Hoàn thiện chính sách, tháo gỡ các “điểm nghẽn” cho ngành năng lượng bứt phá

Đây là nhận định của các chuyên gia, nhà quản lý tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam – VnEconomy tổ chức, chiều 11/8/2026.

Diễn đàn tạo không gian đối thoại, chia sẻ và kết nối giữa các nhà quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan để cùng nhau trao đổi, đánh giá thực trạng, nhận diện cơ hội, thách thức và đề xuất các giải pháp đột phá cho ngành năng lượng

4 điểm nghẽn chính sách đang cản trở phát triển ngành năng lượng

Tại Diễn đàn, TS Nguyễn Hùng Dũng- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, vấn đề của ngành năng lượng Việt Nam hiện nay không còn nằm ở tiềm năng tài nguyên hay nhu cầu thị trường mà chủ yếu nằm ở thể chế và môi trường đầu tư.

Theo dự báo, đến năm 2030, nhu cầu năng lượng tại Việt Nam sẽ tăng mạnh do tác động của quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số và sự bùng nổ của các ngành công nghệ cao như AI, trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, ngành năng lượng đang đối mặt với nhiều thách thức.

Nói về những điểm nghẽn chính sách đang cản trở phát triển ngành năng lượng Việt Nam, ông Nguyễn Hùng Dũng chỉ ra 4 điểm nghẽn lớn: hệ thống chính sách chưa đồng bộ; thị trường phát triển chưa đầy đủ; phát triển nguồn điện chưa đồng bộ với hạ tầng truyền tải và thiếu chính sách cho ngành năng lượng mới.

Những điểm nghẽn này có tác động trực tiếp tới quyết định đầu tư. Theo ông Dũng, một số dự án năng lượng hiện phải đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều luật về điện lực, dầu khí, đầu tư, đất đai, môi trường, tài nguyên biển và nhiều nghị định hướng dẫn khác. Không những vậy, quy định còn giao thoa hoặc chưa thống nhất, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư.

Với các dự án quy mô lớn, thời gian triển khai kéo dài đồng nghĩa với chi phí tăng và rủi ro tài chính lớn hơn. Quan trọng hơn, nhà đầu tư khó xây dựng được phương án tài chính dài hạn nếu các yếu tố pháp lý và thị trường chưa đủ rõ ràng.

“Đơn cử như các dự án điện gió ngoài khơi, dù Chính phủ đã ban hành Nghị định số 272/2026/NĐ-CP quy định về khảo sát và phát triển điện gió ngoài khơi nhưng vấn thiếu cơ chế nền tảng như phương pháp xác định giá điện, hợp đồng mua bán điện (PPA), cơ chế chia sẻ rủi ro hay bảo lãnh thanh toán. Đây là những yếu tố quyết định để các tổ chức tín dụng quốc tế xem xét tài trợ vốn”- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam cho hay.

“Điều đó cho thấy bài toán thu hút đầu tư năng lượng không chỉ nằm ở việc tìm kiếm nguồn vốn. Quan trọng hơn là tạo được “điểm tựa” chính sách để dòng vốn có thể đi vào dự án và yên tâm ở lại trong suốt vòng đời đầu tư”- Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam nhấn mạnh.

Các diễn giả chia sẻ tại Diễn đàn

Hoàn thiện chính sách, xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh

Liên quan đến hoàn thiện chính sách thúc đẩy phát triển năng lượng, Quốc hội đang xem xét Dự án Luật Dầu khí 2022 (sửa đổi) tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất Quốc hội khoá XVI. Thông tin tại Diễn đàn, ông Phan Đức Hiếu- Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội- cho biết, Dự án đã qua hai bước thảo luận ở Quốc hội là thảo luận ở tổ, thảo luận tại hội trường và dự kiến sẽ được bấm nút thông qua vào ngày 23/8/2026 tới đây.

Lý giải nguyên nhân tiếp tục sửa đổi Luật Dầu khí dù mới được ban hành năm 2022, ông Hiếu nhấn mạnh bối cảnh quốc tế và bối cảnh trong nước đã thay đổi rất nhiều. Năng lượng là một yếu tố rất quan trọng đóng góp cho các mục tiêu tăng trưởng, phát triển. Trong đó, hoạt động dầu khí không chỉ đóng góp về mặt năng lượng mà còn đóng góp cho chiến lược về phát triển kinh tế biển và góp phần bảo vệ an ninh quốc gia trên biển.

Ông Hiếu nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Dầu khí trong bối cảnh mới không chỉ nhằm hoàn thiện quy định mà hướng tới mục tiêu lớn hơn là biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là tiếp tục phân cấp, phân quyền, xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm của từng chủ thể. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước tập trung vào chức năng quản lý, giám sát; những vấn đề thực sự liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại được xử lý ở cấp có thẩm quyền, trong khi doanh nghiệp được trao quyền tương xứng với vị trí, năng lực và trách nhiệm.

Dự thảo Luật Dầu khí cũng tiếp tục hoàn thiện cơ chế “dự án chuỗi đồng bộ”, bao gồm các hạng mục công trình từ thượng nguồn đến hạ nguồn, trên biển và trên đất liền. Việc nhìn dự án theo một chuỗi thống nhất nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện nhiều thủ tục tại nhiều cơ quan, dễ phát sinh trùng lặp hoặc kéo dài tiến độ.

Tuy nhiên, để thu hút dòng vốn lớn, giảm thủ tục mới chỉ giải quyết một phần vấn đề. Theo các chuyên gia, việc xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh và hoàn thiện những cơ chế có khả năng tạo dòng tiền ổn định cho dự án là yêu cầu cấp thiết.

TS Nguyễn Hùng Dũng cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giá điện, thị trường khí và LNG, hợp đồng mua bán điện dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro, tín chỉ carbon và các công cụ tài chính xanh để thu hút nguồn vốn tư nhân và quốc tế.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với những dự án có quy mô vốn lớn và thời gian hoàn vốn dài. Khi nhà đầu tư và tổ chức tín dụng có thể đánh giá rõ doanh thu, chi phí, rủi ro và cơ chế xử lý trong những tình huống bất định, khả năng huy động vốn sẽ được cải thiện.

Cùng với việc thu hút vốn cho các dự án nguồn điện, yêu cầu đặt ra là phát triển đồng bộ hệ sinh thái công nghiệp năng lượng. Theo đề xuất của ông Dũng, không nên chỉ tập trung vào nguồn điện mà cần đồng thời phát triển hạ tầng truyền tải, hệ thống lưu trữ, chuỗi cung ứng thiết bị, công nghiệp chế tạo, dịch vụ kỹ thuật và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Nhấn mạnh về mục tiêu tối ưu hóa nguồn lực, tạo đà cho ngành năng lượng Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên mới, ông Đào Quang Bính- Tổng Thư ký Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy cho rằng, mỗi giai đoạn tăng trưởng bứt phá thường gắn với một cuộc cải cách thể chế mạnh mẽ. Với Việt Nam, hoàn thiện chính sách năng lượng không chỉ để giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn chuẩn bị cho một chu kỳ tăng trưởng nhanh, xanh và bền vững.

Lê Kim Liên