ISO 14021 và ISO 14025:2026: Chuẩn hóa công bố thông tin môi trường

Thông tin môi trường đang trở thành một tiêu chí quan trọng khi đánh giá sản phẩm trên thị trường. Những nội dung như khả năng tái chế, tỷ lệ vật liệu tái chế hay tác động đến môi trường ngày càng xuất hiện phổ biến trên bao bì, nhãn hàng hóa và các kênh bán hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, điều người tiêu dùng và thị trường quan tâm không chỉ là một sản phẩm được giới thiệu “xanh” như thế nào, mà còn là căn cứ nào đứng sau những thông tin đó. Một tuyên bố về môi trường chỉ thực sự có giá trị khi được diễn đạt rõ ràng, sử dụng phương pháp phù hợp và có dữ liệu, bằng chứng để kiểm chứng.

Để làm rõ điều này, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) đã công bố ISO 14021:2026 và ISO 14025:2026, hai tiêu chuẩn thuộc hệ thống ISO 14020 về tuyên bố và chương trình môi trường đối với sản phẩm. Mặc dù cùng hướng đến nâng cao độ tin cậy của thông tin môi trường, hai tiêu chuẩn giải quyết những vấn đề khác nhau. Hiểu đơn giản, ISO 14021 hướng đến những tuyên bố môi trường do chính doanh nghiệp đưa ra, trong khi ISO 14025 tập trung vào Tuyên bố môi trường sản phẩm (EPD) dựa trên thông tin đánh giá vòng đời.

 Cùng hệ thống trong tiêu chuẩn ISO nhưng mỗi tiêu chuẩn lại được đánh giá ở từng vai trò khác nhau 

Doanh nghiệp tự công bố nhưng phải có căn cứ

ISO 14021:2026 quy định các nguyên tắc, yêu cầu và hướng dẫn đối với tuyên bố môi trường tự công bố. Đây có thể là những thông tin do nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, nhà phân phối, nhà bán lẻ hoặc các tổ chức liên quan đưa ra về đặc tính môi trường của sản phẩm.

Trong thực tế, người tiêu dùng có thể bắt gặp loại thông tin này khá thường xuyên. Một sản phẩm có thể được giới thiệu có khả năng tái chế hoặc chứa một tỷ lệ nhất định nguyên liệu tái chế. Những thông tin như vậy có thể xuất hiện dưới dạng câu chữ, biểu tượng hoặc hình ảnh trên bao bì, tài liệu giới thiệu, quảng cáo hay các nền tảng số.

Điểm quan trọng của ISO 14021 là doanh nghiệp được tự công bố nhưng tuyên bố đó phải có cơ sở. Nói cách khác, việc một thông tin không được đưa ra thông qua chương trình nhãn sinh thái không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tùy ý sử dụng các thông điệp về môi trường. Tiêu chuẩn đưa ra những yêu cầu nhằm giúp các tuyên bố được sử dụng chính xác, rõ ràng và có khả năng kiểm chứng. Một số thuật ngữ môi trường thường gặp cũng được xác định cùng với điều kiện sử dụng và phương pháp đánh giá phù hợp.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh yếu tố “xanh” ngày càng được doanh nghiệp sử dụng để tạo lợi thế cạnh tranh. Nếu thiếu bằng chứng hoặc sử dụng những khái niệm không rõ ràng, thông tin môi trường không những khó tạo dựng niềm tin mà còn có nguy cơ khiến người tiêu dùng hiểu sai về đặc tính thực sự của sản phẩm.

ISO 14025:2026: Thông tin môi trường dựa trên vòng đời sản phẩm

Nếu ISO 14021 chủ yếu giải quyết các tuyên bố do tổ chức tự đưa ra, ISO 14025:2026 hướng tới một hình thức cung cấp thông tin có cấu trúc và chuyên sâu hơn thông qua Tuyên bố môi trường sản phẩm (EPD). Điểm cốt lõi của EPD là thông tin môi trường được xây dựng trên cơ sở đánh giá vòng đời sản phẩm. ISO 14025 có mối liên hệ với ISO 14040 và ISO 14044 – các tiêu chuẩn về đánh giá vòng đời.

Có thể hiểu đơn giản, thay vì chỉ xem xét một đặc tính riêng lẻ như sản phẩm có thể tái chế hay không, cách tiếp cận vòng đời cho phép đánh giá thông tin môi trường một cách có hệ thống hơn qua các giai đoạn liên quan đến sản phẩm. Nhờ đó, EPD có thể cung cấp những dữ liệu môi trường định lượng theo một phương pháp xác định. Đây là nguồn thông tin có thể được sử dụng trong hoạt động mua sắm, quản lý sản phẩm, trao đổi dữ liệu giữa các doanh nghiệp hoặc hỗ trợ quá trình ra quyết định trong chuỗi cung ứng.

ISO 14025:2026 chủ yếu tập trung vào các khía cạnh môi trường và tác động môi trường tiềm ẩn của sản phẩm. Những thông tin liên quan đến yếu tố xã hội hoặc kinh tế có thể được bổ sung khi phù hợp và có sẵn, nhưng tiêu chuẩn không thiết lập các chỉ số đánh giá vòng đời về xã hội hoặc kinh tế.

Không nên đánh đồng tuyên bố “xanh”, nhãn sinh thái và EPD

Một vấn đề doanh nghiệp cần lưu ý là các hình thức cung cấp thông tin môi trường không hoàn toàn giống nhau. Trong hệ thống ISO 14020, mỗi tiêu chuẩn đảm nhiệm một vai trò riêng. ISO 14020 đưa ra các nguyên tắc và yêu cầu chung; ISO 14021 áp dụng cho tuyên bố môi trường tự công bố; ISO 14024 liên quan đến chương trình nhãn sinh thái; còn ISO 14025 hướng đến Tuyên bố môi trường sản phẩm dựa trên đánh giá vòng đời.

Do đó, một tuyên bố do doanh nghiệp tự đưa ra không nên được hiểu giống với nhãn sinh thái được cấp thông qua một chương trình đánh giá, cũng không tương đương với EPD. Sự phân biệt này giúp người tiếp nhận thông tin hiểu rõ hơn mức độ và cơ sở của từng tuyên bố. Với doanh nghiệp, đây cũng là cơ sở để lựa chọn cách truyền đạt phù hợp thay vì sử dụng chung các khái niệm môi trường theo hướng dễ gây nhầm lẫn.

Quản lý thông tin “xanh” không còn là việc riêng của một bộ phận

Việc cập nhật ISO 14021 và ISO 14025 còn cho thấy một thay đổi đáng chú ý: thông tin môi trường ngày càng trở thành vấn đề của quản trị dữ liệu, thay vì chỉ là nội dung phục vụ quảng bá sản phẩm.

Trong một doanh nghiệp, dữ liệu liên quan đến môi trường có thể nằm ở nhiều bộ phận khác nhau. Bộ phận marketing quản lý thông tin trên bao bì và quảng cáo; bộ phận phát triển bền vững thực hiện đánh giá vòng đời; bộ phận kỹ thuật nắm thông số sản phẩm; trong khi bộ phận mua hàng thu thập dữ liệu từ nhà cung cấp và bộ phận tuân thủ theo dõi các yêu cầu pháp lý.

Nếu những dữ liệu này không được quản lý thống nhất, cùng một sản phẩm có thể xuất hiện những thông tin khác nhau trên bao bì, website, tài liệu kỹ thuật hoặc hệ thống của đối tác. Thách thức càng lớn khi hoạt động kinh doanh được số hóa. Một thông tin môi trường sau khi được công bố có thể nhanh chóng xuất hiện trên nhiều kênh, từ website doanh nghiệp, sàn bán hàng đến danh mục điện tử và hệ thống dữ liệu của khách hàng. Vì vậy, doanh nghiệp cần bảo đảm mỗi tuyên bố luôn gắn với đúng sản phẩm, đúng phiên bản và có bằng chứng phù hợp đi kèm.

Từ góc độ này, ISO 14021:2026 và ISO 14025:2026 không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp truyền đạt tốt hơn những đặc tính môi trường của sản phẩm. Quan trọng hơn, các tiêu chuẩn góp phần thúc đẩy cách tiếp cận bài bản hơn đối với dữ liệu môi trường, từ khâu thu thập, kiểm chứng đến công bố và cập nhật thông tin.

Khi các tuyên bố “xanh” xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường, niềm tin của người tiêu dùng khó có thể được xây dựng chỉ bằng những thông điệp hấp dẫn. Giá trị của một tuyên bố môi trường cuối cùng vẫn nằm ở khả năng chứng minh bằng dữ liệu, phương pháp rõ ràng và bằng chứng đáng tin cậy.

Bảo Linh