Đẩy mạnh năng lượng xanh trong sản xuất: Xu hướng tất yếu của doanh nghiệp

Trước đây, Hợp tác xã Suối Giàng (Văn Chấn) phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn điện lưới trong quá trình chế biến chè Shan tuyết. Sự phụ thuộc này tiềm ẩn nhiều rủi ro khi chỉ cần xảy ra sự cố mất điện, nguyên liệu chè có thể bị ảnh hưởng chất lượng, thậm chí hư hỏng, gây lãng phí và làm gián đoạn tiến độ giao hàng. Áp lực đó buộc hợp tác xã phải tìm hướng đi mới. Với kinh phí hơn 700 triệu đồng, giữa tháng 3/2026, đơn vị đã đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời có công suất 30 kW sử dụng trực tiếp và 30 kW lưu trữ qua hệ thống pin.

Nhờ cơ chế hòa lưới bán tải có lưu trữ, hệ thống có thể ưu tiên sử dụng điện từ năng lượng mặt trời, đồng thời tự động bổ sung điện lưới khi cần thiết, giúp duy trì sản xuất ngay cả khi mất điện. Hiệu quả mang lại rất rõ ràng khi hợp tác xã tiết kiệm khoảng 30% chi phí tiền điện, tương đương 1,2 đến 1,5 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời đặt mục tiêu tăng sản lượng từ 10 đến 15% trong năm 2026. Điều này cho thấy, năng lượng xanh không chỉ là giải pháp tiết kiệm mà còn trực tiếp nâng cao năng suất và độ ổn định trong sản xuất.

Hợp tác xã Suối Giàng đầu tư trên 700 triệu đồng lắp đặt hệ thống điện năng lượng mặt trời.

Ở quy mô lớn hơn, xu hướng chuyển đổi năng lượng đang diễn ra mạnh mẽ tại các khu công nghiệp, nơi tiêu thụ điện năng lớn nhất. Tại Khu công nghiệp Hải Hà (Quảng Ninh), chủ đầu tư hạ tầng đã chủ động cho phép các doanh nghiệp thứ cấp triển khai điện mặt trời áp mái nhằm giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch và kiểm soát phát thải. Một trong những dự án tiêu biểu có tổng mức đầu tư khoảng 100 tỷ đồng, lắp đặt hệ thống pin trên diện tích hơn 160.000 m2 mái nhà xưởng với công suất phát điện trên 20.000 kW, dự kiến đáp ứng khoảng 30% nhu cầu điện của doanh nghiệp.

Không dừng lại ở việc tiết giảm chi phí, việc sử dụng năng lượng xanh tại đây còn gắn trực tiếp với yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Các đối tác từ châu Âu và Hoa Kỳ ngày càng đặt ra tiêu chuẩn khắt khe về phát thải, đặc biệt liên quan đến cơ chế điều chỉnh carbon (CBAM). Nếu không đáp ứng các tiêu chí này, sản phẩm có thể bị đánh thuế cao dựa trên cường độ phát thải khí nhà kính, làm suy giảm nghiêm trọng sức cạnh tranh. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển đổi năng lượng không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dữ liệu thực tế cho thấy, tiềm năng phát triển năng lượng xanh trong sản xuất tại Việt Nam vẫn còn rất lớn nhưng chưa được khai thác hết. Hiện cả nước có hơn 380 khu công nghiệp và khoảng 700 cụm công nghiệp, với tiềm năng điện mặt trời áp mái ước đạt từ 12 đến 20 GWp, tương đương công suất của hơn 10 nhà máy nhiệt điện than.

Nếu được tận dụng hiệu quả, nguồn năng lượng này không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia và nâng cao vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Ngay cả ở quy mô nhỏ, hiệu quả cũng đã được chứng minh khi một hệ thống điện mặt trời khoảng 10,8 kWp có thể giúp giảm tới hai phần ba chi phí tiền điện hàng tháng.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi năng lượng xanh vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản. Chi phí đầu tư ban đầu còn cao khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, e ngại. Bên cạnh đó, cơ chế chính sách chưa thực sự đồng bộ, còn thay đổi theo từng giai đoạn, trong khi quy định về mua bán điện và giới hạn công suất vẫn chưa tạo được động lực đủ mạnh. Những điểm nghẽn này nếu không sớm được tháo gỡ sẽ khiến không ít doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội nâng cao năng suất và giảm chi phí.

Phơi khô nguyên liệu tại Công ty cổ phần Yên Thành bằng năng lượng mặt trời giúp tiết kiệm chi phí và thân thiện với môi trường.

Từ những dẫn chứng cụ thể, có thể thấy rõ một xu hướng không thể đảo ngược. Doanh nghiệp chủ động chuyển đổi năng lượng sẽ giảm được chi phí, ổn định sản xuất và đáp ứng yêu cầu thị trường, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ngược lại, những đơn vị chậm thích ứng không chỉ phải chịu chi phí sản xuất cao hơn mà còn đối mặt với rủi ro bị áp thuế carbon, mất lợi thế cạnh tranh, thậm chí bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao và yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe, năng lượng xanh đã trở thành thước đo mới của năng suất và chất lượng. Doanh nghiệp không còn nhiều thời gian để chần chừ, bởi càng chậm chuyển đổi, cái giá phải trả sẽ càng lớn.

Hiền Anh