Dệt may trước áp lực tăng trưởng hai con số: Không thể đi tiếp bằng gia công giá rẻ

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt khoảng 46 tỷ USD, tiếp tục giữ vị thế một trong những ngành xuất khẩu chủ lực. Giá trị gia tăng nội địa đạt gần 23 tỷ USD, cho thấy ngành đã có bước cải thiện nhất định trong việc giữ lại nguồn lực trong nước. Tuy nhiên, với tốc độ tăng trưởng thị trường dệt may toàn cầu chỉ khoảng 1,7%/năm và mức tăng bình quân 6%/năm của ngành trong 6 năm gần đây, mục tiêu tăng trưởng hai chữ số rõ ràng không thể đạt được bằng tư duy mở rộng sản lượng đơn thuần.

Yêu cầu chuyển sang tăng trưởng theo chiều sâu vì thế trở thành lựa chọn bắt buộc. Theo Nguyễn Hoài Nam, chuyên gia kinh tế công nghiệp, để tạo ra bước nhảy vọt, ngành dệt may cần nâng mạnh tỷ trọng các phương thức FOB, ODM và tiến tới OBM. Khi doanh nghiệp làm chủ được thiết kế, nguyên liệu và thị trường, giá trị gia tăng mới đủ lớn để tạo nền tảng tăng trưởng bền vững. Đây không phải khẩu hiệu mà là điều kiện sống còn nếu ngành muốn đồng hành cùng mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế.

Ngành dệt may hiện vẫn tập trung nhiều vào khâu gia công.

Đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam cho biết, nhiều đơn vị thành viên đang tái cấu trúc theo hướng giảm gia công thuần túy, tăng đầu tư vào khâu dệt, nhuộm, hoàn tất và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Tỷ trọng đơn hàng FOB, ODM trong tổng doanh thu từng bước nâng lên, dù quá trình này đòi hỏi nguồn vốn lớn và thời gian dài.

Ở cấp doanh nghiệp, xu hướng nâng cao hiệu suất và hiệu quả hoạt động đang được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu rõ ràng. Tại Tổng công ty cổ phần Dệt may Hòa Thọ, Tổng Giám đốc Nguyễn Ngọc Bình cho biết năm 2026 đơn vị tiếp tục nâng cao hiệu suất, khai thác những khu vực còn dư địa tăng trưởng và phát triển mặt hàng mới có giá trị gia tăng cao, sử dụng nguyên liệu khác biệt. Song song đó là quy hoạch lại hệ thống khách hàng, xác định dòng hàng chủ lực cho từng nhà máy trên cơ sở đánh giá hiệu quả hợp tác và mức độ đồng hành của đối tác. Cách tiếp cận này cho thấy doanh nghiệp không còn chạy theo số lượng đơn hàng, mà chú trọng chất lượng và tính bền vững của thị trường.

Cùng quan điểm, tại Tổng công ty cổ phần Dệt may Nam Định, Tổng Giám đốc Vũ Ngọc Tuấn khẳng định đơn vị đã xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh bám sát thực tiễn và phù hợp với nguồn lực từng đơn vị thành viên, với trọng tâm xuyên suốt là nâng cao hiệu suất, hiệu quả của từng ngành sản xuất làm nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Để đạt mục tiêu doanh thu 1.200 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 12,2 tỷ đồng trong năm nay, doanh nghiệp tập trung đổi mới công tác chỉ đạo, điều hành theo phương châm quyết liệt, kỷ cương, khoa học và hiệu quả; đồng thời hoàn thiện cơ chế tiền lương, thu nhập và hệ thống KPIs gắn chặt với năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc. Đây là minh chứng rõ ràng cho cách tiếp cận tăng trưởng dựa trên quản trị và năng suất thay vì mở rộng quy mô bằng mọi giá.

Bên cạnh bài toán phương thức sản xuất, một điểm nghẽn lớn của ngành vẫn là sự phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu. Điều này không chỉ làm giảm tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa mà còn gây khó khăn trong việc đáp ứng quy tắc xuất xứ của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương. Khi không đáp ứng được yêu cầu về nguồn gốc sợi, vải, nhiều doanh nghiệp không thể tận dụng ưu đãi thuế quan, làm suy giảm lợi thế cạnh tranh.

Dệt may Việt Nam hiện nay không còn là tìm thêm đơn hàng mà là làm cho mỗi đơn hàng mang lại giá trị cao.

Theo các chuyên gia, phát triển công nghiệp dệt - nhuộm - hoàn tất theo hướng tập trung, quy mô lớn và gắn với tiêu chuẩn môi trường cao là điều kiện tiên quyết để nâng tỷ lệ nội địa hóa và tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, đây cũng là khâu khó nhất do yêu cầu vốn lớn, công nghệ xử lý môi trường hiện đại và áp lực quy hoạch.

Rõ ràng, bài toán của dệt may Việt Nam hiện nay không còn là tìm thêm đơn hàng mà là làm cho mỗi đơn hàng mang lại giá trị cao hơn. Khi thị trường toàn cầu tăng chậm và lợi thế chi phí lao động không còn bền vững, năng suất, quản trị và khả năng làm chủ chuỗi giá trị trở thành yếu tố quyết định.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số vì thế chỉ có thể đạt được nếu toàn ngành thực sự chuyển mình từ gia công sang làm chủ. Đó không chỉ là chiến lược phát triển của riêng doanh nghiệp dệt may, mà còn là thước đo năng lực tái cấu trúc của khu vực sản xuất Việt Nam trong giai đoạn mới.

Thanh Hiền