Chuyển đổi năng lượng: Chậm chân sẽ mất lợi thế cạnh tranh

Một trong những điểm sáng là các doanh nghiệp nội địa chủ động chuyển dịch sang năng lượng tái tạo. Masan là ví dụ tiêu biểu khi từng bước tích hợp năng lượng sạch vào chuỗi sản xuất. Từ năm 2023, Masan MEATLife đã chuyển đổi một trong bốn nhà máy sang vận hành hoàn toàn bằng năng lượng sinh khối, tận dụng nguồn trấu và mùn cưa. Tại trang trại chăn nuôi ở Nghệ An, khí sinh học từ chất thải chăn nuôi cũng được khai thác để giảm phụ thuộc vào điện lưới.

Năng lượng tái tạo, góp phần giúp Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Ở lĩnh vực hàng tiêu dùng, Masan Consumer Holdings duy trì tỷ lệ sử dụng năng lượng sinh khối trung bình lên tới 87% tại các cơ sở sản xuất. Song song với đó là các giải pháp tối ưu hóa quy trình như thu hồi nhiệt thất thoát, bảo trì thiết bị định kỳ nhằm giảm tiêu hao năng lượng. Trong khi đó, Masan High-Tech Materials là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực khoáng sản đã đạt chứng nhận ISO 50001:2018 về quản lý năng lượng nhờ điều chỉnh kỹ thuật, cắt giảm điện năng trong vận hành hệ thống bơm.

Không chỉ dừng ở cấp doanh nghiệp, xu hướng chuyển đổi năng lượng đang lan rộng tại các khu công nghiệp. Khu Công nghệ cao TP.HCM (SHTP) đặt mục tiêu đến năm 2045, 50% tổng năng lượng tiêu thụ sẽ đến từ nguồn tái tạo cao hơn đáng kể so với mức bình quân khoảng 15% của toàn thành phố. Với lộ trình này, SHTP hướng tới trở thành khu công nghệ cao “Net Zero” đầu tiên của Việt Nam.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp trong khu đã chủ động triển khai hệ thống điện mặt trời tại chỗ như Sacom-Chip Sáng, Intel, Transimex hay MWG. Bên cạnh điện mặt trời, hydrogen xanh cũng đang được xem là nguồn năng lượng tiềm năng, có thể đóng vai trò quan trọng trong tương lai.

Theo ông Đồng Trinh Hoàng, Phó Giám đốc Công ty CP Tư vấn xây dựng Điện 4 (EVN PECC4), nhu cầu hydrogen xanh tại Việt Nam có thể đạt khoảng 436.000 tấn mỗi năm vào năm 2030 và tăng lên tới 40,7 triệu tấn vào năm 2050. Tuy nhiên, năng lực sản xuất hiện vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở khâu lưu trữ và công nghệ thu giữ carbon. Việc thiếu đồng bộ về cơ chế chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định an toàn cũng đang trở thành rào cản lớn.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Nguyễn Phương Nam, Tổng Giám đốc Công ty KLINOVA, nhận định năng lượng tái tạo không chỉ giúp Việt Nam tiến gần hơn tới các mục tiêu phát triển bền vững như năng lượng sạch, hành động khí hậu hay tăng trưởng kinh tế bao trùm, mà còn là động lực quan trọng để thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong lộ trình này, năng lượng tái tạo được xác định là lực đẩy then chốt, góp phần hình thành nền kinh tế xanh, tuần hoàn và phát triển bền vững. Việc chuyển dịch từ các nguồn năng lượng hóa thạch sang điện mặt trời, điện gió, sinh khối hay hydrogen xanh không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mà còn mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Đáng chú ý, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế tự nhiên để phát triển năng lượng tái tạo. Số giờ nắng trung bình mỗi năm đạt từ 2.000 đến 2.600 giờ, với cường độ bức xạ từ 3,69 đến 5,9 kWh/m² – điều kiện thuận lợi cho điện mặt trời. Bên cạnh đó, đường bờ biển dài hơn 3.000 km với nhiều khu vực có tốc độ gió trung bình trên 6,5 m/s, tạo tiềm năng lớn cho điện gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi.

Ngân hàng Thế giới đánh giá Việt Nam là quốc gia có tiềm năng điện gió lớn nhất Đông Nam Á, với công suất kỹ thuật ước tính trên 600 GW. Theo PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, nếu tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng dồi dào này, Việt Nam hoàn toàn có thể từng bước thay thế năng lượng hóa thạch, tạo nền tảng vững chắc cho một nền kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Rõ ràng, chuyển đổi năng lượng đang mở ra cơ hội lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về tốc độ và quyết tâm hành động. Nếu chậm chân trong hoàn thiện chính sách, làm chủ công nghệ và đầu tư hạ tầng, Việt Nam không chỉ bỏ lỡ lợi thế tự nhiên sẵn có, mà còn đứng trước nguy cơ tụt lại trong cuộc đua kinh tế xanh toàn cầu.

Thanh Hiền