Đưa dữ liệu trở thành 'hệ điều hành' mới trong quản lý tài chính quốc gia

* 2025 được xem là năm tăng tốc thực hiện hàng loạt cải cách lớn trong lĩnh vực chuyển đổi số. Theo Thứ trưởng, đâu là dấu ấn chuyển đổi số quan trọng nhất của ngành Tài chính trong năm qua?

Có thể khẳng định, dấu ấn chuyển đổi số quan trọng nhất của ngành Tài chính là sự hình thành và vận hành thực tế của hệ sinh thái dữ liệu số tài chính thống nhất. Dấu ấn này không nằm ở một phần mềm đơn lẻ, mà là một bước nhảy vọt về tư duy quản trị từ phân tán sang tập trung, được thể hiện qua 3 trụ cột chính: 

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, khung pháp lý và cơ chế chính sách về chuyển đổi số, dữ liệu.

Năm 2025, Bộ Tài chính đã ban hành hàng loạt văn bản mang tính định hướng dài hạn như: Chiến lược dữ liệu của Bộ Tài chính đến 2030; Chiến lược chuyển đổi số Bộ Tài chính đến 2030; Khung kiến trúc số Bộ Tài chính; Kiến trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính, phiên bản 2.0; Danh mục dữ liệu mở của Bộ Tài chính. Đây là “bản thiết kế tổng thể”, tạo bước chuyển quan trọng từ mô hình “ứng dụng công nghệ thông tin” sang “quản trị số dựa trên dữ liệu”, đảm bảo dữ liệu “đúng - đủ - sạch - sống - thống nhất - dùng chung” và được kết nối, chia sẻ, không còn tình trạng “ốc đảo thông tin”.

Các văn bản này tạo nền tảng để đến năm 2030, Việt Nam có một nền Tài chính số tinh gọn, thông minh và minh bạch, đồng thời cắt giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho DN và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.

Thứ hai, dấu ấn này được minh chứng bằng những con số và hành động cụ thể có tác động trực tiếp đến xã hội:

Năm 2025 thực sự là năm bứt phá, ghi dấu ấn của Bộ Tài chính trong chuyển đổi số với tinh thần “Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm”.

Bộ Tài chính đã đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong các lĩnh vực như: thuế, kho bạc, hải quan, bảo hiểm xã hội, đăng ký DN; cho phép xác thực người dùng bằng tài khoản định danh điện tử trên ứng dụng VNeID, giảm yêu cầu nộp, xuất trình giấy tờ.

Đồng thời, đã tích hợp dịch vụ tra cứu thông tin thuế, nghĩa vụ thuế, trạng thái hồ sơ trên VNeID, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ.

Việc chính thức triển khai thủ tục hải quan điện tử gắn liền với định danh DN và người khai hải quan đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, giúp rút ngắn tối đa thời gian thông quan.

Bằng việc đẩy mạnh kiểm soát chi qua hệ thống điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt, Kho bạc Nhà nước đang tạo ra một bước đột phá trong việc minh bạch hóa dòng vốn ngân sách, đồng thời loại bỏ các rào cản hành chính rườm rà.

Hoàn tất cung cấp 100% dịch vụ công trực tuyến toàn trình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và tích hợp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hiện đại hóa các thủ tục an sinh xã hội.

Thứ ba, hiện thực hóa tầm nhìn về một nền tài chính thông minh bằng việc triển khai cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính, hình thành nền tảng tập trung xuyên suốt, kết nối với các cơ sở dữ liệu, chia sẻ, đồng bộ dữ liệu với Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

* Thứ trưởng có thể chia sẻ những bước đi tiếp theo trong chiến lược chuyển đổi số của ngành Tài chính để giảm thủ tục, tăng minh bạch và nâng cao năng suất phục vụ người dân, doanh nghiệp?

Năm 2025 của Bộ Tài chính được đánh giá là “Thực chất - Hiệu quả - Đột phá”. Bộ Tài chính không chỉ số hóa để quản lý mà đã thực sự tạo ra một hệ sinh thái tài chính số phục vụ đắc lực cho tăng trưởng kinh tế và minh bạch hóa ngân sách quốc gia.

Bộ Tài chính đã ban hành Chiến lược chuyển đổi số Bộ Tài chính đến năm 2030. Chiến lược bám sát, cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về chuyển đổi số để hoàn thiện thể chế; phát huy tối đa các nguồn lực, triển khai đồng bộ các giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số; phù hợp với định hướng của các chiến lược, chương trình chuyển đổi số Quốc gia; phù hợp với Khung kiến trúc tổng thể Quốc gia số.

Qua đó, xây dựng ngành Tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả và thích ứng cao dựa trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu số, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công và phát triển nền kinh tế số, xã hội số. ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa ngành Tài chính vươn lên, phát triển bứt phá trong kỷ nguyên mới.

* Thưa Thứ trưởng, năm 2025, Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của công cuộc chuyển đổi số, phát triển KHCN và đổi mới sáng tạo. Ngành Tài chính đã đóng góp vào công cuộc này như thế nào?

Nghị quyết số 57 xác định KHCN và chuyển đổi số là “động lực chính”. Việc triển khai Nghị quyết số 57 đã tạo ra một cuộc cách mạng thực sự, chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động, đưa dữ liệu trở thành “hệ điều hành” mới trong quản lý tài chính quốc gia.

Bộ Tài chính rà soát, sửa đổi các quy định về quản lý ngân sách cho KHCN. Điểm đột phá là chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, cho phép quyết toán kinh phí nghiên cứu một lần khi kết thúc hợp đồng để giảm bớt gánh nặng thủ tục cho các nhà khoa học. Đề xuất và thực hiện các chính sách miễn, giảm thuế thu nhập DN đối với các DN công nghệ cao, startup và các hoạt động R&D (nghiên cứu và phát triển).

Xác định công nghệ và dữ liệu là nền tảng cốt lõi, Bộ Tài chính đã nhanh chóng hoàn thiện hệ thống thể chế số đồng bộ. Việc ban hành Chiến lược chuyển đổi số và Chiến lược Dữ liệu đến năm 2030 được xem là những bước đi chiến lược, định hình tầm nhìn dài hạn.

Đặc biệt, sự ra đời của Khung kiến trúc số Bộ Tài chính cùng Kiến trúc CSDL quốc gia về Tài chính phiên bản 2.0 đã tạo ra một “bản thiết kế” hoàn chỉnh, đảm bảo tính kết nối và thống nhất trên toàn quốc.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất là việc triển khai đảm bảo tiến độ và chất lượng các CSDL quốc gia, CSDL chuyên ngành của Bộ Tài chính. Theo đó, Bộ Tài chính đã hoàn thành và vận hành hiệu quả 14/16 CSDL quốc gia, CSDL chuyên ngành và đã hoàn thành kết nối kỹ thuật với Trung tâm dữ liệu quốc gia để phục vụ chia sẻ, đồng bộ dữ liệu.

Không dừng lại ở việc số hóa dữ liệu, Bộ Tài chính còn tiên phong đưa AI vào hệ thống quản lý văn bản. Đây là bước đột phá trong tự động hóa xử lý công việc, giúp công tác chỉ đạo điều hành trở nên linh hoạt, chính xác và kịp thời.

Sự đóng góp của ngành Tài chính được xem là “mạch máu” giúp các chính sách tại Nghị quyết số 57 đi vào thực tiễn nhanh chóng, đặc biệt là việc hiện thực hóa các mục tiêu và thúc đẩy Việt Nam vươn lên trong kỷ nguyên số.

Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng!

Lê Kim Liên (Thực hiện)