ESG – đòn bẩy mới cho doanh nghiệp Việt trên hành trình phát triển bền vững

Tại nhiều diễn đàn về kinh doanh bền vững, các chuyên gia đều chung nhận định: ESG đã trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để nhà đầu tư, đối tác và thị trường đánh giá chất lượng, năng lực quản trị cũng như triển vọng dài hạn của doanh nghiệp. Theo ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 82% lực lượng lao động, đóng góp 50% GDP và hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong giải quyết các vấn đề xã hội và môi trường.

Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp cũng đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức mới từ biến đổi khí hậu, yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng toàn cầu và các tiêu chuẩn ESG ngày càng khắt khe. Trong bối cảnh đó, kinh doanh bền vững không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì vị thế và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp, ngày 8/2/2022, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 167/QĐ-TTg ban hành Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khu vực tư nhân kinh doanh bền vững giai đoạn 2022–2025 (Chương trình 167). Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng xanh hơn, bao trùm hơn và có trách nhiệm hơn với xã hội và môi trường.

Sau hơn ba năm triển khai, Chương trình 167 đã ghi nhận những kết quả bước đầu tích cực. Khoảng 10.700 doanh nghiệp đã được tham gia các khóa đào tạo chuyên sâu về kinh doanh bền vững và thực hành ESG. Đồng thời, huy động được hơn 6.000 tỷ đồng từ khu vực tư nhân và đối tác quốc tế, góp phần nâng cao năng lực quản trị, tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và tạo ra giá trị dài hạn cho doanh nghiệp.

Sau 3 năm triển khai, sáng kiến đã thu hút hàng trăm doanh nghiệp tham gia.

Không chỉ khu vực tư nhân, các doanh nghiệp nhà nước cũng đang tiếp cận ESG theo hướng chủ động và thực chất hơn. Đại diện một số doanh nghiệp lớn cho rằng, hành trình tham gia Sáng kiến ESG Việt Nam 2025 của họ không bắt đầu từ các cuộc thi hay phong trào ngắn hạn, mà là kết quả của quá trình nỗ lực âm thầm, bền bỉ trong nhiều năm, gắn ESG với chiến lược phát triển dài hạn.

Ở góc độ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại diện một doanh nghiệp du lịch cộng đồng chia sẻ, phát triển bền vững chính là cách để gìn giữ tài nguyên thiên nhiên, tạo sinh kế ổn định cho người dân địa phương và bảo đảm lợi ích lâu dài. Ngay từ khi bắt đầu hoạt động, doanh nghiệp đã chủ động đưa các tiêu chí môi trường và xã hội vào mô hình kinh doanh nhằm hạn chế tác động tiêu cực, bảo vệ tài nguyên và gìn giữ bản sắc văn hóa. Qua đó, không chỉ nâng cao ý thức của cộng đồng địa phương mà còn tạo được sự đồng thuận, ủng hộ từ du khách.

Những kinh nghiệm thực tiễn này cho thấy, ESG không đơn thuần là bộ tiêu chuẩn hay yêu cầu tuân thủ, mà là cách tiếp cận phát triển toàn diện, giúp doanh nghiệp tạo ra giá trị bền vững và duy trì lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, lao động và truy xuất nguồn gốc, những doanh nghiệp không đáp ứng ESG đứng trước nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng. Ngược lại, các doanh nghiệp đi trước trong thực hành ESG đang nắm giữ lợi thế rõ rệt trong đàm phán hợp đồng, thu hút dòng vốn đầu tư và mở rộng thị trường.

Dù tiềm năng lớn, việc triển khai ESG tại Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức, đặc biệt là chi phí thực hiện, năng lực đo lường và hệ thống dữ liệu báo cáo. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn khi phải áp dụng các bộ tiêu chuẩn ESG quốc tế vốn được thiết kế cho các tập đoàn lớn, có nền tảng quản trị bài bản và nguồn lực dồi dào.

Chia sẻ tại một hội thảo chuyên đề, bà Nguyễn Hồng Hạnh, đại diện Tokyo Life cho biết, triết lý của doanh nghiệp không dừng lại ở việc “tặng con cá” hay “tặng cần câu”, mà hướng tới xây dựng môi trường làm việc phù hợp, an toàn và hạnh phúc. Tại đó, người khuyết tật được làm việc và phát triển dựa trên năng lực thực sự, chứ không phải bằng sự thương hại.

Theo bà Hạnh, kinh doanh bao trùm không phải hoạt động thiện nguyện đơn lẻ, mà là cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp. “Khi doanh nghiệp chủ động tạo cơ hội việc làm, đào tạo kỹ năng và bảo đảm thu nhập ổn định cho các nhóm yếu thế, giá trị mang lại không chỉ nằm ở trách nhiệm xã hội, mà còn góp phần củng cố sự bền vững của chuỗi cung ứng, niềm tin của thị trường và sự gắn bó của người tiêu dùng”, bà nhấn mạnh.

Yếu tố xã hội đang trở thành điểm nhấn quan trọng trong ESG, trong đó việc đưa các nhóm yếu thế vào chuỗi giá trị sản xuất – kinh doanh được nhiều doanh nghiệp coi là chiến lược dài hạn. Thống kê cho thấy, hiện chỉ khoảng 23,5% người khuyết tật trong độ tuổi lao động có việc làm, phản ánh dư địa rất lớn để doanh nghiệp tham gia giải quyết các vấn đề xã hội thông qua mô hình kinh doanh bao trùm.

Việc tạo cơ hội việc làm bền vững cho các nhóm yếu thế không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm xã hội, mà còn góp phần xây dựng hình ảnh thương hiệu nhân văn, gia tăng niềm tin của người tiêu dùng và đối tác. Nhiều chuyên gia nhận định, trong dài hạn, yếu tố xã hội sẽ trở thành điểm khác biệt quan trọng giữa các doanh nghiệp cùng ngành khi cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Từ thực tiễn trong nước và xu hướng toàn cầu, có thể thấy ESG không còn là “trào lưu” ngắn hạn mà đang dần trở thành chuẩn mực phát triển mới của doanh nghiệp. Khi được triển khai đúng bản chất, ESG giúp doanh nghiệp cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường, qua đó tạo ra giá trị bền vững cho cả doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, ESG được kỳ vọng sẽ trở thành động lực quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với biến động thị trường và phát triển bền vững trong dài hạn.

Thanh Hiền