Đánh giá chất lượng lô hàng: Vai trò của việc lấy mẫu

Mẫu thử không phải là kiểm tra từng sản phẩm

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, một lô hàng có thể gồm hàng trăm, hàng nghìn sản phẩm. Việc kiểm tra từng sản phẩm không phải lúc nào cũng cần thiết hoặc khả thi. Vì vậy, lấy mẫu để thử nghiệm là một cách kiểm tra được áp dụng trong những trường hợp phù hợp.

Hiểu đơn giản, mẫu thử là một phần hàng hóa được lấy ra để kiểm tra một hoặc nhiều đặc tính nhất định. Kết quả thử nghiệm giúp xác định mẫu có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật được áp dụng hay không. Nếu mẫu được lấy đúng phương pháp và đáp ứng điều kiện đại diện, kết quả có thể được sử dụng làm căn cứ đánh giá lô hàng theo quy định tương ứng.

Lấy mẫu đúng quy trình là cơ sở quan trọng để đánh giá chất lượng lô hàng thông qua kết quả thử nghiệm.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thử nghiệm mẫu và kiểm tra trực tiếp tất cả sản phẩm. Khi một mẫu được đưa đi thử nghiệm, kết quả trước hết phản ánh những chỉ tiêu đã kiểm tra trên mẫu đó. Điều này không có nghĩa từng sản phẩm còn lại trong lô đều đã được thử nghiệm riêng.

Chẳng hạn, một lô hàng gồm nhiều chai sản phẩm cùng loại được lấy mẫu để kiểm tra một chỉ tiêu hóa học. Kết quả đạt yêu cầu cho biết mẫu đáp ứng chỉ tiêu đó theo phương pháp thử được sử dụng. Không thể chỉ từ kết quả này kết luận rằng sản phẩm đã đáp ứng tất cả yêu cầu khác nếu những chỉ tiêu đó chưa được kiểm tra.

Vì sao cách lấy mẫu rất quan trọng?

Để mẫu có thể đại diện cho lô hàng, trước hết cần xác định rõ lô hàng được kiểm tra. Không phải cứ sản phẩm có cùng tên gọi hoặc bao bì giống nhau thì đương nhiên được xem là cùng một lô. Việc xác định lô phải căn cứ vào quy định áp dụng đối với hàng hóa và hoạt động kiểm tra cụ thể.

Trong kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường, Thông tư 01/2024/TT-BKHCN quy định việc lấy mẫu ngẫu nhiên để đại diện cho lô hàng được kiểm tra. Số lượng mỗi đơn vị mẫu phải đủ để thử nghiệm các chỉ tiêu cần kiểm tra theo yêu cầu quản lý và phương pháp thử quy định.

Quy định này cho thấy mẫu thử không được lựa chọn tùy tiện. Việc lấy mẫu cần tuân thủ quy trình, xác định đúng lô hàng và bảo đảm lượng mẫu cần thiết cho việc thử nghiệm. Nếu cách lấy mẫu không phù hợp, kết quả có thể không phản ánh đúng đặc điểm của lô hàng cần đánh giá.

Số lượng mẫu cần lấy cũng không có con số chung áp dụng cho mọi sản phẩm. Yêu cầu này phụ thuộc vào quy định liên quan, đặc điểm hàng hóa, chỉ tiêu cần thử nghiệm và phương pháp thử. Vì vậy, không thể mặc định rằng chỉ cần lấy một sản phẩm là đủ để đánh giá bất kỳ lô hàng nào.

Bên cạnh đó, mẫu phải được bảo quản, niêm phong và chuyển đến đơn vị thử nghiệm theo yêu cầu của quy trình áp dụng. Những công đoạn này giúp bảo đảm mẫu được nhận diện rõ ràng, hạn chế nguy cơ nhầm lẫn hoặc thay đổi trong quá trình vận chuyển, đồng thời tạo căn cứ để đối chiếu khi cần thiết.

Theo Thông tư 01/2024/TT-BKHCN, việc lấy mẫu phục vụ kiểm tra chất lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường phải được lập biên bản. Mẫu gửi thử nghiệm cũng được thực hiện theo trình tự quy định. Đây là những bước quan trọng nhằm bảo đảm tính rõ ràng của quá trình kiểm tra.

Đọc kết quả thử nghiệm cần chú ý điều gì?

Khi tiếp nhận một kết quả thử nghiệm, điều đầu tiên cần xem là mẫu được lấy từ lô hàng nào và kiểm tra những chỉ tiêu gì. Một mẫu có thể đạt yêu cầu ở chỉ tiêu này nhưng chưa đáp ứng yêu cầu ở chỉ tiêu khác. Vì vậy, kết quả phải được hiểu trong phạm vi thử nghiệm đã thực hiện, không nên suy rộng thành kết luận về mọi đặc tính của sản phẩm.

Cũng cần phân biệt kết quả thử nghiệm với quyết định xử lý chất lượng hàng hóa. Trong hoạt động kiểm tra nhà nước, kết quả thử nghiệm là căn cứ để cơ quan kiểm tra xem xét, xử lý theo quy định. Việc đánh giá và đưa ra kết luận phải gắn với hồ sơ kiểm tra, lô hàng được xác định và yêu cầu kỹ thuật liên quan.

Đối với doanh nghiệp, lấy mẫu thử nghiệm là một khâu trong hoạt động kiểm soát chất lượng, không thay thế việc duy trì chất lượng trong suốt quá trình sản xuất, bảo quản và lưu thông. Doanh nghiệp cần thực hiện các biện pháp kiểm soát phù hợp để hạn chế sự khác biệt giữa các sản phẩm trong cùng lô.

Với người tiêu dùng, thông tin một sản phẩm đã được thử nghiệm không đồng nghĩa mọi chỉ tiêu chất lượng đều đã được kiểm tra. Khi tìm hiểu thông tin về chất lượng hàng hóa, cần chú ý phạm vi thử nghiệm, chỉ tiêu được đánh giá và căn cứ công bố kết quả.

Một mẫu thử có thể là căn cứ quan trọng để đánh giá cả lô hàng nhưng giá trị đại diện của mẫu phụ thuộc vào cách lấy mẫu và quy định áp dụng. Hiểu đúng điều này giúp tránh hai cách hiểu sai cho rằng kết quả của một mẫu luôn bảo đảm mọi sản phẩm trong lô đều giống nhau, hoặc ngược lại, cho rằng kết quả thử nghiệm mẫu không có giá trị đối với việc đánh giá lô hàng.

Hùng Anh