Chuẩn hóa hồ sơ kỹ thuật, kiểm soát chất nguy hại trong sản phẩm điện tử

Sự phát triển nhanh của ngành điện, điện tử kéo theo yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn thành phần vật liệu, hóa chất được sử dụng trong quá trình sản xuất. Một số chất nguy hại có thể tồn tại trong linh kiện, vật liệu hoặc các bộ phận cấu thành sản phẩm, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người nếu không được kiểm soát phù hợp. Trong khi đó, việc xác định một sản phẩm có đáp ứng yêu cầu hạn chế chất nguy hại hay không đòi hỏi thông tin đầy đủ, có căn cứ về nguồn gốc và thành phần vật liệu.

Thực tế, một sản phẩm điện, điện tử thường được cấu thành từ nhiều linh kiện, vật liệu và cụm lắp ráp phụ, có thể đến từ các nhà cung ứng khác nhau. Nếu thiếu hồ sơ kỹ thuật rõ ràng, nhà chế tạo sẽ gặp khó khăn trong việc đánh giá mức độ tuân thủ của từng thành phần cũng như chứng minh sự phù hợp của sản phẩm hoàn chỉnh.

Từ yêu cầu đó, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14462:2025 được xây dựng nhằm hướng dẫn việc lập tài liệu kỹ thuật phục vụ đánh giá các sản phẩm điện và điện tử liên quan đến hạn chế các chất nguy hại. Tiêu chuẩn hoàn toàn tương đương IEC 63000:2016 và Đính chính kỹ thuật 1:2022, do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E3 về thiết bị điện tử dân dụng biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Theo TCVN 14462:2025, nhà chế tạo là tổ chức hoặc cá nhân chế tạo một sản phẩm hoặc có một sản phẩm được thiết kế hoặc chế tạo, và đưa sản phẩm đó ra thị trường, dưới tên hoặc nhãn hiệu của mình. Nhà chế tạo có trách nhiệm biên soạn bộ tài liệu kỹ thuật để chứng minh sản phẩm điện, điện tử đáp ứng các yêu cầu hạn chế chất nguy hại có liên quan. Phạm vi tiêu chuẩn tập trung vào tài liệu phục vụ đánh giá sản phẩm, không bao gồm việc lập tài liệu về hệ thống quản lý của nhà chế tạo.

Bộ hồ sơ kỹ thuật tối thiểu phải có bốn nhóm thông tin. Thứ nhất là mô tả chung về sản phẩm, trong đó có mục đích sử dụng dự kiến. Đây cũng là căn cứ để xem xét những trường hợp miễn trừ, nếu có. Thứ hai là tài liệu về vật liệu, bộ phận và các cụm lắp ráp phụ cấu thành sản phẩm. Thứ ba là thông tin thể hiện mối liên hệ giữa tài liệu kỹ thuật với từng vật liệu, bộ phận tương ứng. Cuối cùng là danh mục tiêu chuẩn hoặc quy định kỹ thuật được sử dụng để xây dựng, tham chiếu hồ sơ.

Đáng chú ý, tiêu chuẩn không yêu cầu nhà chế tạo chỉ tập trung kiểm tra thành phẩm mà còn phải xem xét các thành phần được sử dụng trong quá trình sản xuất. Những vật liệu bổ sung như thiếc hàn, sơn, chất kết dính cũng cần được tính đến khi đánh giá khả năng xuất hiện các chất bị hạn chế. Quá trình xây dựng hồ sơ được triển khai qua bốn nhiệm vụ chính: xác định thông tin cần thiết, thu thập thông tin, đánh giá chất lượng và độ tin cậy của thông tin, đồng thời bảo đảm tài liệu kỹ thuật luôn hợp lệ.

Không dừng lại ở việc thu thập giấy tờ, nhà chế tạo còn phải thiết lập quy trình đánh giá chất lượng và độ tin cậy của từng tài liệu. Nguồn cung cấp, nội dung, thông tin liên hệ, trách nhiệm của người ký và thời điểm lập tài liệu đều có thể được xem xét. Nếu hồ sơ chưa đủ căn cứ, nhà chế tạo cần có biện pháp tiếp theo, chẳng hạn yêu cầu nhà cung cấp bổ sung thông tin hoặc tự tiến hành phân tích chất.

Một yêu cầu quan trọng khác của TCVN 14462:2025 là duy trì tính hợp lệ của hồ sơ kỹ thuật. Nhà chế tạo phải rà soát định kỳ các tài liệu đã thu thập, đồng thời cập nhật khi có thay đổi liên quan đến vật liệu, bộ phận hoặc cụm lắp ráp phụ. Điều này giúp hồ sơ phản ánh đúng thành phần thực tế của sản phẩm, tránh tình trạng thông tin đã lỗi thời nhưng vẫn được sử dụng để chứng minh sự phù hợp.

Có thể thấy, TCVN 14462:2025 đặt trọng tâm vào việc chuẩn hóa cách thức thu thập, đánh giá và quản lý thông tin về vật liệu trong sản phẩm điện, điện tử. Thay vì chỉ dựa vào những tuyên bố chung về chất lượng, nhà chế tạo cần có bằng chứng kỹ thuật cụ thể, đủ độ tin cậy để chứng minh mức độ đáp ứng các yêu cầu hạn chế chất nguy hại.

Việc xây dựng hồ sơ có hệ thống cũng góp phần tăng cường kết nối thông tin giữa nhà chế tạo và nhà cung ứng. Khi thông tin về vật liệu, linh kiện được cung cấp đầy đủ và nhất quán, doanh nghiệp có thêm cơ sở nhận diện nguy cơ, kiểm soát đầu vào và xử lý những trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu. Đây là yếu tố quan trọng đối với các ngành sản xuất có chuỗi cung ứng nhiều tầng, trong đó một sản phẩm hoàn chỉnh có thể sử dụng linh kiện từ nhiều nguồn khác nhau.

Về lâu dài, việc áp dụng hướng dẫn của tiêu chuẩn góp phần nâng cao tính minh bạch trong sản xuất, hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát thành phần sản phẩm và chú trọng hơn đến trách nhiệm môi trường. Đây cũng là cơ sở để từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm điện, điện tử, hướng tới hoạt động sản xuất an toàn và bền vững hơn.

Thanh Tùng