Cần hiểu đúng cách ghi nhãn hàng hóa và sử dụng ký hiệu ®

Sự ra đời của Nghị định 37/2026/NĐ-CP vào ngày 23/01/2026 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong hệ thống pháp luật về quản lý chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam. Văn bản này không chỉ đơn thuần là một nghị định hướng dẫn thi hành Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, mà còn là một bản thiết kế chi tiết cho việc số hóa toàn diện thông tin thương mại, thiết lập một hệ sinh thái minh bạch nơi nhãn điện tử và hộ chiếu số trở thành "giấy thông hành" bắt buộc cho hàng hóa lưu thông trên thị trường.

Trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ, việc chuyển đổi từ nhãn vật lý truyền thống sang các phương thức hiển thị điện tử như mã QR, mã vạch hay công nghệ RFID/NFC không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu pháp lý nghiêm ngặt với lộ trình thực thi cụ thể.

Tuy nhiên, việc siết chặt quy định về nhãn hàng hóa và sử dụng ký hiệu ® đang đặt ra không ít thách thức cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng mở rộng và yêu cầu tuân thủ pháp lý ngày càng cao. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp lúng túng khi áp dụng các quy định liên quan đến ghi nhãn, dẫn đến rủi ro bị xử phạt hoặc chậm thông quan hàng hóa.

Một trong những trường hợp điển hình là Công ty TNHH quốc tế Unilever Việt Nam, doanh nghiệp có hệ thống sản phẩm đa dạng và phân phối rộng khắp. Với đặc thù là tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại hơn 190 quốc gia và vùng lãnh thổ, Unilever phải sử dụng thiết kế bao bì mang tính toàn cầu. Điều này khiến việc điều chỉnh nhãn riêng cho từng thị trường, trong đó có Việt Nam, trở nên phức tạp, đặc biệt liên quan đến vị trí hiển thị thông tin và ký hiệu sở hữu trí tuệ.

Không chỉ Unilever, nhiều doanh nghiệp hàng tiêu dùng nhanh và nhập khẩu cũng gặp khó khăn tương tự khi phải cân đối giữa yêu cầu pháp lý trong nước và tiêu chuẩn quốc tế. Thực tế, việc ghi nhãn phải đảm bảo vừa đầy đủ nội dung bắt buộc, vừa dễ quan sát, trong khi bao bì sản phẩm ngày càng tối giản hoặc thiết kế theo hướng toàn cầu hóa. Ngoài ra, sự khác biệt về quy định bảo hộ nhãn hiệu giữa các quốc gia cũng khiến doanh nghiệp dễ nhầm lẫn khi sử dụng ký hiệu ®.

Một vướng mắc phổ biến khác là nhận thức chưa đầy đủ về phạm vi hiệu lực của nhãn hiệu. Nhiều doanh nghiệp có xu hướng sử dụng ký hiệu ® theo tình trạng bảo hộ tại nước ngoài mà chưa hoàn tất thủ tục tại Việt Nam. Điều này tiềm ẩn nguy cơ vi phạm quy định về sở hữu trí tuệ, nhất là khi hàng hóa được nhập khẩu hoặc phân phối rộng rãi trên thị trường nội địa.

Trong bối cảnh đó, cơ quan hải quan đã đưa ra hướng dẫn cụ thể nhằm tháo gỡ vướng mắc và thống nhất cách hiểu trong thực thi. Theo khoản 1 Điều 36 Nghị định số 37/2026/NĐ-CP, nhãn hàng hóa phải được thể hiện trên hàng hóa hoặc bao bì thương phẩm ở vị trí dễ dàng quan sát, bảo đảm người tiêu dùng có thể nhận biết đầy đủ thông tin mà không cần tháo rời sản phẩm.

Quy định này nhấn mạnh tính “dễ quan sát” thay vì yêu cầu cứng nhắc về vị trí. Các nội dung bắt buộc không nhất thiết phải đặt tại một điểm duy nhất, nhưng phải đảm bảo người tiêu dùng có thể tiếp cận đầy đủ và thuận tiện. Đây được xem là điểm tháo gỡ quan trọng cho doanh nghiệp trong việc thiết kế bao bì linh hoạt hơn, đặc biệt với các sản phẩm có kích thước nhỏ hoặc thiết kế phức tạp.

Đối với các mặt hàng đặc thù như tranh, tượng, đồ gốm sứ mỹ nghệ hoặc sản phẩm điêu khắc, quy định cũng cho phép sử dụng thẻ rời hoặc bố trí nhãn ở mặt sau, mặt dưới nếu không thể gắn trực tiếp tại vị trí dễ quan sát. Điều này phản ánh cách tiếp cận thực tế, phù hợp với đặc tính của từng nhóm hàng hóa.

Liên quan đến ký hiệu ®, quy định tại Thông tư số 11/2015/TT-BKHCN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 06/2024/TT-BKHCN) đã làm rõ các hành vi vi phạm. Theo đó, việc sử dụng ký hiệu ® hoặc các cụm từ như “đã được bảo hộ”, “thuộc độc quyền” sẽ bị coi là sai phạm nếu nhãn hiệu chưa được bảo hộ tại Việt Nam hoặc đã hết hiệu lực.

Tuy nhiên, quy định cũng mở ra hướng xử lý linh hoạt hơn. Trong trường hợp doanh nghiệp sử dụng ký hiệu ® nhưng đồng thời cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về tình trạng bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam, hành vi này không bị coi là vi phạm. Đây được xem là giải pháp dung hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp toàn cầu.

Theo các chuyên gia, việc hoàn thiện quy định và hướng dẫn cụ thể không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch trên thị trường. Khi thông tin về sản phẩm và quyền sở hữu trí tuệ được thể hiện rõ ràng, người tiêu dùng sẽ có cơ sở tin cậy hơn trong lựa chọn hàng hóa.

Trong dài hạn, việc tuân thủ đúng quy định về nhãn hàng hóa và sở hữu trí tuệ sẽ trở thành yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng khắt khe, minh bạch thông tin không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam tiếp cận các thị trường quốc tế.

Những hướng dẫn mới từ cơ quan hải quan vì vậy không chỉ mang ý nghĩa tháo gỡ vướng mắc trước mắt, mà còn tạo nền tảng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh minh bạch, chuyên nghiệp và bền vững hơn trong tương lai.

An Dương