc; trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở; cũng như cơ chế để người dân phản ánh vi phạm.

WHO đề xuất Việt Nam cân nhắc loại bỏ hoàn toàn các khu vực hút thuốc trong nhà và trên phương tiện giao thông, mở rộng môi trường không khói thuốc tại các trường đại học, xác định rõ các địa điểm có nguy cơ cháy nổ cao. Đồng thời đẩy mạnh các giải pháp số hóa như đường dây nóng, ứng dụng phản ánh vi phạm để tăng hiệu quả giám sát.

 An Dương (T/h)