Giảm hao hụt nguyên liệu trong chế biến cao su: Giải pháp nâng năng suất

Kiểm soát nguyên liệu từ đầu vào

Cao su là ngành có quá trình chế biến trải qua nhiều công đoạn liên tiếp. Với cao su SVR, nguyên liệu có thể được đưa qua các bước cắt, rửa, cán, cắt nhuyễn, tiếp tục rửa, tách nước, sấy, làm nguội và ép. Mỗi công đoạn đều sử dụng thiết bị và điều kiện vận hành khác nhau, do đó nếu việc cấp liệu, thu hồi hoặc vệ sinh không được kiểm soát tốt, nguyên liệu có thể bị thất thoát trong quá trình sản xuất.

Một trong những yêu cầu quan trọng là kiểm soát nguyên liệu ngay từ đầu vào. Hiệp hội Cao su Việt Nam từng tổ chức hội thảo chuyên về quản lý chất lượng mủ cao su nguyên liệu, trong đó các chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi về việc kiểm soát nguyên liệu từ khâu thu hoạch, bảo quản, vận chuyển đến khi đưa vào nhà máy. Chất lượng nguyên liệu đầu vào có liên quan đến khả năng kiểm soát chất lượng sản phẩm trong các công đoạn tiếp theo.

Kiểm soát nguyên liệu ở từng công đoạn giúp doanh nghiệp hạn chế hao hụt, nâng cao hiệu quả chế biến cao su.

Đối với bài toán năng suất, kiểm soát nguyên liệu đầu vào còn giúp doanh nghiệp có cơ sở theo dõi lượng nguyên liệu thực tế được đưa vào sản xuất. Khi số liệu giữa nguyên liệu tiếp nhận và sản phẩm sau chế biến được ghi nhận đầy đủ, doanh nghiệp có thể nhận diện sự chênh lệch và tìm nguyên nhân tại từng công đoạn, thay vì chỉ đánh giá dựa trên sản lượng cuối cùng.

Cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc sản xuất sạch hơn hướng tới sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu, năng lượng và nước, đồng thời kiểm soát quá trình sản xuất tốt hơn và giảm phát sinh chất thải ngay từ đầu nguồn. Việc đánh giá đầu vào và đầu ra của từng công đoạn là cơ sở để nhận diện những vị trí có thể cải tiến.

Trong quá trình chế biến cao su, khâu tiếp nhận và đưa nguyên liệu vào dây chuyền cần được kiểm soát chặt chẽ để hạn chế tình trạng rơi vãi. Thực tế đánh giá sản xuất sạch hơn tại dây chuyền chế biến cao su SVR 10 cho thấy nguyên liệu có thể bị thất thoát ngay trong quá trình cấp liệu. Một số giải pháp được đề xuất gồm cải thiện khu vực nhập liệu, điều chỉnh kích thước phễu nạp và chiều rộng băng chuyền phù hợp với lượng nguyên liệu, qua đó hạn chế rơi vãi trong quá trình vận hành.

Kiểm soát công đoạn để nâng năng suất

Điểm đáng chú ý là giảm hao hụt không nhất thiết bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Với sản xuất sạch hơn, các biện pháp quản lý nội vi, kiểm soát quá trình, cải tiến thiết bị và thay đổi phương thức vận hành đều có thể được xem xét. Quan trọng là doanh nghiệp xác định được nguyên nhân gây thất thoát trước khi lựa chọn giải pháp.

Nước cũng là yếu tố cần được kiểm soát trong quá trình chế biến. Đối với một số dây chuyền cao su, nước được sử dụng trong các công đoạn rửa và cán. Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm soát lượng nước sử dụng phù hợp với yêu cầu công nghệ, đồng thời hạn chế để nguyên liệu đi theo dòng nước thải. Việc rà soát vị trí sử dụng nước, cách bố trí vòi rửa và khả năng tuần hoàn, tái sử dụng nước phù hợp có thể góp phần nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Bên cạnh kiểm soát hao hụt, chất lượng sản phẩm vẫn là yêu cầu xuyên suốt quá trình chế biến. TCVN 3769:2016 quy định yêu cầu kỹ thuật đối với cao su thiên nhiên SVR. Việc kiểm soát quá trình chế biến cần hướng tới sản phẩm đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật tương ứng, thay vì chỉ tập trung vào việc tăng sản lượng.

Ở khâu kiểm tra, việc lấy mẫu và chuẩn bị mẫu cũng cần được thực hiện theo phương pháp phù hợp. TCVN 6086:2020 quy định phương pháp lấy mẫu và chuẩn bị mẫu đối với cao su thiên nhiên thô và cao su tổng hợp thô. Việc lấy mẫu đúng quy trình giúp kết quả thử nghiệm có cơ sở và hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát chất lượng nguyên liệu, bán thành phẩm hoặc sản phẩm theo yêu cầu áp dụng.

Từ góc độ năng suất, giảm hao hụt nguyên liệu vì vậy không nên được xem là một hoạt động riêng lẻ. Đây là một phần của quá trình kiểm soát sản xuất, trong đó doanh nghiệp cần theo dõi lượng nguyên liệu đầu vào, những điểm phát sinh tổn thất, lượng sản phẩm thu được và các yếu tố liên quan như nước, năng lượng, thời gian vận hành.

Khi từng công đoạn được đo lường và kiểm soát, doanh nghiệp sẽ có cơ sở xác định nơi cần ưu tiên cải tiến. Những thay đổi từ việc điều chỉnh khu vực cấp liệu, hạn chế rơi vãi, kiểm soát nước rửa đến cải tiến thiết bị và phương thức vận hành đều hướng tới mục tiêu sử dụng nguyên liệu hiệu quả hơn.

Đối với ngành cao su, đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với sản xuất sạch hơn, thay vì chỉ xử lý chất thải sau khi phát sinh, doanh nghiệp tìm cách giảm tiêu hao và hạn chế thất thoát ngay trong quá trình sản xuất. Kiểm soát tốt nguyên liệu không chỉ giúp giảm lãng phí mà còn góp phần duy trì sự ổn định của dây chuyền, từ đó tạo nền tảng cho năng suất và chất lượng được cải thiện bền vững.

Hùng Anh