Chuyển đổi xanh: Doanh nghiệp Việt giải bài toán vốn, công nghệ

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu gia tăng, chuyển đổi xanh đang trở thành định hướng quan trọng trong phát triển kinh tế. Cùng với đó, các yêu cầu về giảm phát thải và phát triển bền vững từ thị trường quốc tế, trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU), tạo thêm sức ép đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam.

TS. Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Giám đốc APO Việt Nam nhấn mạnh, ESG (môi trường, xã hội và quản trị) không còn là vấn đề riêng của các tập đoàn đa quốc gia. Những yêu cầu từ thị trường, nhà đầu tư, khách hàng và chuỗi cung ứng toàn cầu đang tác động trực tiếp đến doanh nghiệp ở nhiều quy mô. Xu hướng này tạo sức ép về nguồn lực đầu tư, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và phương thức quản trị. 

Thiếu vốn, công nghệ cản trở chuyển đổi xanh

Thực tế, theo báo cáo đánh giá mức độ thực hành ESG trong doanh nghiệp được thực hiện thông qua khảo sát 1.019 doanh nghiệp trên diện rộng và khảo sát chuyên sâu 13 doanh nghiệp tiêu biểu, đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa khó khăn không chỉ nằm ở chi phí đầu tư công nghệ mà còn ở khả năng tiếp cận vốn, nhân lực kỹ thuật và đáp ứng tiêu chuẩn. Những trở ngại này thể hiện rõ trong quá trình xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và xử lý chất thải sản xuất.

Chuyển đổi xanh cần theo lộ trình phù hợp đối với từng doanh nghiệp. (Ảnh minh họa)

Chị Ngọc Ngà, đại diện doanh nghiệp sản xuất và bao tiêu sản phẩm dược liệu hữu cơ tại Hà Giang cho biết, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn đòi hỏi doanh nghiệp ứng vốn cho cây giống, phân bón, công nghệ và nhiều chi phí đầu vào khác. Trong khi đó, việc liên kết với các hộ dân còn khó khăn do trình độ sản xuất và khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật chưa đồng đều. Doanh nghiệp phải ứng vốn cho cả quá trình sản xuất, từ giống, phân bón đến khi thu hoạch mới có thể thu hồi. Nếu quá trình đánh giá tiêu chuẩn gặp rủi ro thì việc thu hồi vốn càng khó.

Khó khăn về công nghệ cũng xuất hiện trong xử lý chất thải và tận dụng phụ phẩm. Chị Lê Thị Tố Nữ, Giám đốc Công ty TNHH Sành Food (Ninh Bình) cho biết, cơ sở tiêu thụ khoảng 30 tấn chanh đào mỗi năm, cung ứng khoảng 12.000 sản phẩm mỗi tháng và tạo việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động. Dù đã liên kết với HTX và địa phương xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng hữu cơ, sau gần 10 năm hoạt động, doanh nghiệp vẫn chưa tìm được giải pháp phù hợp để xử lý chất thải từ quá trình ủ muối chanh. Nếu có giải pháp công nghệ phù hợp, cơ sở sản xuất có thể tái chế nguồn chất thải này thành một sản phẩm xanh, như chất tẩy rửa hoặc sản phẩm phù hợp khác.

Bà Ngụy Thị Giang, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Sáng tạo Xanh Việt Nam cho rằng, doanh nghiệp và HTX cần kết nối với các đơn vị tư vấn, tổ chức hỗ trợ để tiếp cận giải pháp công nghệ phù hợp. Chẳng hạn, vỏ sầu riêng có thể được xử lý thành than sinh học (biochar), vừa giảm chất thải vừa tạo giá trị từ phụ phẩm. Tuy nhiên, không phải cơ sở nào cũng đủ thông tin và nguồn lực để lựa chọn, triển khai công nghệ phù hợp.

Thiếu dữ liệu gây khó khi đáp ứng tiêu chí ESG

Bên cạnh vốn và công nghệ, xây dựng dữ liệu sản xuất cũng là trở ngại đối với doanh nghiệp. Muốn xác định mức tiêu hao năng lượng, nước, nguyên liệu và lượng phát thải, doanh nghiệp cần có hệ thống theo dõi đáng tin cậy. Đây cũng là cơ sở để đánh giá hiệu quả cải tiến và chứng minh kết quả với đối tác.

Theo ông Nguyễn Thành Công, nhà sáng lập, Giám đốc điều hành Công ty TNHH LC Việt Nam, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó trong sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải carbon, tiết kiệm nước và ứng dụng công nghệ vào vận hành. Khi thiếu dữ liệu, doanh nghiệp khó xác định công đoạn gây lãng phí, lựa chọn giải pháp ưu tiên và đánh giá hiệu quả đầu tư. Trong khi đó, thực hành ESG còn đòi hỏi doanh nghiệp quan tâm đến an toàn lao động, điều kiện làm việc, đào tạo nhân lực, trách nhiệm với nhà cung cấp và minh bạch trong quản trị.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, các yêu cầu này cần được xem xét từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến tổ chức sản xuất và quản lý nhà cung cấp. Nếu thiếu sự chuẩn bị, doanh nghiệp có thể bị động khi đối tác thay đổi tiêu chí hoặc yêu cầu dữ liệu chứng minh.

Vì vậy, chuyển đổi xanh cần có lộ trình phù hợp quy mô và điều kiện thực tế của từng doanh nghiệp. Bên cạnh nỗ lực đổi mới nội tại, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được hỗ trợ tiếp cận vốn, thông tin tiêu chuẩn, tư vấn kỹ thuật và công nghệ phù hợp. Khi được triển khai thực chất, ESG có thể giúp doanh nghiệp giảm lãng phí, cải thiện năng suất và nâng cao sức cạnh tranh, thay vì chỉ làm phát sinh thêm thủ tục báo cáo.

Việt Nam đã thúc đẩy kinh tế xanh, tăng trưởng xanh trong hơn một thập kỷ qua. Trong giai đoạn tới, việc tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, công nghệ và năng lực thực hiện sẽ góp phần giúp doanh nghiệp chủ động thích ứng với yêu cầu mới, biến chuyển đổi xanh thành động lực cho tăng trưởng bền vững.

Lê Lan