Hàng Việt muốn đi xa cần bắt đầu từ năng lực đáp ứng tiêu chuẩn

Tiêu chuẩn không còn là việc làm ở khâu cuối

Một sản phẩm được thị trường trong nước đón nhận chưa chắc đã đáp ứng yêu cầu của thị trường nước ngoài. Sự khác biệt nằm ở những quy định cụ thể về thành phần, chất lượng, độ an toàn, quy trình sản xuất, phương pháp thử nghiệm, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc.

Đối với hàng Việt, đây không đơn thuần là câu chuyện hoàn thiện hồ sơ để thông quan mà còn là năng lực tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng và duy trì sự phù hợp một cách ổn định. Khi thị trường nhập khẩu ngày càng quan tâm đến chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm, tiêu chuẩn trở thành nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh.

Thực tế, mỗi thị trường nhập khẩu có thể đặt ra yêu cầu khác nhau đối với cùng một nhóm sản phẩm. Chẳng hạn, với hàng thực phẩm, các yêu cầu thường liên quan đến an toàn thực phẩm, giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, điều kiện bảo quản, ghi nhãn và truy xuất nguồn gốc. Với hàng dệt may, doanh nghiệp phải quan tâm đến chất lượng, độ an toàn, yêu cầu về hóa chất và môi trường tùy theo thị trường, khách hàng và phân khúc sản phẩm.

Tại thị trường châu Âu, ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) không đồng nghĩa hàng hóa mặc nhiên được tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng yêu cầu về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và những quy định liên quan của thị trường nhập khẩu.

Điều đó cho thấy, lợi thế thương mại chỉ thực sự phát huy khi đi cùng năng lực đáp ứng các điều kiện của thị trường.

Một trong những hạn chế của doanh nghiệp là chỉ quan tâm đến tiêu chuẩn khi đã có đơn hàng hoặc khi đối tác yêu cầu bổ sung chứng nhận. Nếu đến giai đoạn này mới rà soát, doanh nghiệp có thể phát sinh chi phí do nguyên liệu không phù hợp, quy trình sản xuất chưa đáp ứng hoặc sản phẩm phải thử nghiệm lại.

Vì vậy, yêu cầu chất lượng cần được tính đến ngay từ khâu lựa chọn nguyên liệu, thiết kế sản phẩm, tổ chức sản xuất đến kiểm tra thành phẩm. Cách làm này giúp doanh nghiệp chủ động phát hiện sai lỗi, hạn chế chi phí phát sinh và duy trì chất lượng đồng đều giữa các lô hàng.

Đối với đối tác nước ngoài, một lô hàng đạt yêu cầu chưa đủ để tạo dựng niềm tin lâu dài. Điều họ quan tâm còn là khả năng duy trì chất lượng ổn định, giao hàng đúng cam kết và cung cấp đầy đủ thông tin chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu.

Nâng năng lực tiêu chuẩn hóa để tăng sức cạnh tranh

Muốn hàng Việt đi xa, doanh nghiệp cần hiểu đúng và lựa chọn hệ thống tiêu chuẩn phù hợp với sản phẩm, thị trường mục tiêu. Không phải cứ áp dụng càng nhiều tiêu chuẩn hoặc sở hữu càng nhiều chứng nhận thì năng lực cạnh tranh càng cao. Điều quan trọng là xác định đúng yêu cầu pháp lý, yêu cầu kỹ thuật của thị trường và khách hàng để tổ chức thực hiện hiệu quả.

Theo quy định tại Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn được áp dụng trên cơ sở tự nguyện, trừ trường hợp được viện dẫn trong quy chuẩn kỹ thuật hoặc văn bản quy phạm pháp luật. Trong khi đó, quy chuẩn kỹ thuật quy định các yêu cầu bắt buộc phải tuân thủ.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc phân biệt yêu cầu bắt buộc theo pháp luật với tiêu chuẩn tự nguyện, tiêu chuẩn của khách hàng hoặc yêu cầu trong hợp đồng thương mại có ý nghĩa thiết thực. Qua đó, doanh nghiệp tránh đầu tư dàn trải nhưng vẫn bảo đảm không bỏ sót những điều kiện ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường.

Bên cạnh việc áp dụng tiêu chuẩn, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực kiểm tra, thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp. Kết quả thử nghiệm, chứng nhận từ các tổ chức có năng lực phù hợp là căn cứ kỹ thuật quan trọng để chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu. Đây cũng là cơ sở giúp đối tác và khách hàng có thêm thông tin khi đánh giá chất lượng hàng hóa.

Cùng với đó, việc xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và lưu giữ hồ sơ cần được chú trọng. Đối với những sản phẩm có nhiều công đoạn hoặc liên quan đến nhiều nhà cung cấp, kiểm soát thông tin từ đầu vào đến thành phẩm càng có ý nghĩa quan trọng.

Đặc biệt, truy xuất nguồn gốc cần trở thành một phần trong quản trị chất lượng. Thông tin về nguyên liệu, cơ sở sản xuất, quá trình chế biến và lưu thông cần được ghi nhận đầy đủ, nhất quán. Khi có yêu cầu kiểm tra, doanh nghiệp có thể cung cấp căn cứ chứng minh nguồn gốc và quá trình hình thành sản phẩm, đồng thời thuận lợi hơn trong việc xác định nguyên nhân nếu phát sinh vấn đề.

Tuy nhiên, nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn không phải nhiệm vụ dễ dàng, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hạn chế về tài chính, công nghệ, nhân lực kỹ thuật và khả năng tiếp cận thông tin thị trường có thể khiến quá trình chuyển đổi gặp khó khăn. Do đó, bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, việc hỗ trợ tiếp cận thông tin tiêu chuẩn, tư vấn kỹ thuật, đào tạo nhân lực và nâng cao khả năng sử dụng dịch vụ thử nghiệm, chứng nhận cũng rất cần thiết.

Các tổ chức khoa học và công nghệ, tổ chức đánh giá sự phù hợp và cơ quan quản lý chuyên ngành có vai trò hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện yêu cầu, lựa chọn giải pháp phù hợp và từng bước hoàn thiện năng lực sản xuất.

Có thể thấy, hành trình đưa hàng Việt ra thị trường quốc tế không chỉ bắt đầu từ việc tìm kiếm khách hàng hay ký kết hợp đồng xuất khẩu. Nền tảng quan trọng hơn nằm ở khả năng tạo ra sản phẩm đáp ứng yêu cầu, duy trì chất lượng ổn định và chứng minh sự phù hợp bằng những căn cứ đáng tin cậy.

Khi tiêu chuẩn được áp dụng thực chất trong sản xuất, doanh nghiệp không chỉ có thêm cơ hội tiếp cận thị trường mới mà còn nâng cao hiệu quả quản trị, giảm sai lỗi, củng cố uy tín và gia tăng giá trị sản phẩm. Hàng Việt muốn đi xa vì thế cần bắt đầu từ chính năng lực đáp ứng tiêu chuẩn của mỗi doanh nghiệp.

Hùng Anh