Chuyển đổi xanh: Doanh nghiệp cần chủ động thay đổi tư duy, xây dựng chiến lược phù hợp

Những năm gần đây, thế giới chứng kiến làn sóng chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững. Theo Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các tác động ngày càng cực đoan của biến đổi khí hậu như hạn hán, xâm nhập mặn, bão lũ không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp sinh kế và an ninh xã hội của nhiều quốc gia.

Song song với đó, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động giá năng lượng đang đẩy chi phí sản xuất lên cao, tạo áp lực chưa từng có đối với doanh nghiệp toàn cầu. Những rủi ro này không còn mang tính dự báo, mà đã trở thành sức ép hiện hữu, buộc các nền kinh tế phải tăng tốc chuyển đổi sang mô hình phát triển ít phát thải và có khả năng chống chịu cao hơn.

Tại Việt Nam, cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 đang thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế và tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững. Hệ thống chính sách về tăng trưởng xanh, chuyển dịch năng lượng đã từng bước được định hình, với nhiều chương trình phát triển điện gió, điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và các công nghệ mới như hydrogen xanh.

Ảnh minh họa.

Thực tế cho thấy, một số doanh nghiệp đã chủ động “đi trước” và bước đầu gặt hái kết quả tích cực. Điển hình, Công ty Detech Coffee (Sơn La) sớm tích hợp tiêu chuẩn ESG vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu đến thị trường xuất khẩu. Nhờ hợp tác quốc tế, doanh nghiệp này phát triển các giống cà phê Arabica mới như Starmaya, THA1, H16, giúp thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Từ năm 2022, mô hình nông – lâm kết hợp, trồng xen cà phê với mắc-ca, keo dậu không chỉ bảo vệ tài nguyên đất, nước mà còn gia tăng thu nhập cho nông dân. Đồng thời, việc áp dụng các chứng chỉ quốc tế như Rainforest Alliance, 4C và hệ thống truy xuất nguồn gốc theo tiêu chuẩn EUDR đã giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường xuất khẩu. Quy mô liên kết nông hộ tăng mạnh từ 320 hộ năm 2020 lên khoảng 7.500 hộ hiện nay. Thực tiễn này cho thấy, chuyển đổi xanh không đơn thuần là chi phí mà có thể trở thành động lực tạo ra giá trị dài hạn.

Tuy nhiên, bức tranh chung vẫn tồn tại nhiều gam màu xám. Theo ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, rào cản lớn nhất hiện nay đến từ hạn chế về nguồn lực tài chính, công nghệ lõi chưa đáp ứng yêu cầu, hệ thống đo đếm phát thải thiếu đồng bộ và năng lực thực thi ở địa phương còn yếu.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp là lực lượng trung tâm của quá trình chuyển đổi, lại chưa được hỗ trợ tương xứng để đóng vai trò dẫn dắt. Không ít doanh nghiệp vẫn coi “xanh hóa” là gánh nặng chi phí, dẫn đến tâm lý e ngại, triển khai mang tính hình thức, thiếu chiến lược dài hạn. Khoảng cách giữa chủ trương và thực thi vì thế vẫn còn khá lớn.

Trong khi đó, hành trình hướng tới Net Zero không cho phép trì hoãn. Nếu không kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn”, doanh nghiệp Việt có nguy cơ bị tụt lại trong chuỗi cung ứng toàn cầu là nơi các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành “giấy thông hành” bắt buộc.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi, cần thiết lập cơ chế kết nối chặt chẽ hơn giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ. Việc tăng cường đối thoại chính sách sẽ giúp nhận diện đúng và trúng các khó khăn, từ đó đưa ra giải pháp khả thi hơn.

Bên cạnh đó, cần phát triển mạnh các công cụ tài chính xanh như tín dụng xanh, trái phiếu xanh và quỹ hỗ trợ chuyển đổi, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với chi phí hợp lý. Việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường, cũng như nâng cao năng lực đo đếm và báo cáo phát thải là yếu tố then chốt để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

Quan trọng hơn, bản thân doanh nghiệp phải chủ động thay đổi tư duy, xây dựng chiến lược chuyển đổi xanh phù hợp với năng lực và đặc thù của mình. Chỉ khi đó, “xanh hóa” mới thoát khỏi khẩu hiệu, trở thành động lực thực sự cho tăng trưởng.

Nếu chậm chân, doanh nghiệp sẽ đối mặt nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi. Nhưng nếu đi đúng hướng, chuyển đổi xanh không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội bứt phá trong một trật tự kinh tế mới đang hình thành.

Hiền Anh