Hoàn thiện chính sách điện xanh góp phần bảo đảm nguồn năng lượng ổn định cho doanh nghiệp

Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã xác lập định hướng chiến lược cho ngành năng lượng, thể hiện quyết tâm cải cách thể chế và thúc đẩy các mô hình năng lượng sạch. Tiếp đó, ngày 11/12/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15, nhấn mạnh việc mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và phát triển hạ tầng lưu trữ năng lượng (BESS), nhằm nâng cao khả năng hấp thụ điện tái tạo và đảm bảo vận hành hệ thống điện ổn định.

Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% năm 2026, nhu cầu điện dự kiến tăng 12–15% mỗi năm, tạo áp lực lớn lên hệ thống điện quốc gia. Chỉ thị số 10/CT-TTg ban hành ngày 30/3/2026 đã nhấn mạnh yêu cầu tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà, song các giải pháp nền tảng về cơ chế thị trường vẫn chưa được hoàn thiện.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phát biểu tại diễn đàn.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở sự thiếu đồng bộ của chính sách DPPA và hệ thống điện mặt trời kết hợp lưu trữ. Dù được xác định là công cụ quan trọng để thúc đẩy thị trường điện xanh, nhưng doanh nghiệp vẫn lúng túng trong triển khai do thiếu hướng dẫn cụ thể về mô hình hợp đồng, cơ chế giá, chi phí truyền tải, phân phối cũng như trách nhiệm giữa các bên.

Phát biểu tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách điện tái tạo và lưu trữ BESS: Nền tảng năng lượng xanh ổn định cho doanh nghiệp” ngày 21/4, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thẳng thắn chỉ ra rằng, tiềm năng phát triển là rất lớn nhưng rào cản chính sách đang làm chậm quá trình hiện thực hóa. Theo ông, nếu không sớm tháo gỡ, DPPA khó có thể trở thành động lực thực sự của thị trường điện xanh.

Không chỉ dừng ở cơ chế mua bán điện, lĩnh vực lưu trữ năng lượng cũng đang thiếu khung pháp lý rõ ràng. Các quy định liên quan đến đầu tư, đấu nối, cơ chế giá, tiêu chuẩn kỹ thuật, thị trường dịch vụ phụ trợ hay huy động vốn xanh đều chưa theo kịp nhu cầu thực tế. Điều này khiến doanh nghiệp khó xây dựng bài toán tài chính và chiến lược dài hạn.

TS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho rằng, quá trình “xanh hóa” tại các khu công nghiệp hiện vẫn rời rạc, thiếu cách tiếp cận hệ thống. Điện mặt trời, lưu trữ năng lượng và chính sách công nghiệp chưa được kết nối đồng bộ, làm giảm hiệu quả chuyển đổi. Theo ông, hoàn thiện DPPA và thúc đẩy BESS không chỉ nhằm cung cấp điện sạch mà còn là chìa khóa nâng cao hiệu quả vận hành và sức cạnh tranh của khu công nghiệp.

Ở góc độ quản lý, đại diện Cục Điện lực (Bộ Công Thương) nhận định, khả năng tiếp cận điện xanh đang trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp duy trì đơn hàng và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã áp dụng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải, buộc doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi.

Trước yêu cầu đó, cơ quan quản lý đang rà soát và hoàn thiện cơ chế DPPA theo hướng mở rộng đối tượng tham gia, bao gồm cả trung tâm dữ liệu, hạ tầng giao thông điện hóa và các mô hình cung ứng điện trong khu công nghiệp. Tuy nhiên, việc mở rộng sẽ được kiểm soát chặt chẽ nhằm đảm bảo an toàn hệ thống điện.

Đáng chú ý, định hướng mới cũng tập trung làm rõ vai trò của các chủ thể trong cung ứng điện, đồng thời hoàn thiện cơ chế giá theo hướng thị trường. Các bên được khuyến khích tự đàm phán trong khuôn khổ pháp luật, trong khi Nhà nước giữ vai trò điều tiết nhằm đảm bảo minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

Toàn cảnh hội thảo.

Song song đó, cơ chế kiểm soát biến động chi phí trong các hợp đồng dài hạn đang được nghiên cứu, nhằm giúp doanh nghiệp chủ động hơn về tài chính và hạn chế rủi ro. Đây được xem là yếu tố then chốt để tạo niềm tin cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường điện xanh.

Rõ ràng, DPPA không chỉ là công cụ kỹ thuật của ngành điện mà còn là đòn bẩy quan trọng cho quá trình chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nhưng nếu chính sách tiếp tục chậm hoàn thiện, cơ hội tiếp cận điện xanh của doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp, kéo theo nguy cơ mất lợi thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thanh Hiền