Đổi mới quản lý đo lường, giảm thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Phát biểu khai mạc phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Luật Đo lường được Quốc hội ban hành năm 2011, đến nay đã được thực hiện gần 15 năm. Luật đã tạo lập khung pháp lý quan trọng cho hoạt động đo lường, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm công bằng trong giao dịch thương mại, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại phiên họp.

Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; sự xuất hiện của phương tiện đo thông minh, đo tự động, đo từ xa, dữ liệu đo lường điện tử; cùng yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và phát triển kinh tế tư nhân, một số quy định của Luật hiện hành đã bộc lộ hạn chế, bất cập và chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Trong đó, có thể thấy một số vấn đề lớn như: hệ thống khái niệm, thuật ngữ chưa phản ánh đầy đủ hoạt động đo lường hiện đại và thông lệ quốc tế; chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số, dữ liệu đo lường; cơ chế huy động nguồn lực xã hội phát triển hệ thống chuẩn, hạ tầng kỹ thuật đo lường còn hạn chế; chưa có khung pháp lý đầy đủ cho Chương trình bảo đảm đo lường tại doanh nghiệp; phương thức quản lý đối với hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm còn nặng về tiền kiểm, chưa phân định thật rõ hoạt động mang tính thị trường với hoạt động bắt buộc phục vụ quản lý nhà nước; một số quy định về kiểm tra, thanh tra, phân cấp, phân quyền chưa phù hợp với hệ thống pháp luật và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay.

Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đo lường là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là các chủ trương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; phát triển kinh tế tư nhân; chuyển mạnh phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm; đồng thời khắc phục những khó khăn, vướng mắc qua thực tiễn gần 15 năm thi hành Luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị tại phiên họp các đại biểu tập trung cho ý kiến về sự cần thiết ban hành Luật; mục đích, quan điểm và phạm vi sửa đổi; việc thể chế hóa chủ trương của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; tính khả thi và điều kiện bảo đảm thi hành.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Trình bày tóm tắt Tờ trình về dự án Luật, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Nguyễn Nam Hải cho biết, Dự án Luật được xây dựng đúng trình tự, thủ tục theo Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025. Qua rà soát, dự thảo không có nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân nên không thuộc trường hợp bắt buộc xây dựng chính sách trước khi soạn thảo. Tuy nhiên, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động xây dựng dự thảo trên cơ sở ba nhóm chính sách lớn:

Thứ nhất, chuyển đổi số hoạt động đo lường, từng bước chuyển từ phương thức quản lý thủ công sang quản lý trên nền tảng số và dữ liệu số; ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về đo lường.

Thứ hai, đẩy mạnh xã hội hóa, phát huy vai trò của doanh nghiệp trong tham gia xây dựng, phát triển năng lực hệ thống đo lường quốc gia; khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư, cung cấp dịch vụ đo lường theo cơ chế thị trường.

Thứ ba, tăng cường phân công, phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; cải cách thực chất thủ tục hành chính và cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh không còn phù hợp.

Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Nguyễn Nam Hải.

Định hướng này nhằm làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan trung ương và địa phương; chuyển mạnh sang phương thức quản lý dựa trên rủi ro; giảm bớt khâu trung gian, thủ tục không cần thiết; tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đo lường.

Nhìn tổng thể, các nội dung sửa đổi lần này hướng đến mục tiêu xây dựng một khuôn khổ pháp lý về đo lường hiện đại hơn, minh bạch hơn, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Cũng theo ông Hải, Dự thảo đã được lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn đại biểu Quốc hội, hiệp hội, doanh nghiệp, đối tượng chịu tác động; đăng tải công khai và tổ chức 02 hội thảo tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; đồng thời tổng kết thực tiễn, tham khảo kinh nghiệm quốc tế. 

Hồ sơ đã được đánh giá tác động thủ tục hành chính và chính sách; Bộ Tư pháp thẩm định tại Báo cáo số 230/BCTĐ-BTP ngày 08/5/2026 và xác nhận đủ điều kiện trình Chính phủ tại Công văn số 3444/BTP-PLDSKT ngày 20/5/2026. Chính phủ thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung tại Nghị quyết số 162/NQ-CP ngày 23/6/2026.

Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia cho biết thêm, Dự thảo Luật tập trung vào các nhóm nội dung sửa đổi, bổ sung chủ yếu sau:

Thứ nhất, rà soát, hoàn thiện hệ thống thuật ngữ, định nghĩa theo hướng đơn giản, dễ hiểu, chính xác, thống nhất với thông lệ và chuẩn mực quốc tế, phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số.

Thứ hai, giải quyết các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn, trong đó: bỏ điều kiện kinh doanh đối với hoạt động đăng ký tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo thuộc nhóm 1; bỏ thủ tục hành chính chứng nhận chuẩn công tác; xóa bỏ việc phân loại hàng đóng gói sẵn và thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng trên nhãn hàng hóa; đơn giản hóa điều kiện về tư cách pháp nhân và một số thủ tục không còn phù hợp với thực tế.

Thứ ba, bổ sung các chính sách, nội hàm và quy định để thúc đẩy phát triển đo lường khoa học và đo lường công nghiệp; khuyến khích và tạo điều kiện để doanh nghiệp trở thành chủ thể chính trong triển khai hoạt động đo lường phục vụ sản xuất, kinh doanh và nâng cao năng suất, chất lượng.

Thứ tư, bổ sung các quy định phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, bao gồm: quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa; sử dụng nền tảng số và cơ sở dữ liệu để thực hiện chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý hoạt động đo lường theo nguyên tắc quản lý rủi ro. 

Thứ năm, tăng cường phân công, phân cấp, phân quyền giữa trung ương và địa phương, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm quản lý nhà nước thống nhất, hiệu quả trong toàn ngành.

Thứ sáu, các nội dung sửa đổi, bãi bỏ tạo cơ sở pháp lý cắt giảm 08 thủ tục hành chính, dự kiến giảm khoảng 279 triệu đồng chi phí thực hiện mỗi năm.

Tại phiên họp, trình bày tóm tắt một số nội dung thẩm tra sơ bộ dự án Luật, đại diện Ủy ban KH,CN&MT cho biết, thường trực Ủy ban KH,CN&MT cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường với những lý do như đã nêu trong Tờ trình số 350/TTr-CP ngày 26/6/2026 của Chính phủ, đồng thời nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước có liên quan đến lĩnh vực đo lường; đáp ứng các yêu cầu chuyển đổi số, kinh tế số, quản lý theo dữ liệu và đánh giá mức độ rủi ro; nâng cao năng lực đo lường phục vụ công nghệ mới, kinh tế xanh; giảm chi phí tuân thủ và cải cách thủ tục hành chính; phân cấp, phân quyền phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Ngoài ra, việc sửa đổi Luật nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế quốc tế; tạo môi trường sản xuất, kinh doanh minh bạch, thúc đẩy phát triển thương mại, thị trường xuất, nhập khẩu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đạt mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong thời gian tới.

Toàn cảnh phiên họp.

Tiếp thu các ý kiến tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chỉ đạo tổ soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường trong quá trình chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ, hướng tới tạo sự đồng thuận cao của các đại biểu Quốc hội khi dự án Luật được trình Quốc hội vào tháng 10.

Kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp thu ý kiến của các đại biểu, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật; chuẩn bị phương án tiếp thu, giải trình, chỉnh lý đối với các vấn đề được nêu tại phiên họp để báo cáo tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Hồng Vân