Châu Âu ban hành ba tiêu chuẩn mới tăng cường an toàn thiết bị bay không người lái

Thiết bị bay không người lái (drone) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong vận chuyển, nông nghiệp, giám sát hạ tầng và khảo sát địa hình. Tuy nhiên, nguy cơ thiết bị bay sai lộ trình, xâm nhập khu vực hạn chế hoặc mất kiểm soát đặt ra yêu cầu cấp thiết về hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật.

Trước thực tế này, Ủy ban Tiêu chuẩn hóa châu Âu (CEN) đã xây dựng ba tiêu chuẩn EN 4709-003:2026, EN 4709-005:2026 và EN 4709-006:2026, tập trung vào các chức năng an toàn quan trọng của thiết bị bay không người lái. Điểm chung của bộ tiêu chuẩn là không chỉ quy định yêu cầu thiết kế mà còn đưa ra phương pháp thử nghiệm, kiểm chứng khả năng vận hành trong những tình huống cụ thể.

Châu Âu ban hành ba tiêu chuẩn mới tăng cường an toàn thiết bị bay không người lái 

Kiểm soát không phận và giới hạn phạm vi hoạt động

Tiêu chuẩn EN 4709-003:2026 tập trung vào chức năng nhận biết khu vực địa lý (geo-awareness), giúp thiết bị xác định các giới hạn không phận liên quan đến vị trí, độ cao và thời gian hoạt động. Hệ thống phải có khả năng cảnh báo kịp thời khi thiết bị có nguy cơ tiếp cận khu vực hạn chế, tạo điều kiện để người điều khiển điều chỉnh đường bay.

Đáng chú ý, tiêu chuẩn còn đề cập đến chức năng hàng rào địa lý tự động (geofencing), cho phép thiết bị chủ động điều chỉnh quỹ đạo nhằm tránh xâm nhập vùng không phận bị giới hạn. Tuy nhiên, quyền can thiệp của người điều khiển vẫn phải được bảo đảm để xử lý những tình huống phát sinh ngoài dự kiến.

Trong khi đó, EN 4709-005:2026 quy định yêu cầu đối với chức năng giới hạn không gian bay (geocaging), đặc biệt dành cho thiết bị thuộc lớp C6. Tiêu chuẩn xác định phạm vi hoạt động trong không gian ba chiều, bao gồm vùng bay thông thường và vùng dự phòng phục vụ xử lý sự cố.

Khi thiết bị vượt khỏi vùng bay thông thường, hệ thống phải tự động kích hoạt quy trình xử lý tình huống bất thường và cảnh báo người điều khiển. Trường hợp vượt ra ngoài giới hạn không gian hoạt động, cơ chế chấm dứt chuyến bay phải được kích hoạt nhằm hạn chế nguy cơ gây mất an toàn.

Tăng cường khả năng xử lý sự cố và chấm dứt chuyến bay

Khác với hai tiêu chuẩn trên, EN 4709-006:2026 tập trung vào hệ thống chấm dứt chuyến bay (Flight Termination System – FTS), áp dụng cho các hệ thống thiết bị bay liên quan thuộc lớp C5 và C6.

Tiêu chuẩn quy định yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thử nghiệm đối với cơ chế chấm dứt hoạt động khi thiết bị không còn khả năng duy trì chuyến bay an toàn. Việc kích hoạt có thể được thực hiện thủ công hoặc tự động, tùy theo thiết kế hệ thống.

Một yêu cầu quan trọng là chức năng chấm dứt chuyến bay phải có tính độc lập với hệ thống điều khiển thông thường, bảo đảm khả năng hoạt động ngay cả khi xảy ra lỗi dẫn đường hoặc điều khiển. Đồng thời, nhà sản xuất phải đánh giá khoảng cách thiết bị có thể tiếp tục di chuyển trước khi tiếp đất, có tính đến độ cao, tác động của gió và thời gian phản ứng để xác định vùng đệm an toàn phù hợp.

Hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật, nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất

Ba tiêu chuẩn mới tạo thành các lớp bảo vệ bổ trợ cho nhau, từ nhận diện nguy cơ xâm nhập không phận, kiểm soát giới hạn hoạt động đến chấm dứt chuyến bay khi các biện pháp phòng ngừa không còn hiệu quả.

Việc cụ thể hóa yêu cầu an toàn thành các tiêu chí có thể đo lường, thử nghiệm và kiểm chứng giúp nhà sản xuất chủ động đánh giá độ tin cậy của thiết bị, đồng thời hỗ trợ hoạt động đánh giá sự phù hợp với các quy định liên quan tại thị trường châu Âu.

Đối với Việt Nam, trong bối cảnh ứng dụng thiết bị bay không người lái ngày càng mở rộng, bộ tiêu chuẩn này mang lại những kinh nghiệm đáng tham khảo trong xây dựng yêu cầu kỹ thuật, kiểm soát rủi ro và hoàn thiện cơ chế bảo đảm an toàn bay. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp nghiên cứu, cải tiến sản phẩm, nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của thị trường quốc tế.

Bảo Linh