Gần 5 tỷ giao dịch qua nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia

"Dân chạy" và "dữ liệu chạy"

Trong nhiều năm, người dân quen với cảnh tự mình làm "đường truyền" giữa các cơ quan nhà nước: xin xác nhận ở xã mang lên huyện, xin bản sao ở sở này mang sang sở khác, lấy giấy ở cơ quan công an mang ra ngân hàng. Mỗi tờ giấy là một mẩu dữ liệu mà Nhà nước đã có, nhưng vì các hệ thống không nói chuyện được với nhau, người dân phải làm người đưa thư.

Khẩu hiệu "dữ liệu chạy thay người dân chạy" ra đời từ chính thực tế ấy. Muốn dữ liệu chạy được, cần ba thứ: dữ liệu phải được số hóa, phải có đường ống kết nối giữa các hệ thống, và cần có quy định và quy trình khuyến khích khai thác hợp pháp dữ liệu đã có thay vì yêu cầu kê khai lại. Hai năm qua, cả ba điều kiện ấy đều có bước tiến rõ rệt.

Đường ống dữ liệu quốc gia

Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đóng vai trò đường ống trung tâm. Thay vì mỗi cặp hệ thống phải tự xây cầu nối, các bộ, ngành, địa phương kết nối vào một trục chung, qua đó trao đổi dữ liệu theo chuẩn thống nhất.

Đến ngày 30/9/2026, nền tảng đã kết nối hơn 60 bộ, ngành, địa phương, tổ chức và doanh nghiệp, với 32 cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin cung cấp dịch vụ chia sẻ dữ liệu. Đến ngày 28/10/2026, tổng số lượt giao dịch kỹ thuật qua nền tảng, tính lũy kế từ năm 2020, được báo cáo đạt khoảng 4,998 tỷ lượt.

Ở trung tâm của bức tranh là Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nơi lưu giữ dữ liệu của khoảng 107 triệu công dân và đã kết nối với 15 bộ, ngành và 34 địa phương tính đến cuối năm 2025. Khi một cơ quan cần xác minh nhân thân, nơi cư trú, quan hệ gia đình của một người, họ có thể tra cứu, xác minh qua kết nối dữ liệu theo thẩm quyền, thay vì mặc nhiên yêu cầu người dân nộp thêm giấy tờ. Đến cuối năm 2025, đã có khoảng 2,1 tỷ lượt yêu cầu xác thực thông tin công dân.

Ở một hệ thống khác, ngành ngân hàng cho thấy quy mô của dữ liệu chạy trong nền kinh tế. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, đi vào hoạt động từ năm 2002, trong 7 tháng đầu năm 2026 xử lý trung bình 667 nghìn giao dịch mỗi ngày với giá trị khoảng 2,4 triệu tỷ đồng mỗi ngày. Đó là dòng tiền của cả nền kinh tế chảy trên dữ liệu. Hệ thống thông tin tín dụng quốc gia, vận hành từ năm 2016, thu thập dữ liệu từ 125 tổ chức tín dụng, gần 1.160 quỹ tín dụng nhân dân và các tổ chức tài chính vi mô; nhờ đó, khi một người đi vay vốn, ngân hàng tra được lịch sử tín dụng mà người vay không phải xin xác nhận ở từng nơi.

Quy mô giao dịch qua Nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia

Pháp luật thúc đẩy nguyên tắc khai báo một lần

Đường ống có rồi, nhưng nếu cơ quan nhà nước vẫn quen đòi giấy thì dữ liệu cũng chỉ nằm im. Điều kiện thứ ba, quy định pháp lý, đã được hoàn thiện khi Luật Chuyển đổi số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Khoản 2 Điều 6 Luật Chuyển đổi số số 148/2025/QH15 quy định tăng cường kết nối, chia sẻ, sử dụng lại dữ liệu và lấy khai báo một lần làm mặc định. Việc yêu cầu, cung cấp hoặc khai thác thông tin cụ thể vẫn phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, giao dịch điện tử và thủ tục chuyên ngành.

Nguyên tắc này chuyển trọng tâm từ yêu cầu người dân xuất trình lại thông tin sang trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc chủ động khai thác dữ liệu được phép chia sẻ. Ở cấp địa phương, tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu, giấy tờ đã số hóa trong giải quyết thủ tục hành chính đã đạt 96,04% trong 5 tháng đầu năm 2026. Đây là tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin, dữ liệu đã số hóa theo phương pháp thống kê áp dụng; không thể mặc nhiên hiểu là 96,04% tổng số hồ sơ đều đã được tự động điền thông tin.

Khi dữ liệu chạy, cách quản lý cũng đổi

Dữ liệu chạy giữa các hệ thống không chỉ giúp người dân bớt giấy tờ, mà còn thay đổi cách Nhà nước quản lý. Ngành thuế là ví dụ rõ nhất. Trong quá trình chuyển đổi phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, dữ liệu hỗ trợ cơ quan thuế đối chiếu các nguồn thông tin: hóa đơn điện tử, hồ sơ kê khai và dòng tiền qua tài khoản. Khi ba nguồn khớp nhau, người nộp thuế yên tâm; khi có chênh lệch, hệ thống chỉ ra chỗ cần kiểm tra.

Ở cửa khẩu, từ ngày 1/6/2026, việc số hóa chứng từ phục vụ thông quan tập trung được thí điểm tại khu vực cảng Hải Phòng. Mô hình thí điểm hướng tới giảm chứng từ giấy và nâng cao khả năng xử lý hồ sơ thông quan bằng dữ liệu điện tử. Mỗi bộ chứng từ không còn phải "đi" bằng xe máy giữa văn phòng doanh nghiệp và chi cục hải quan.

401 triệu bản ghi hộ tịch được số hóa

Một ví dụ rõ ràng nhất về dữ liệu chạy thay người là hộ tịch. Trước đây, muốn xin trích lục khai sinh, kết hôn, khai tử, người dân phải về đúng nơi đã đăng ký, có khi cách hàng trăm cây số. Đến hết ngày 20/7/2025, 401 triệu bản ghi dữ liệu hộ tịch đã được chuyển sang hệ thống dùng chung. Khi dữ liệu không còn nằm trong một quyển sổ ở một xã, việc tra cứu và khai thác thông tin hộ tịch có thêm điều kiện để thực hiện không phụ thuộc nơi lưu sổ gốc. Luật Hộ tịch năm 2026 đã quy định đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú.

Đất đai là lĩnh vực thứ hai có chuyển biến lớn. Đến tháng 9/2026, hơn 47,7 triệu thửa đất đã đạt tiêu chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống" trên hơn 68 triệu thửa có dữ liệu. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được tích hợp lên ứng dụng VNeID, việc sử dụng thông tin điện tử thay cho bản giấy cần thực hiện theo quy định của từng thủ tục.

Bà Sương đi khám không phải mang sổ

Dữ liệu chạy không chỉ phục vụ thủ tục hành chính, mà còn chạm đến những việc rất đời thường.

Ở Đồng Tháp, người cao tuổi nông thôn mỗi lần đi khám sàng lọc đều phải nhớ mang theo thẻ bảo hiểm y tế và sổ khám sức khỏe. Quên một thứ là mất buổi đi, mà với người già ở xã, một chuyến đến cơ sở y tế không hề dễ. Các đội "Bình dân học vụ số" và Tổ công nghệ số cộng đồng đã đến tận nhà, cầm tay chỉ việc cho từng người: nâng tài khoản định danh điện tử lên mức 2, tích hợp thẻ bảo hiểm y tế vào ứng dụng trên điện thoại.

Hơn 3 triệu người ở Đồng Tháp đã kích hoạt định danh điện tử, trên 1 triệu người đã tích hợp bảo hiểm y tế. Những người như bà Trần Thị Sương giờ đi khám sàng lọc mà giảm được nhu cầu xuất trình thẻ bảo hiểm y tế giấy trong những trường hợp cơ sở khám chữa bệnh chấp nhận xác thực điện tử. Thông tin bảo hiểm của bà "chạy" từ hệ thống bảo hiểm xã hội qua ứng dụng định danh đến cơ sở y tế, thay cho tấm thẻ giấy dễ quên, dễ mất.

Câu chuyện ấy cho thấy một điều: đường ống dữ liệu có hoàn hảo đến đâu, vẫn cần có người ngồi xuống bên cạnh bà cụ và bấm giúp vài lần trên điện thoại. Dữ liệu chạy được đến người dân khi có người dẫn đường.

Tiền an sinh về tài khoản, không còn xếp hàng nhận tiền mặt

Ở Thanh Hóa, từ ngày 1/7/2026, địa phương đẩy mạnh việc chi trả an sinh xã hội qua tài khoản đối với người đủ điều kiện, có nhu cầu. Điều kiện để làm được là dữ liệu đối tượng an sinh phải được làm sạch, gắn với danh tính điện tử và tài khoản của từng người.

Tỉnh đã hoàn thành 100% chỉ tiêu đăng ký nhận chế độ qua tài khoản ở các nhóm đối tượng: 125.676 người hưởng bảo trợ xã hội, 116.385 người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, 62.085 người có công, 146.520 đối tượng chính sách giáo dục. Thời gian chuẩn bị tập trung chỉ khoảng một tháng.

Với người hưởng chính sách, đặc biệt là người già, người có công, đây là thay đổi rất thiết thực: có thể giảm việc đi lại, xếp hàng và rủi ro bảo quản tiền mặt. Với chính quyền, chi trả qua tài khoản gắn với danh tính giúp hạn chế tình trạng chi sai đối tượng, chi trùng, và mọi khoản chi đều có dấu vết để kiểm tra.

Đối chiếu dữ liệu phát hiện khoảng 60% tàu trong mẫu kiểm tra thiếu giấy phép tần số

Dữ liệu chạy còn giúp Nhà nước quản lý tốt hơn, đôi khi chỉ cần tận dụng dữ liệu và công cụ sẵn có.

Trước đây, việc kiểm soát tàu thuyền sử dụng tần số vô tuyến điện chủ yếu dựa vào thiết bị kỹ thuật và kiểm tra ngẫu nhiên. Cơ quan quản lý tần số đã thử một cách khác: đối chiếu dữ liệu đăng kiểm tàu với dữ liệu cấp phép tần số. Kết quả, trong 2.561 tàu khách, tàu du lịch được kiểm tra bằng phương pháp mới, khoảng 60% được xác định chưa có giấy phép sử dụng tần số trong phạm vi mẫu đối chiếu. Ở Quảng Ninh, tỷ lệ này lên tới 84%.

Sau khoảng 10 tháng, khi các chủ tàu được nhắc nhở, hướng dẫn và xử lý, tỷ lệ vi phạm giảm mạnh: ở Hải Phòng từ 42% xuống 1,6%, ở Quảng Ninh từ 64% xuống 9%, ở Ninh Bình từ 63% xuống 22%, ở An Giang từ 48% xuống 17%. 4.863 giấy phép mới đã được cấp; 14 doanh nghiệp bị xử phạt với tổng số tiền 250 triệu đồng.

Bài học ở đây rất đáng giá: không phải lúc nào cũng cần một hệ thống mới. Nhiều khi chỉ cần đặt hai cơ sở dữ liệu sẵn có cạnh nhau. Trước khi đề xuất đầu tư hệ thống mới, cần đánh giá khả năng khai thác và chia sẻ dữ liệu hiện có.

Một địa chỉ chuẩn cho mọi ngành

Ở Thành phố Hồ Chí Minh, có một loại dữ liệu từng rất lộn xộn: địa chỉ nhà. Trong một siêu đô thị, có những số nhà "xuyệt" nhiều lần, cùng một ngôi nhà mà mỗi cơ quan ghi một kiểu. Khi địa chỉ không chuẩn, xe cấp cứu tìm nhà mất thời gian, hàng hóa giao nhầm, thông báo thuế gửi sai nơi.

Thành phố đã đưa địa chỉ nhà lên nền tảng bản đồ số, có tọa độ và mã QR trên biển số nhà. Khu vực thành phố Thủ Đức cũ đã hoàn thành dữ liệu cho hơn 343.000 số nhà với 38 trường thông tin; xã Bình Chánh hoàn thành chuẩn hóa gần 18.000 số nhà từ đầu năm 2026. Người dân tra cứu được trên ứng dụng công dân số của thành phố; thành phố cam kết không thay đổi số nhà hiện có của người dân.

Khi mọi ngành trỏ về cùng một địa chỉ chuẩn, dữ liệu mới thật sự chạy được giữa các hệ thống. Đó là công việc thầm lặng nhưng là điều kiện để mọi dịch vụ số khác vận hành trơn tru.

Số giao dịch chưa phải là tất cả

Con số gần 5 tỷ lượt giao dịch kỹ thuật cho thấy quy mô kết nối lớn, nhưng cần nhìn nhận tỉnh táo. Hiệu quả khai thác, tái sử dụng dữ liệu vẫn chưa tương xứng với kết quả kết nối kỹ thuật. Ở một số nơi, người dân, doanh nghiệp vẫn phải kê khai, cung cấp lại thông tin đã có; việc tự động điền dữ liệu, cắt giảm giấy tờ chưa đồng bộ. Công tác đánh giá còn chú trọng số hệ thống kết nối, số giao dịch, chưa phản ánh đầy đủ mức độ sử dụng và lợi ích thực tế.

Chất lượng dữ liệu cũng là vấn đề lớn. Trong 104 cơ sở dữ liệu thuộc chương trình hành động của Chính phủ, mới có 17 cơ sở dữ liệu đáp ứng tiêu chí chất lượng và đồng bộ thời gian thực. Khi Hà Nội làm sạch dữ liệu gần 8 triệu phương tiện giao thông, có tới hơn 3,87 triệu trường hợp thông tin chủ phương tiện chưa trùng khớp với dữ liệu dân cư. Dữ liệu sai mà vẫn chạy thì chỉ làm sai nhanh hơn.

Vì thế, hướng đi tiếp theo đặt trọng tâm vào chất lượng: xác định rõ nguồn dữ liệu chính thức, cơ quan cập nhật và trách nhiệm xử lý sai lệch; ưu tiên chuẩn hóa, làm sạch các dữ liệu phục vụ dịch vụ công thiết yếu; theo dõi riêng kết quả kết nối kỹ thuật, đồng bộ và khai thác thực tế. Thước đo cuối cùng không phải là số giao dịch, mà là mức giảm giấy tờ, thời gian, chi phí và số lần người dân phải đi lại.

Bài học: để dữ liệu chạy đúng đường

Câu chuyện gần 5 tỷ giao dịch để lại bốn bài học.

Thứ nhất, dữ liệu có thể được trao đổi thuận lợi hơn khi có hạ tầng kết nối dùng chung. Một nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia giúp hàng chục cơ quan kết nối với nhau mà không phải xây hàng trăm cầu nối riêng lẻ.

Thứ hai, dữ liệu sạch quan trọng hơn dữ liệu nhiều. Làm sạch dữ liệu phương tiện, chuẩn hóa địa chỉ nhà, đối soát dữ liệu đối tượng an sinh là những việc tốn công nhưng quyết định chất lượng của mọi dịch vụ phía sau.

Thứ ba, dùng lại dữ liệu sẵn có trước khi đầu tư mới. Phép đối chiếu dữ liệu đăng kiểm với dữ liệu tần số cho thấy giá trị lớn có thể đến từ những việc không nhất thiết cần xây dựng hệ thống mới.

Thứ tư, dữ liệu phải chạy đến tận người dân. Câu chuyện bà Sương ở Đồng Tháp nhắc rằng phía cuối đường ống dữ liệu luôn cần những người dẫn đường ở cơ sở.

Gần 5 tỷ lượt trao đổi dữ liệu là con số đáng chú ý về quy mô vận hành, không phải số lượt hồ sơ được đơn giản hóa. Nhưng điều người dân cảm nhận được không phải con số ấy, mà là việc họ ngày càng có thêm lựa chọn sử dụng giấy tờ điện tử, nhận trợ cấp qua tài khoản và tra cứu hộ tịch thuận tiện hơn.

Diệu Linh