ISO AM 2026: Tiêu chuẩn quốc tế trong kỷ nguyên AI và chuyển đổi số

Ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự sự kiện. 

Đại hội đồng ISO lần thứ 48 là hoạt động trọng tâm của tuần hội nghị, với các nội dung về triển khai Chiến lược ISO, rà soát mô hình kinh doanh, chuyển đổi số, hợp tác giữa ISO với IEC và ITU, cùng các vấn đề về tài chính và quản trị. Song song với chương trình Đại hội đồng, các phiên thảo luận chuyên đề, hội thảo và trình diễn công nghệ tạo không gian để các thành viên chia sẻ kinh nghiệm, tiếp cận những giải pháp mới và xác định hướng triển khai phù hợp với điều kiện của từng quốc gia.

Toàn cảnh Đại hội đồng ISO 2026 - Nguồn: ISO

AI và công nghệ số định hình lại toàn bộ vòng đời tiêu chuẩn

Theo các tài liệu trình Đại hội đồng, ISO xác định ba định hướng chuyển đổi số đến năm 2030: khai thác giá trị của tiêu chuẩn thông qua dữ liệu; phát triển hệ sinh thái số có sự hỗ trợ của AI; và nâng cao năng lực thành viên thông qua các dịch vụ số dùng chung. Đây không chỉ là thay đổi về công cụ, mà đang từng bước tác động tới toàn bộ cách thức tiêu chuẩn được xây dựng, cung cấp, khai thác và sử dụng.

Trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn, các nền tảng soạn thảo và cộng tác trực tuyến cho phép chuyên gia phối hợp, quản lý và xử lý nội dung hiệu quả hơn. ISO định hướng ứng dụng AI để hỗ trợ các công việc chuyên môn, cải thiện trải nghiệm người dùng và nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI phải đi cùng các yêu cầu về an toàn thông tin, quyền truy cập, trách nhiệm giải trình, đồng thời duy trì vai trò quyết định của chuyên gia và nguyên tắc đồng thuận – nền tảng của quá trình xây dựng tiêu chuẩn quốc tế.

Ở phía người sử dụng, AI đang làm thay đổi đáng kể kỳ vọng đối với cách tiếp cận tiêu chuẩn. Thay vì chỉ đọc một tài liệu tĩnh, người dùng ngày càng có nhu cầu tìm kiếm bằng ngôn ngữ tự nhiên, xác định trực tiếp yêu cầu tiêu chuẩn theo bối cảnh công việc và tích hợp nội dung tiêu chuẩn vào phần mềm, quy trình hoặc hệ thống số. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu nội dung tiêu chuẩn phải được tổ chức dưới dạng dữ liệu có cấu trúc, có khả năng đọc và xử lý bằng máy, đồng thời đi cùng cơ chế cấp phép và bảo vệ bản quyền phù hợp.

Trong tiến trình đó, ISO/IEC SMART giữ vai trò quan trọng, hướng tới chuyển nội dung tiêu chuẩn từ dạng tài liệu truyền thống sang nội dung số có cấu trúc, dễ tìm kiếm, kết nối và sử dụng trong môi trường số. Nền tảng đọc trực tuyến OBP+ được định hướng hỗ trợ khai thác nội dung SMART, tạo nền tảng cho việc phát triển các dịch vụ số và ứng dụng AI trong tương lai.

Tại ISO AM 2026, Digital Hub cùng chuỗi hội thảo và phiên trình diễn về chuyển đổi số giới thiệu trực tiếp nhiều công cụ, giải pháp và kinh nghiệm trong tạo lập, quản lý và khai thác nội dung tiêu chuẩn, trong đó có ISO 9001 được số hóa theo hướng SMART. Qua đó, các thành viên có điều kiện tiếp cận trực tiếp những phương thức mới và đánh giá khả năng triển khai tại thị trường quốc gia. Các dịch vụ dùng chung thuộc ISOlutions cũng mở thêm cơ hội để các cơ quan tiêu chuẩn quốc gia hiện đại hóa hoạt động theo lộ trình phù hợp với nguồn lực và mức độ sẵn sàng của mình.

ISO 9001: Chất lượng và niềm tin trở thành lợi thế chiến lược

Một thông điệp nổi bật tại hội nghị là trong môi trường ngày càng bất định, chất lượng không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà ngày càng trở thành nền tảng để tạo dựng niềm tin và năng lực thích ứng của tổ chức.

Các nội dung trao đổi về ISO 9001 tiếp tục nhấn mạnh những yếu tố cốt lõi của quản lý chất lượng: thấu hiểu kỳ vọng khách hàng, duy trì quy trình vững chắc, bảo đảm năng lực nhân sự và đo lường kết quả một cách nhất quán. Trong bối cảnh mới, những nền tảng này cần được gắn chặt hơn với quản lý rủi ro, quản lý sự thay đổi và trách nhiệm giải trình.

Niềm tin cũng không được tạo ra tại một điểm riêng lẻ mà phải được duy trì trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhà cung cấp, sản xuất, phân phối đến khách hàng, thông qua sự nhất quán giữa cam kết, hành động và bằng chứng về kết quả thực hiện. Vì vậy, chất lượng cần được tích hợp vào hoạt động vận hành, văn hóa tổ chức và quá trình ra quyết định, với vai trò dẫn dắt rõ nét của lãnh đạo.

Sự phát triển nhanh của AI và công nghệ số càng làm nổi bật mối quan hệ giữa chất lượng, công nghệ và niềm tin. Khi công nghệ tham gia ngày càng sâu vào hoạt động của tổ chức, chất lượng của thiết kế hệ thống, cơ chế quản trị và trách nhiệm của con người trở thành những yếu tố thiết yếu. Ra quyết định dựa trên bằng chứng tiếp tục là nguyên tắc nền tảng để vừa khai thác hiệu quả công nghệ, vừa kiểm soát những rủi ro mới phát sinh.

Những định hướng được đề cập đối với ISO 9001:2026 cho thấy xu hướng làm rõ hơn các yêu cầu, phân định rõ rủi ro và cơ hội, tăng cường quản lý sự thay đổi và hướng hệ thống quản lý chất lượng tới những kết quả, tác động thực chất hơn đối với tổ chức.

Đổi mới mô hình kinh doanh trước nhu cầu sử dụng tiêu chuẩn số

Song hành với chuyển đổi công nghệ, ISO đang rà soát mô hình kinh doanh để thích ứng với cách thức tiêu chuẩn được sử dụng trong môi trường số. Chương trình Business Model Review (BMR) tập trung nghiên cứu các hình thức cung cấp, cấp phép nội dung và dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu của thị trường nhưng đồng thời phải bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và tính bền vững tài chính của hệ thống tiêu chuẩn quốc tế. 

Chủ tịch Nguyễn Nam Hải tham dự phiên BMR dành cho CEO

Một nội dung đáng chú ý là khung cấp phép đang được ISO thí điểm đối với việc sử dụng nội dung tiêu chuẩn trong các giải pháp số, bao gồm phần mềm, nền tảng và ứng dụng AI. Việc tích hợp, biến đổi hoặc khai thác nội dung tiêu chuẩn trong các hệ thống này không còn đơn thuần là việc mua một bản tiêu chuẩn, mà cần được xem xét theo mục đích sử dụng, phạm vi khai thác và mức độ rủi ro liên quan.

ISO đồng thời phát triển chính sách xem xét khả năng cho người sử dụng cuối tiếp cận một số nội dung không thu phí trong những trường hợp phù hợp, trên cơ sở cân nhắc yêu cầu pháp luật, tác động đối với sứ mệnh của ISO và nguồn tài trợ. Những thảo luận này phản ánh yêu cầu tìm kiếm một điểm cân bằng mới giữa mở rộng khả năng tiếp cận tiêu chuẩn, bảo vệ bản quyền và duy trì nguồn lực cho hoạt động tiêu chuẩn hóa.

Các phiên chuyên đề về AI, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng và hộ chiếu số sản phẩm tiếp tục làm rõ vai trò của tiêu chuẩn trong hỗ trợ phát triển và ứng dụng công nghệ theo hướng an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Hợp tác giữa ISO, IEC và ITU được nhấn mạnh nhằm tăng tính nhất quán, hạn chế phân mảnh và nâng cao khả năng kết nối của hệ thống tiêu chuẩn quốc tế trong những lĩnh vực công nghệ mới.

Tiêu chuẩn phục vụ phát triển bền vững và những nhu cầu mới của xã hội

Bên cạnh chuyển đổi số, ISO AM 2026 dành sự quan tâm đáng kể tới thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý nước, đo lường phát thải và kinh tế tuần hoàn. Các phiên thảo luận cho thấy tiêu chuẩn có vai trò quan trọng trong thiết lập phương pháp chung, nâng cao độ tin cậy và khả năng so sánh của dữ liệu, qua đó tạo cơ sở để các giải pháp hiệu quả có thể được áp dụng và nhân rộng.

Đối với kinh tế tuần hoàn, tiêu chuẩn góp phần giải quyết một trong những điều kiện then chốt của thị trường: niềm tin vào chất lượng và độ an toàn của sản phẩm sau sửa chữa, tái sử dụng hoặc tái chế. Đây là yếu tố quan trọng để các mô hình tuần hoàn có thể chuyển từ sáng kiến riêng lẻ thành hoạt động có khả năng mở rộng trên thị trường.

Chuyên đề về PFAS – nhóm chất thường được gọi là “hóa chất vĩnh cửu” – cho thấy quản lý rủi ro môi trường chỉ thực sự hiệu quả khi được hỗ trợ bởi phương pháp thử và năng lực đo lường đáng tin cậy. Đối với Việt Nam, nội dung này gợi mở nhu cầu nghiên cứu, tiếp cận các phương pháp thử quốc tế, tăng cường năng lực phòng thí nghiệm và từng bước xây dựng dữ liệu quan trắc đủ độ tin cậy phục vụ công tác quản lý.

Các trao đổi về tính bao trùm và khả năng tiếp cận cũng đặt ra yêu cầu các tổ chức tiêu chuẩn hóa cần chủ động tham vấn những nhóm người sử dụng khác nhau, trong đó có người khuyết tật và người cao tuổi. Sự tham gia thực chất và việc kiểm chứng các yêu cầu tiêu chuẩn với những nhóm có nhu cầu đa dạng giúp tiêu chuẩn phản ánh đầy đủ hơn thực tiễn xã hội và nâng cao khả năng áp dụng.

Trong khi đó, chương trình DEVCO tập trung vào triển khai Kế hoạch hành động dành cho các nước đang phát triển giai đoạn 2026–2030, với các ưu tiên về số hóa hệ sinh thái tiêu chuẩn, nâng cao năng lực tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng tiêu chuẩn để tiếp cận thị trường. 

Việt Nam tăng cường hợp tác song phương bên lề ISO AM 2026

Bên cạnh chương trình chung của hội nghị, đoàn Việt Nam tích cực triển khai các hoạt động trao đổi song phương với các đối tác quốc tế.

Đoàn đã làm việc với phía Cơ quan tiêu chuẩn Úc (SA) về định hướng hợp tác của hai bên trong thời gian tới; trao đổi với Cơ quan Tiêu chuẩn hóa Trung Quốc (SAC) về kinh nghiệm xây dựng tiêu chuẩn quốc gia phục vụ bảo tồn văn hóa và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa trong môi trường số.

Trao đổi với SAC mở ra hướng tham khảo kinh nghiệm trong việc sử dụng công cụ tiêu chuẩn để lưu giữ, quản lý và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời khai thác những cơ hội mới do công nghệ số mang lại.

Đoàn Việt Nam cũng gặp gỡ Hiệp hội Tiêu chuẩn hóa Pháp (AFNOR), chúc mừng nhân dịp tổ chức này kỷ niệm 100 năm thành lập, qua đó tiếp tục củng cố quan hệ và duy trì trao đổi chuyên môn giữa cơ quan tiêu chuẩn hóa hai nước.

Đối với Việt Nam, việc tham gia ISO AM 2026 không chỉ giúp cập nhật những định hướng mới về AI, SMART standards, chuyển đổi số và mô hình cung cấp tiêu chuẩn, mà còn tạo cơ hội tiếp cận kinh nghiệm quốc tế và mở rộng mạng lưới hợp tác. Đây là những cơ sở tham khảo thiết thực cho quá trình hiện đại hóa hoạt động tiêu chuẩn hóa quốc gia, nâng cao khả năng tiếp cận và ứng dụng tiêu chuẩn, qua đó phục vụ hiệu quả hơn công tác quản lý nhà nước, hoạt động của doanh nghiệp và nhu cầu của xã hội.

Ngọc Minh